Η πρόεδρος τα έκανε θάλασσα

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι επί 14 μήνες στο τιμόνι της Κομισιόν της ΕΕ. Αλλά το ψυχόδραμα της προηγούμενης εβδομάδας δεν θα το ξεχάσει εύκολα. Σχεδόν αμέσως με την επίσημη έναρξη της θητείας της τον Δεκέμβριο του 2019 ασχολείται καθημερινά με την πανδημία του κορωνοϊού. Αποτέλεσμα; «Τραγικά λάθη», «προχειρότητες», «ανικανότητα», ήταν μερικά μόνον από τα σχόλια των τελευταίων ημερών στα μέσα ενημέρωσης για τους χειρισμούς της Κομισιόν στις παραγγελίες και την τροφοδοσία των χωρών-μελών με το εμβόλιο για τον κορωνοϊό. Η γκρίνια στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για τις καθυστερήσεις είχε ξεκινήσει σχεδόν αμέσως με την έναρξη των εμβολιασμών. Με την περίπτωση της AstraZeneca το ποτήρι ξεχείλισε, ειδικά όταν κυκλοφόρησε η είδηση ότι η συγκεκριμένη εταιρεία τροφοδοτεί τη Μεγάλη Βρετανία με εμβόλια, αλλά κόβει τις υπεσχημένες δόσεις στην ΕΕ. Κερασάκι στην τούρτα οι συνοριακοί έλεγχοι, που απανέφεραν το αγκάθι του Brexit και των ευρωπαϊκών συνόρων Ιρλανδίας και Βόρειας Ιρλανδίας.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήθελε τον ευρωπαϊκό δρόμο για τα εμβόλια, επιβλήθηκε τελικά από τη λογική και την ανάγκη. Καμία χώρα-μέλος της ΕΕ, ούτε οι μεγάλες Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, δεν θα έπαιρναν καλύτερες τιμές και περισσότερα εμβόλια αν διαπραγματεύονταν μόνες τους με τις πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες, αντίθετα η ΕΕ μπορούσε να διαπραγματευτεί καλύτερους όρους για όλους. Αλλωστε οι χώρες της ΕΕ πανδημικά είναι ένας ενιαίος γεωγραφικός χώρος, είχε λοιπόν νόημα να έχουν όλες την ίδια πρόσβαση στα εμβόλια.

Επικεφαλής της Κομισιόν, η Ούρσουλα Γερτρούδη φον ντερ Λάιεν, στον ρόλο της ζωής της. Η 62χρονη γιατρός, μητέρα επτά παιδιών, γνώρισε την πολιτική από τα γεννοφάσκια της, κόρη του πρωθυπουργού της Κάτω Σαξονίας Αλμπρεχτ φον ντερ Λάιεν. Πέρασε από τα υπουργεία Οικογένειας, Εργασίας και Αμυνας στη Γερμανία και έγινε πρόεδρος της Κομισιόν με πρόταση του Εμανουέλ Μακρόν. Με έφεση στις μεγαλόσχημες φράσεις και σκηνοθετική φροντίδα των εμφανίσεών της μιλά με την ίδια άνεση γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, έπεισε ότι ενσαρκώνει την ευρωπαϊκή ιδέα. Στη διαχείριση όμως της πανδημίας, της μεγαλύτερης κρίσης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα έκανε θάλασσα.

Ενα παράδειγμα: Ανακοίνωσε υπερήφανη ότι η Κομισιόν διασφάλισε 2,3 δισεκατομμύρια δόσεις εμβολίων, πολύ περισσότερα από τον πληθυσμό της ΕΕ, από το πλεόνασμα θα ωφεληθούν και άλλες χώρες, ασθενέστερες οικονομικά. Δεν εξήγησε όμως ότι αυτός είναι ο τελικός στόχος, όταν θα ολοκληρωθούν οι εμβολιασμοί. Οχι με την έναρξη των εμβολιασμών. Οταν βγαίνει στις κάμερες με την έναρξη των εμβολιασμών και ανακοινώνει ότι «η ΕΕ απελευθερώνεται από τον κορωνοϊό», σχολίασαν γερμανικές εφημερίδες, δεν πρέπει να απορεί γιατί την κατηγορούν στη συνέχεια για τις παραλείψεις και τα λάθη.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι θύμα του δικού της πολιτικού στυλ. Οι μεγαλόστομες εξαγγελίες της καλλιεργούν προσδοκίες στις οποίες δεν μπορεί να ανταποκριθεί. Η διάσταση μεταξύ λόγων και έργων είναι που αφήνει τη μοιραία για την πρόεδρο της Κομισιόν εντύπωση της διαχειριστικής ανικανότητας. Και στην προηγούμενη θητεία της ως υπουργός Αμυνας της Γερμανίας έμεινε με το στίγμα των όπλων της Μπούντεσβερ που είχαν αφλογιστία και των αεροσκαφών που δεν πετούσαν.

Στην περίπτωση του κορωνοϊού δεν φταίει για όλα η Φον ντερ Λάιεν. Η γερμανική κυβέρνηση αποσαφήνισε ότι ήταν συνεχώς ενήμερη σε όλες τις φάσεις της διαπραγμάτευσης με τις φαρμακοβιομηχανίες, το ίδιο και οι άλλες 26 εθνικές κυβερνήσεις. Επίσης ανατολικοευρωπαϊκές χώρες θεωρούσαν ακριβά τα εμβόλια και πολλά τα 2,7 δισεκατομμύρια για τις παραγγελίες.

Η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ σε μονάδες παραγωγής, θα καλύψει εν μέρει το κενό μόλις ξεκινήσει το επόμενο διάστημα η μονάδα παραγωγής στο Μάρμπουργκ που αγόρασε η Pfizer για το εμβόλιο της BionTech. Περισσότερα λεφτά δεν θα έφερναν αυτή τη στιγμή και περισσότερα εμβόλια, λέει ο διευθύνων σύμβουλός της Ογκούρ Σαχίν.

Αλλά η πρόεδρος της Κομισιόν χρεώνεται τη συνολική αρνητική εικόνα της ΕΕ: Από τη μία ένα πρωτοφανές επίτευγμα των επιστημόνων που με καινοτόμες εφευρέσεις κατάφεραν σε ελάχιστο χρόνο να φτάσουν στο εμβόλιο για τον κορωνοϊό. Από την άλλη, η Κομισιόν που χάθηκε μέσα στις παραγγελίες και τις καθυστερήσεις.

Χθες ήρθε η αυτοκριτική. «Υποτιμήθηκε η περιπλοκότητα της παραγωγής εμβολίων», παραδέχτηκε στη «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ». «Επρεπε να γνωρίζουμε νωρίτερα ότι με τη νέα διαδικασία η αρχή θα είναι άνω κάτω μέχρι να φτάσουμε σε μία σταθερή διαδικασία. Για αυτό μπορούμε να δεχτούμε κριτική. Η ΕΕ εστίασε πολύ στην ανάπτυξη του εμβολίου. Εκ των υστέρων θα έπρεπε παράλληλα να σκεφτούμε τις προκλήσεις της μαζικής παραγωγής». Και φυσικά «έπρεπε να επικοινωνηθεί καλύτερα».

Τα προβλήματα στη διαχείριση της πανδημίας από την Κομισιόν δεν θα μείνουν χωρίς συνέπειες και για μακροπρόθεσμους στόχους της προέδρου της Κομισιόν. Το δίδαγμα που έβγαλε η Φον ντερ Λάιεν από την πρώτη φάση της πανδημίας κορωνοϊού ήταν ότι η Ευρώπη θα πρέπει να προχωρήσει στην ίδρυση μιας «Ευρωπαϊκής Ενωσης Υγείας», για να είναι σε θέση να αντιμετωπίζει προβλήματα που δεν σταματούν στα εθνικά σύνορα των χωρών-μελών. Με άλλα λόγια, να εκχωρήσουν τα κράτη-μέλη εθνικές αρμοδιότητες σε ζητήματα υγείας στην ΕΕ και τις υπηρεσίες της Κομισιόν για την αντιμετώπιση κρίσεων, όπως μια πανδημία. Η στόχευση είναι σωστή. Αλλά μετά το χάος των εμβολίων, είναι αμφίβολο κατά πόσο τα κράτη-μέλη θα είναι πρόθυμα να δώσουν στην Κομισιόν περισσότερες εξουσίες.