Με το βλέμμα {LF}στο 2023 και {LF}στις υποδομές

Με το βλέμμα στραμμένο στο 2023, μια μικρή γραμματική παρέμβαση στο όνομά της ώστε να προφέρεται σωστά από το μη ελληνόφωνο κοινό, μια ανοιχτή πρόσκληση (open call) προς τους έλληνες και ξένους δημιουργούς που θα θελήσουν να δώσουν το «παρών» στο πρόγραμμά της και με την πρόθεση να αποκτήσει μια νέα «Ιερά Οδό» που θα τη συνδέει διά θαλάσσης με την Αθήνα, η επόμενη ελληνική Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, η Ελευσίνα, υπόσχεται ότι θα εκμεταλλευτεί τη δεύτερη ευκαιρία που της δόθηκε λόγω της πανδημίας. Κι αυτή τη φορά ευελπιστεί όχι απλώς να προλάβει το τρένο – που είχε μετά βεβαιότητος χάσει στην περίπτωση που η διοργάνωση θα πραγματοποιούνταν βάσει του αρχικού προγραμματισμού το 2021 -, αλλά ενδεχομένως να χαράξει και μια αξιόλογη διαδρομή.

Καθετί που θα συμβαίνει στην Ελευσίνα θα φέρει τον τίτλο «Μυστήριο» καθώς κάθε δράση θα αντιμετωπίζεται ως μια διαδικασία αποκάλυψης, αφού και ο γενικός τίτλος της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας είναι «Μυστήρια Μετάβασης», όπως αποκάλυψε χθες ο γενικός καλλιτεχνικός διευθυντής της διοργάνωσης Μιχαήλ Μαρμαρινός, μαζί με μια αλλαγή στον τρόπο γραφής του ονόματος της πόλης στο λατινικό αλφάβητο ως Elevsis, στην οπτική ταυτότητα της διοργάνωσης. To U αντικαταστάθηκε από το V, το αντεστραμμένο ελληνικό Λ, ως μια υπόμνηση του Πάνω και του Κάτω Κόσμου, που είναι τόσο άμεσα συνδεδεμένοι από τη μυθολογία με την Ελευσίνα, αλλαγή που επιτρέπει τη χωρίς παρερμηνείες προφορά του τοπωνυμίου. Παράλληλα η χρονολογία θα προηγείται του ονόματος της πόλης καθώς «επιχειρείται μια προσπάθεια να εντυπωθεί ιστορικά ο χρόνος όπου συνέβη το αξιοσημείωτο, ακολουθούμενος από το πού συνέβη, 2023 ELEVSIS».

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΑΞΟΝΕΣ. Το πρόγραμμα που σχεδιάζει ο Μιχαήλ Μαρμαρινός βασίζεται σε τρεις πυλώνες: τις εκδηλώσεις που είχαν εγκριθεί από την προκάτοχό του Κέλλυ Διαπούλη – με την οποία, όπως λέει στα «ΝΕΑ», επιθυμεί να συνεργαστεί αλλά η επανεμπλοκή της δεν έχει προχωρήσει λόγω υφιστάμενης νομικής αντιδικίας με τη διοργάνωση -, τις αναθέσεις που θα γίνουν και την ανοικτή πρόσκληση που ανακοινώθηκε χθες επισήμως.

Τρεις οι πηγές των εκδηλώσεων, όπως και τρεις οι κεντρικοί θεματικοί άξονες – άνθρωπος/κοινωνία, περιβάλλον και εργασία – που θα συνθέσουν το πρόγραμμα, η παρουσίαση του οποίου θα κορυφωθεί το 2023, ενώ για το σύνολο σχεδόν των δράσεων έχει προβλεφθεί εναλλακτική ψηφιακή προσέγγιση. Ποιο θα είναι το βασικό χαρακτηριστικό που θα δένει όλα αυτά και θα δίνει το στίγμα της Ελευσίνας ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας; «Προτιμώ να μένω μακριά από προγραμματικές δηλώσεις. Σημασία έχει να υπάρξει το γεγονός κι όταν υπάρξει θα μπορεί ο καθένας να δει το στίγμα μέσα από το δικό του πρίσμα. Εκείνο που θα με ενδιέφερε εν τέλει θα ήταν περπατώντας στην Ελευσίνα να εκπλήσσομαι από την παρουσία της. Να κάνω “α” μπροστά σε μικρά πράγματα που θα με εκπλήσσουν. Αυτά τα “α” είναι το στίγμα», εξηγεί ο καταξιωμένος σκηνοθέτης, ο οποίος δοκιμάζει τις δυνάμεις του και ως γενικός καλλιτεχνικός διευθυντής σε ένα διόλου εύκολο πεδίο. Χαρακτηριστικό της δύσκολης κατάστασης άλλωστε είναι ότι «το καλοκαίρι του 2019 βρεθήκαμε μπροστά σε ένα σημαντικό πρόβλημα που αναζητούσε επείγουσα λύση. Τη μηδενική προετοιμασία που είχε γίνει από τον Νοέμβριο του 2016 για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα, γεγονός που θα εξέθετε και την πόλη της Ελευσίνας και την Ελλάδα», όπως ανέφερε κατά την παρέμβασή της η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη.

Τελικά η Ελευσίνα και η Τιμοσοάρα (Ρουμανία) – Πολιτιστικές Πρωτεύουσες για το 2021 – κατάφεραν να πάρουν το εισιτήριο για το 2023 και να συνυπάρξουν με το Βέσπρεμ (Ουγγαρία), που εξαρχής είχε κηρυχθεί Πολιτιστική Πρωτεύουσα για το 2023. Θα τα καταφέρει όμως «η πόλη των ακραίων αντιθέσεων, του πανάρχαιου πολιτισμού και των βιομηχανικών κτιρίων, η εύφορη πεδιάδα, πόλη της Δήμητρας κάποτε, με τα σοβαρά περιβαλλοντολογικά προβλήματα τώρα, το ωραίο φυσικό λιμάνι που έγινε υποδοχέας αποβλήτων και νεκροταφείο πλοίων και που σήμερα προσπαθεί να αποκαταστήσει την εικόνα του», όπως χαρακτήρισε την Ελευσίνα η πρόεδρος του ΔΣ της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας Δέσποινα Γερουλάνου; Θα κερδίσει το στοίχημα ως «μία από τις πρώτες Πολιτιστικές Πρωτεύουσες στη μετά Covid εποχή να αποτελέσει ένα νέο μοντέλο Πολιτιστικής Πρωτεύουσας, συμβάλλοντας στη μετεξέλιξη και αναγέννηση ενός θεσμού που ξεκίνησε από την Ελλάδα», όπως πιστεύει ο αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, υφυπουργός Νικόλας Γιατρομανωλάκης;

Οι προθέσεις και ο σχεδιασμός μπορεί να έχουν πιθανόν θετικό πρόσημο, αλλά τα εμπόδια δεν παύουν να υφίστανται και να κάνουν αισθητή την παρουσία τους διαρκώς, όπως φάνηκε και από τη χθεσινή διαδικτυακή συνέντευξη Τύπου, η οποία γινόταν με διακοπές λόγω του προβληματικού σήματος στην περιοχή, σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή. Η πανδημία και η επιφυλακτικότητα των κατοίκων απέναντι στη διοργάνωση είναι δύο από τους ορατούς τοις πάσι παράγοντες, ενώ εξίσου σοβαρός αλλά πιο ύπουλος κάνει την παρουσία του ο Νόμος 4412/2016, ο οποίος ζητά από τους συμμετέχοντες που καταθέτουν προτάσεις κόστους άνω των 20.000 ευρώ να καταβάλλουν ως εγγύηση το 5%, όπως προβλέπεται για τα δημόσια έργα. Η διευθύνουσα σύμβουλος της ΠΠΕ Μαρία Παναγίδου θεωρεί ότι δεν πρόκειται για ένα εύκολο νομοθετικό πλαίσιο, χωρίς να το θεωρεί ωστόσο αποθαρρυντικό για την προσέλκυση μεγάλων παραγωγών.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Μια εξίσου σημαντική εκκρεμότητα είναι το ζήτημα των υποδομών, την οποία ο Μιχαήλ Μαρμαρινός χαρακτηρίζει ως «το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα της ΠΠ, που βρίσκεται στο κόκκινο. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Ελευσίνα πριν από μερικά χρόνια είχε 11 κινηματογράφους εν λειτουργία και σήμερα δεν λειτουργεί παρά ένας μόνο θερινός που είναι αποτέλεσμα της κατάληψης του κινηματογράφου στον οποίο διασκέδαζαν οι ναύτες της αμερικανικής βάσης. Θα θεωρούσα επιτυχία της ΠΠ και της δημοτικής Αρχής την απόκτηση και την επαναλειτουργία ενός κινηματογράφου στην Ελευσίνα, ως υποδομής και ως δραστηριότητας», λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής για να δείξει την έκταση του προβλήματος. Από την πλευρά του ο δήμαρχος της πόλης, που είναι και ο θεσμικός προϊστάμενος της διοργάνωσης, Αργύρης Οικονόμου, επανέλαβε πως υπάρχουν ώριμες μελέτες, ότι είναι σε φάση προκήρυξης διαγωνισμού το κτιριακό συγκρότημα Ιρις, ότι θα προχωρήσουν οι εργασίες για τη δημιουργία νέου αρχαιολογικού μουσείου στον χώρο του Ελαιουργείου, ότι θα γίνουν προσπάθειες να ξεκινήσουν ανάλογα έργα ακόμη κι αν χρειαστεί να ολοκληρωθούν μετά το 2023, ενώ αναζητείται χώρος για να στεγαστεί θεατρική σκηνή.

«Αγκάθι» είναι χωρίς αμφιβολία και τα οικονομικά, για τα οποία η Μαρία Παναγίδου δεν δημοσιοποίησε στοιχεία, λέγοντας ότι «εκπονείται η οικονομοτεχνική μελέτη βιωσιμότητας», από την οποία θα προκύψει προς τα πού θα κατευθυνθούν τα διάφορα κονδύλια. Σε ανάλογη ερώτηση προς τον Μιχαήλ Μαρμαρινό η απάντηση θα μπορούσε να δοθεί περιγράφοντας τον τρόπο που έσφιγγε τα δάχτυλα (σε συζήτηση που είχαμε μέσω της πλατφόρμας Zoom). «Για το 2021 δεν θα έχουμε κανένα πρόβλημα, αλλά με τα χρήματα αυτά δεν μπορούμε να κάνουμε το πρόγραμμα του 2023. Κινούμαστε σε αναμόρφωση του προϋπολογισμού και πιστεύουμε ότι θα έχουμε στήριξη, αλλά είμαστε βεβαίως κι ανοιχτοί σε βοήθεια από τον ιδιωτικό τομέα», καταλήγει.