Η «Πολιτική ανυπακοή» του Χ.Ν. Θόρω

«Αδικοι νόμοι υπάρχουν. Θα αρκεστούμε άραγε στην υπακοή τους, θα προσπαθήσουμε να τους διορθώσουμε και θα τους υπακούμε μέχρι να το πετύχουμε ή μήπως θα τους παραβιάσουμε αμέσως;». Ο Χένρι Ντέιβιντ Θόρω (1817-1862) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους οραματιστές και φιλοσόφους της Αμερικής του 19ου αιώνα. Γεννήθηκε στο Κόνκορντ της Μασαχουσέτης και σπούδασε στο Χάρβαρντ (1833 – 1837) κλασική φιλολογία, φυσική ιστορία και μαθηματικά. Δεν μπόρεσε να ενταχθεί στο εκπαιδευτικό σύστημα της εποχής και παραιτήθηκε από τη θέση του δασκάλου αρνούμενος να ασκήσει βία στους μαθητές. Ιδρυσε μαζί με τον αδελφό του ένα πρωτοποριακό αντιαυταρχικό σχολείο όπου εισήγαγε τις εκδρομές στη φύση σαν στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Το εγχείρημα διακόπηκε απότομα με τον θάνατο του αδελφού του το 1841. Το 1845-1846 πραγματοποίησε το «πείραμα» επιστροφής στη φύση.

Σε φιλοσοφικό επίπεδο χαρακτήριζε τον εαυτό του οπαδό του υπερβατισμού (transcendentalism), με στόχο μια φιλοσοφία που υπογραμμίζει την άρρηκτη σχέση ανθρώπου και φύσης, αν και κατέληγε σε συμπεράσματα  εντελώς διάφορα από αυτά των Γερμανών ιδρυτών της σχολής όσον αφορά στoν τρόπο ζωής που προωθούσε. Επιδίωκε την ανακάλυψη και περιγραφή ενός οικονομικού συστήματος που δεν θα αποτελεί εμπόδιο στην πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου και αγανακτούσε με την εμμονή των συγχρόνων του στην απόκτηση πλούτου, διαφωνούσε όμως και με το σύστημα  συνεταιριστικής διαβίωσης, καθότι υπερατομιστής.

Εχθρός κάθε συμβιβασμού μεταπήδησε στον φιλοσοφικό αναρχισμό σε θεματα πολιτικής. Αρνήθηκε να πληρώσει φόρους σε μια χώρα που είχε υποστηρίξει τον Μεξικανικό Πόλεμο και φυλακίστηκε γι’ αυτό. Επηρεάστηκε από τις ιδέες του Ρουσσώ για τη φύση και τον φυσικό άνθρωπο. Αυτή ακριβώς η δράση του οδήγησε συχνά σε διάφορους χαρακτηρισμούς για τον ίδιον από αναρχικός έως πρόδρομος του οικολογικού κινήματος. Οπως αναφέρει, «η αληθινή τέχνη είναι η έκφραση της λατρείας μας προς τη φύση». Πέθανε από φυματίωση

Το έργο του «Resistance to civil government» που έγινε γνωστότερο με τίτλο «Πολιτική ανυπακοή» («Civil disobedience», 1849), έργο στο οποίο κηρύσσει την παθητική αντίσταση απέναντι σε μια άδικη μορφή εξουσίας καλώντας τους πολίτες να αρνηθούν την καταβολή φόρων στην κυβέρνηση του Τζέιμς Πολκ. Πολέμιος του δουλοκτητικού συστήματος, βοήθησε πολλούς σκλάβους να δραπετεύσουν. Οι ιδέες του επηρέασαν, στον 20ο αιώνα, τον Μαχάτμα Γκάντι, τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, κ.ά.

Στα ελληνικά κυκλοφόρησαν τους τελευταίους μήνες δύο μεταφράσεις, που μαρτυρούν τη διαχρονική σημασία του αιχμηρού έργου. Στις εκδόσεις Οξύ, με μεταφραστή τον Θάνο Καραγιαννόπουλο (σειρά Επίλεκτα) και στον «Πατάκη» με μεταφραστή τον Γιώργο Λαμπράκο (με εισαγωγή του Πασχάλη Κιτρομηλίδη, σειρά Πολύτιμοι λίθοι).