Ανοίγουν τη μετά Μέρκελ εποχή

Τέλος μιας μακράς κρίσης ηγεσίας στη Χριστιανοδημοκρατική Ενωση (CDU) της Γερμανίας. Το κόμμα των Κόνραντ Αντενάουερ, Χέλμουτ Κολ, Ανγκελα Μέρκελ εκλέγει στο σημερινό του συνέδριο τον νέο πρόεδρό του. Ταυτόχρονα κάνει μία βασική στρατηγική επιλογή για τη γερμανική Χριστιανοδημοκρατία: θα παραμείνει το κόμμα του φιλελεύθερου κέντρου ή θα κάνει στροφή προς τα δεξιά;

Με την εκλογή νέου προέδρου διευθετείται οριστικά η διαδοχή της Μέρκελ στο κόμμα, την πορεία του οποίου καθόρισε ως πρόεδρός του σχεδόν δύο δεκαετίες. Ο νέος πρόεδρος θα είναι πιθανότατα και ο διάδοχός της στην καγκελαρία, βάζοντας και τη Γερμανία στη μετά Μέρκελ εποχή.

Η γερμανική Χριστιανοδημοκρατία είναι το μόνο μεγάλο κόμμα ευρείας λαϊκής βάσης στην Ευρώπη που άντεξε στη χιονοστιβάδα, η οποία τις τελευταίες δεκαετίες άλλαξε ριζικά την κομματική γεωγραφία στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Οι αντίστοιχοι παραδοσιακοί κομματικοί σχηματισμοί σε Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία, έχουν εξαφανιστεί (Ιταλία) ή έχουν μεταλλαχθεί (Αυστρία υπό τον Κουρτς). Η Ανγκελα Μέρκελ, η οποία έμεινε επί μία 20ετία στο τιμόνι της CDU, έκανε τη στρατηγική επιλογή να μετατοπίσει τη γερμανική Χριστιανοδημοκρατία στο κέντρο του πολιτικού φάσματος και να εκτοπίσει το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Βρήκε προς τούτο συμπαραστάτες τους ίδιους τους Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι αντί να δώσουν τη μάχη να κρατήσουν το Κέντρο, προτίμησαν τη διαχωριστική γραμμή με τη διακυβέρνηση του σοσιαλδημοκράτη Σρέντερ. Εκτοτε αναζητούν απελπισμένα πολιτικό χώρο αριστερά του Κέντρου, με αποτέλεσμα να συρρικνώνεται συνεχώς το δυναμικό τους και να συνθλίβονται μεταξύ των ανερχόμενων Πρασίνων και της μετακομμουνιστικής Αριστεράς.

Η μετατόπιση της Δεξιάς στο Κέντρο άλλαξε και την πολιτική ταυτότητα της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας σε μία σειρά από θέματα που συγκροτούν την πολιτική ταυτότητα του κόμματος, όπως προστασία του περιβάλλοντος, γάμος για όλους, ποσόστωση γυναικών σε κομματικές θέσεις και υψηλά αξιώματα, διαπιστώνει ο Χένρφιντ Μίνκλερ, καθηγητής του Πανεπιστημίου Χούμπολντ.

Τη μάχη της παραμονής της CDU στο Κέντρο έδωσε και δίνει ο πολιτικός «κληρονόμος» της Μέρκελ Αρμιν Λάσετ. Αλλά μία μεγάλη μερίδα μελών και στελεχών της CDU νοσταλγούν τη συντηρητική καθαρότητα της παραδοσιακής Χριστιανοδημοκρατίας. Ελπίζουν να την ξαναβρούν υπό την ηγεσία του Φρίντριχ Μερτς. Η τάση αυτή είναι ισχυρή μέσα στο κόμμα μετά την κεντρώα κόπωση με 18 χρόνια της Μέρκελ στην προεδρία της CDU και τα 16 χρόνια στην καγκελαρία.

Η δεξιά στροφή.Ο Φρίντριχ Μερτς είναι αυτός που ενσαρκώνει την καθαρή, συντηρητική Χριστιανοδημοκρατία και εκφράζει το ρεύμα για μία δεξιά στροφή της CDU σε όλα τα επίπεδα – οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό.

Με καθαρά φιλελεύθερες θέσεις για την οικονομία, έχει την υποστήριξη των οικονομικών οργανώσεων της CDU, αλλά και της οικονομικής ελίτ της Γερμανίας, όπως έδειξε δημοσκόπηση για τη «Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε Τσάιτουνγκ» και το περιοδικό «Καπιτάλ».

Εχει έντονα συντηρητικές θέσεις σε ζητήματα κοινωνικής πολιτικής που αγγίζουν τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους της CDU.

Στην ερώτηση, για παράδειγμα, αν θα μπορούσε να φανταστεί ομοφυλόφιλο καγκελάριο της Γερμανίας – η ερώτηση παρέπεμπε στον φιλόδοξο δεξιό, δηλωμένο ομοφυλόφιλο υπουργό Υγείας Γενς Σπαν – η απάντηση του Μερτς ήταν «δεν έχει πρόβλημα με τους ομοφυλόφιλους, όσο δεν είναι παιδεραστές». Αναγκάστηκε να ανασκευάσει τον συσχετισμό της ομοφυλοφιλίας με την παιδεραστία, αλλά η απάντηση έδειξε ότι στον κόσμο του Μερτς η ομοφυλοφιλία δεν απέχει από ποινικά κολάσιμες συμπεριφορές.

Ο Μερτς πρεσβεύει σκληρή γραμμή σε θέματα εσωτερικής ασφάλειας και Μεταναστευτικού – Προσφυγικού, για αυτό έχει την υποστήριξη των Χριστιανοδημοκρατών της Ανατολικής Γερμανίας. Στα κρατίδια της πρώην κομουνιστικής Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας η Χριστιανοδημοκρατική Ενωση είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στην πίεση που δέχεται από το ακροδεξιό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD).

Η παρ’ ολίγον συνεργασία των Χριστιανοδημοκρατών με την AfD στη Θουριγγία πριν από έναν χρόνο κόστισε στην Ανεγκρέτ Κραμπ-Καρενμπάουερ την καρέκλα της προέδρου της CDU, γιατί δεν μπόρεσε να αντέξει στην εσωκομματική πίεση. Ο Μερτς που είχε ηττηθεί οριακά στην πρώτη μάχη διαδοχής της Μέρκελ από την ΑΚΚ, υπόσχεται τώρα ότι θα «επαναπατρίσει» τους ψηφοφόρους του κόμματος που βρήκαν στέγη στην ΑfD. Αποκλείει κατηγορηματικά περίπτωση συνεργασίας με την AfD. Αλλά ο πολιτικός επαναπατρισμός ψηφοφόρων προϋποθέτει και την δεξιά μετατόπιση της CDU.

Τα σενάρια της επόμενης ημέρας. Μετά το συνέδριο έρχονται οι παγγερμανικές εκλογές του Σεπτεμβρίου. Η σημερινή εκλογή των συνέδρων της CDU προεξοφλεί και τη διαδοχή της Μέρκελ στην καγκελαρία της Γερμανίας.

Για τον Φρίντριχ Μερτς είναι σαφές ότι η εκλογή του στην προεδρία της CDU είναι ο βατήρας για την καγκελαρία. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα διεκδικήσει ως πρόεδρος της CDU και το χρίσμα του υποψήφιου καγκελάριου που θα οδηγήσει τη Χριστιανική Ενωση στις εκλογές. Ωστόσο, η δεξιά στροφή που ευαγγελίζεται ο Μερτς αφήνει ακάλυπτο το Κέντρο και μειώνει το εύρος της αναμενόμενης εκλογικής νίκης της CDU. Αυτοί οι υπολογισμοί παίζουν ρόλο στην επιλογή των συνέδρων που δεν γίνεται μόνο με ιδεολογικά κριτήρια.

Ο Αρμιν Λάσετ θα κρατήσει τους ψηφοφόρους του Κέντρου και αυτό μπορεί να είναι το πλεονέκτημά του στη μάχη για την καγκελαρία που θα δοθεί τον Σεπτέμβριο. Θα προηγηθούν την άνοιξη οι τοπικές εκλογές στη Βόρεια Ρηνανία – Βεστφαλία. Είναι το πολυπληθέστερο κρατίδιο της Γερμανίας και αν τις κερδίσει εκεί, θα έχει τον αέρα του νικητή και στις παγγερμανικές εκλογές που θα ακολουθήσουν.

Μετεκλογικά, το πιθανότερο σενάριο είναι μία κυβερνητική συνεργασία Χριστιανοδημοκρατών – Πρασίνων, οι οποίοι πολύ ευκολότερα θα συνεργαστούν με τον κεντρώο Λάσετ παρά με τον δεξιό Μερτς.

Το πρόβλημα του Λάσετ είναι τα ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις. Αυτό, σε συνδυασμό με την πολιτική περιχαράκωση του Μερτς μπορεί να ανοίξει τον δρόμο της καγκελαρίας στον βαυαρό πρωθυπουργό Μάρκους Ζέντερ, πρόεδρο του αδελφού κόμματος της Χριστιανοκοινωνικής Ενωσης (CSU). Αυτή είναι και η ευκαιρία για τον τρίτο υποψήφιο, Νόρμπερτ Ρέτγκεν, ο οποίος είναι ο μόνος που αποσαφήνισε ότι αν εκλεγεί πρόεδρος της CDU θα δώσει στον Ζέντερ προβάδισμα στη μάχη για την καγκελαρία. Ετσι, ανά 20ετία θα είναι Βαυαρός ο υποψήφιος καγκελάριος της Χριστιανικής Ενωσης: Ο Φρανς Γιόζεφ Στράους το 1980, ο Εντμουντ Στόιμπερ το 2002 και τώρα ο Μάρκους Ζέντερ. Οι δύο προηγούμενοι απέτυχαν. Ο Ζέντερ έχει σήμερα τα καλύτερα νούμερα στις δημοσκοπήσεις και σοβαρός αντίπαλος άλλου κόμματος μέχρι τώρα δεν υπάρχει.

Η ευρωπαϊκή διάσταση

Με την εκλογή νέου προέδρου της Χριστιανοδημοκρατικής Ενωσης δεν θα υπάρξει αλλαγή στα αντικειμενικά οικονομικο-κοινωνικά δεδομένα και τους συσχετισμούς στην Ευρώπη, δεν θα αλλάξει κάτι στο ειδικό βάρος της Γερμανίας στην Ευρώπη. Θα αλλάξουν όμως πολλά στον τρόπο άρθρωσης και άσκησης της πολιτικής που θα ακολουθήσει η επόμενη κυβέρνηση του Βερολίνου, εκτιμά σε ερώτηση των «ΝΕΩΝ» ο πολιτειολόγος Χένφριντ Μίνκλερ. «Η Ανγκελα Μέρκελ με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στην άσκηση εξουσίας, το εξαιρετικό ταλέντο να εξισορροπεί αλληλοσυγκρουόμενες θέσεις και συμφέροντα και στην Ευρώπη δεν μπορεί να αντικατασταθεί», σημειώνει ο Μίνκλερ.

Οποιος και αν είναι ο διάδοχος της Μέρκελ στην καγκελαρία – ένας εκ των τριών υποψηφίων προέδρων της CDU, Μερτς, Λάσετ, Ρέτγκεν, είτε ένας από τους υπό συζήτηση υποψηφίους για την καγκελαρία, Γενς Σπαν και Μάρκους Ζέντερ, θα επιβάλει και το δικό του στυλ στην άσκηση πολιτικής με σημαντικές συνέπειες. Υπήρξε ένας «εθισμός στη σταθερότητα της Γερμανίας με τη μακροχρόνια, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, παραμονή της Μέρκελ στην εξουσία». Η αποχώρησή της θα είναι «μία τομή», λέει ο Μίνκλερ.

Το μετωπικό πολιτικό στυλ του Φρίντριχ Μερτς δεν ευνοεί τις ισορροπίες και συνθέσεις ούτε σε εθνικό ούτε και ευρωπαϊκό επίπεδο. Πεπεισμένος ευρωπαϊστής με ήπιο προφίλ και έφεση στις πολιτικές συνθέσεις είναι ο Αρμιν Λάσετ. Το μειονέκτημά του είναι ότι δεν έχει το πολιτικό εκτόπισμα ούτε την ισχύ της Μέρκελ.

Στο ερώτημα λοιπόν, ποιος πρόεδρος της CDU και καγκελάριος της Γερμανίας είναι προτιμότερος για την ΕΕ, η εύλογη απάντηση είναι ο Λάσετ. Η Ευρώπη ποτέ δεν υπέφερε από ηγέτες της Γερμανίας που αναζήτησαν τη σύνθεση. Αλλά από εκείνους που έδειξαν πυγμή υπέφερε πολλά.