Ακροδεξιά like {LF}στα social media

Η συζήτηση ξεκίνησε όταν τα social media «σώπασαν» τον Ντόναλντ Τραμπ, γιατί θεώρησαν πως ο αμερικανός πρόεδρος υποκίνησε τα επεισόδια στο αμερικανικό Καπιτώλιο. Για πρώτη φορά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φέρθηκαν σαν συστημικά Μέσα. Εδώ και δέκα χρόνια, όμως, ανάμεσα στα θετικά της επικοινωνίας που προσφέρουν, εξέθρεψαν επίσης τα πολιτικά άκρα. Στην περίπτωση της Ακροδεξιάς, το κόστος αποδείχθηκε βαρύ.

Το παιχνίδι του αντιπάλου

Τα πράγματα, ωστόσο, είχαν ξεκινήσει πολύ πιο αθώα -ακόμα και αισιόδοξα. Στην Αμερική, το παιχνίδι της αντισυστημικής οργάνωσης το δίδαξε ο πιο προοδευτικός πρόεδρος που πέρασε από τον Λευκό Οίκο την τελευταία εικοσαετία: ο Μπαράκ Ομπάμα. Η καμπάνια που έκανε όχι τόσο για να εκλεγεί πρόεδρος, αλλά για να κερδίσει το χρίσμα των Δημοκρατικών, το 2007, έγινε σημείο αναφοράς για πολιτικούς επιστήμονες και επικοινωνιολόγους. Ο Ομπάμα ήταν μαύρος και το δεύτερο όνομά του ήταν Χουσεΐν: οι πιθανότητες να κερδίσει βασιζόμενος στα συστημικά ΜΜΕ ήταν πολύ μικρή, ειδικά γιατί απέναντί του είχε μια πρώην Πρώτη Κυρία.

Δύο μήνες μετά την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του, ο Ομπάμα μπήκε στο Yahoo. «Πώς μπορούμε να πείσουμε περισσότερους πολίτες να εμπλακούν στις δημοκρατικές διαδικασίες;», έγραψε στην πλατφόρμα των ερωτήσεων. Πήρε χιλιάδες απαντήσεις. Λίγο αργότερα, έκανε το πρώτο του τιτίβισμα στο Τwitter, που τότε ήταν ακόμα στα σπάργανα.  Από τη δύναμη της υποστήριξης που κέρδισε εκείνον τον χρόνο ο Ομπάμα προέκυψε η έννοια του πληρωμένου τρολ – οι μετέπειτα καμπάνιες λιγότερο χαρισματικών πολιτικών προσπάθησαν να «δημιουργήσουν» μια παρόμοια διαδικτυακή θέρμη με αυτήν που έδειξαν στον Ομπάμα. Ο τρόπος που αξιοποιήθηκαν τα στοιχεία των χρηστών από το επιτελείο του μετέπειτα προέδρου, που μπόρεσε να καταλάβει ακριβώς σε ποιο κοινό πρέπει να απευθυνθεί για να κερδίσει, διαστρεβλώθηκε αρκετά για να φτάσουμε στην Cambridge Analytica. Κάθε «κλικ» αποτελούσε και μια δήλωση.

Με όπλο τα προφίλ

Τα μαθήματα Ομπάμα δεν έμειναν απαρατήρητα από την άλλη πλευρά. Ο τρόπος με τον οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ κυριάρχησε  στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα «γεννήθηκε» περίπου μια δεκαετία πριν. Το Tea Party έλεγε ότι ήταν ένα συντηρητικό, αντισυστημικό κίνημα που απευθύνεται στους αμερικανούς «νοικοκυραίους» που βλέπουν τη χώρα τους να αλλάζει μέρα με τη μέρα και νιώθουν πως κανείς δεν τους ακούει. Τα μέλη του αρνούνταν οποιονδήποτε έλεγχο στην αγορά όπλων, ήταν εναντίον των αμβλώσεων και επιδείκνυαν ρατσιστική συμπεριφορά προς κάθε είδους μειονότητα – και, βέβαια, στην αφροαμερικανική κοινότητα. Ηξεραν πολύ καλά πως δεν είχαν την παραμικρή πιθανότητα να εκπροσωπηθούν από τα συστημικά ΜΜΕ, ούτε βέβαια να τους πάρει στα σοβαρά το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, που είχε κατέβει απέναντι στον Ομπάμα με ένα από τα πιο κανονικά, πιο μετριοπαθή στελέχη του, τον βετεράνο Τζο Μακέιν. Χρησιμοποίησε τα social media και την αδιαμεσολάβητη επικοινωνία που τους πρόσφεραν υπέρ τους. Κέρδισαν μικρές νίκες στην αρχή, μέχρι που άρχισαν να τους παρατηρούν: όταν πια αντικατέστησαν τους ρεπουμπλικάνους βουλευτές στο Κογκρέσο, τα πράγματα είχαν πάρει τον δρόμο τους.

Ο δρόμος κατέληξε στον Τραμπ. Η καμπάνια του ξεκίνησε περίπου ως αστείο, γιατί κανείς δεν θεώρησε την απειλή σοβαρή – με τον ίδιο τρόπο που κάποτε θεώρησαν το Tea Party ένα κίνημα γραφικών. Κι όμως, μόνο με έναν λογαριασμό στο Twitter, ο Τραμπ έκανε τις πιο παλαβές δηλώσεις (ακόμα και για την καταγωγή του Ομπάμα) προτρέποντας τους ακολούθους του να μην εμπιστεύονται τα συστημικά ΜΜΕ, γιατί διαστρεβλώνουν την αλήθεια. Κατηγορούσε, με άλλα λόγια, τους αντιπάλους του για αυτό που έκανε ο ίδιος – μόνο που όταν πια οι αμερικανοί δημοσιογράφοι αντιλήφθηκαν τη ζημιά και έσπευσαν να τη διορθώσουν, ελέγχοντας τον υποψήφιο πρόεδρο για τις ανακρίβειές του, κανείς πια δεν τους πίστευε.

Ιδεολογικά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ανέδειξαν τις πιο ριζοσπαστικές φωνές σε όλο το πολιτικό φάσμα. Μεταξύ άλλων, βοήθησαν στον τρόπο οργάνωσης του νέου είδους Ακροδεξιάς, του είδους που, όπως συνέβη στις ΗΠΑ, «καταπίνει» τα πιο συντηρητικά κόμματα που για χρόνια ανέχονται τις ακραίες απόψεις στις τάξεις τους. Κάτω από το ραντάρ της κανονικότητας, στην δική τους γωνιά στο Ιντερνετ, ανασυστάθηκαν οι αμερικανικές ομάδες τύπου Κου-Κλουξ-Κλαν. Μέσω του Facebook και – κυρίως – του Twitter κατάφερε να επικρατήσει το Brexit. Μαζί με τους προοδευτικούς που βρέθηκαν στους δρόμους την περίοδο της Αραβικής Ανοιξης, βρήκαν την ευκαιρία να αναδειχθούν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι. Πρόσφατες έρευνες στη Γερμανία δείχνουν πως ο online αντισημιτισμός συνδέεται με πραγματική βία εκτός της οθόνης: ο δράστης των αιματηρών επιθέσεων εναντίον Εβραίων έξω από τη συναγωγή της πόλης Χάλε το 2019, την περίοδο του Γιομ Κιπούρ, είχε κάνει live streaming στο Τwitch, με αντισημιτικό και βίαιο περιεχόμενο, ανεβάζοντας συνοδευτικά κείμενα στα οποία ανέπτυσσε το σχέδιό του για την εξόντωση των Εβραίων παγκοσμίως.

Youtube από τη φυλακή

Αυτά δεν συμβαίνουν μόνο στο εξωτερικό – η νέα Ακροδεξιά, άλλωστε, έχει διαδικτυακή συνεννόηση πλέον. Στις πλατείες των Αγανακτισμένων εμφανίστηκαν οι πρώτες κρεμάλες: μπορεί επισήμως η Ακροδεξιά να σνόμπαρε τις εκδηλώσεις που είχαν οργανωθεί μέσω Facebook, όμως λίγα μέτρα έξω από τη Βουλή ακροδεξιοί αντισυστημικοί, με περικεφαλαίες και τατού με σβάστικες, μάθαιναν τον τρόπο να προσεγγίσουν μεγαλύτερα κοινά.

Οταν η Χρυσή Αυγή κατάλαβε ότι χρειαζόταν κάτι παραπάνω από μια εφημερίδα για να διαδώσει το μήνυμά της, ξεκίνησε να οργανώνεται στις γειτονιές της Αθήνας και να βάζει τα στελέχη της να μιλούν στη διαδικτυακή τηλεόραση. Λίγο καιρό πριν το κόμμα μπει στη Βουλή και για αρκετούς μήνες αργότερα, ακόμα και όταν είχε αποκλειστεί από τα κανονικά ΜΜΕ, οι εκπομπές που προβάλλονταν από την ιστοσελίδα έκαναν γνωστές στο πανελλήνιο φιγούρες όπως ο Ηλίας Κασιδιάρης και ο Ηλίας Παναγιώταρος -και οι δύο σήμερα βρίσκονται στη φυλακή με την κατηγορία της διεύθυνσης της εγκληματικής οργάνωσης. Για μερικούς, τα μαθήματα ήταν τόσο πολύτιμα που το χούι δεν έφυγε ακόμα και σήμερα: μέσα από τη φυλακή, το κανάλι του Κασιδιάρη στο YouTube ανανεώνεται από ηχητικά μέσα. Ο ίδιος ο Κασιδιάρης, απευθύνεται σε ένα κοινό 75.000 χρηστών που έχουν εγγραφεί για να τον παρακολουθούν, αλλά το περιεχόμενο είναι ανοιχτό στον οποιοδήποτε φτάσει με κάποιο τρόπο εκεί. Δεκατέσσερις ώρες μετά τη δημοσιοποίησή του, το ηχητικό του Κασιδιάρη που αποκαλύπτει μυστικά σχέδια και αμφισβητεί το εμβόλιο μετρούσε 37 χιλιάδες προβολές.

Η Ακροδεξιά βρήκε στα social media έναν πολύτιμο σύμμαχο, γιατί αυτά ήταν που της επέτρεψαν να αντικαταστήσει τα γεγονότα με μια εναλλακτική πραγματικότητα, είτε αφορούσε την οικονομική κρίση είτε την πανδημία. Τη βοήθησε και να οργανωθεί. Τις πρώτες μέρες του 2021, χρειάστηκε η εισβολή στο Καπιτώλιο και οι μετέπειτα έρευνες για να συνειδητοποιήσουν όλοι πως εκείνοι που προανήγγειλαν τα όσα θα συμβούν σε ομάδες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να ήταν γραφικοί, αλλά ήταν και επικίνδυνοι: έλεγαν την αλήθεια.