Κέρδισαν λοιπόν ο Λουκασένκο και ο Μαδούρο;

Πέντε μήνες αφότου επανεξελέγη, εν μέσω καταγγελιών για μαζική νοθεία, στην προεδρία της Λευκορωσίας, και παρά τις μαζικές διαδηλώσεις που συγκλόνισαν το φθινόπωρο το Μινσκ και άλλες πόλεις της χώρας, ο Αλεξάντερ Λουκασένκο όχι απλώς παραμένει στη θέση του αλλά κοροϊδεύει και τις ΗΠΑ για τις βιαιότητες στο Καπιτώλιο: «Στη χώρα μας», δήλωσε προχθές στον πρόεδρο της Διεθνούς Ομοσπονδίας Χόκεϊ στον Πάγο, σε μια προσπάθεια να τον πείσει πως η Λευκορωσία μπορεί και πρέπει να φιλοξενήσει την άνοιξη το παγκόσμιο πρωτάθλημα, «οι διαδηλωτές και άλλα ανικανοποίητα άτομα δεν επιτίθενται στις κυβερνητικές υπηρεσίες. Εχουμε μια κατάσταση απόλυτα νορμάλ από πλευράς ανάπτυξης των δημοκρατικών διαδικασιών». «Κέρδισε λοιπόν ο Λουκασένκο;», αναρωτιέται στο Project Syndicate ο πολωνός κοινωνιολόγος Σλαβόμιρ Σιερακόφσκι. Το ίδιο ερώτημα θα μπορούσε να θέσει κανείς και για το καθεστώς Μαδούρο στη Βενεζουέλα. Γιατί, δύο χρόνια αφότου ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, ο Χουάν Γκουαϊντό, αυτοανακηρύχθηκε πρόεδρος, και αναγνωρίστηκε ως μεταβατικός πρόεδρος από περίπου 60 χώρες, ο Νικολάς Μαδούρο απέκτησε τον έλεγχο και του τελευταίου θεσμού που διέφευγε την εξουσία του: του κοινοβουλίου.

Σε ό,τι αφορά τη Λευκορωσία, ο Σιερακόφσκι, ιδρυτής του κινήματος Krytyka Polityczna και διευθυντής του Ινστιτούτου Προηγμένων Σπουδών της Βαρσοβίας, παραμένει αισιόδοξος, παρά τη σκληρή κυβερνητική καταστολή και τη σύλληψη περισσότερων από 30.000 ανθρώπων από την αρχή των διαδηλώσεων, τον Αύγουστο. Μπορεί να μη διαδηλώνουν πια κάθε εβδομάδα στο Μινσκ κατά του Λουκασένκο 200.000 άνθρωποι, γράφει, αλλά οι Λευκορώσοι έχουν απλώς προσαρμόσει τις κινητοποιήσεις τους στον χειμώνα, και την πανδημία, με μία εκστρατεία χαμηλής έντασης δολιοφθορών – από το χακάρισμα κυβερνητικών ιστοσελίδων και τη λευκή απεργία στα εργοστάσια μέχρι την τοποθέτηση σημαιών της αντιπολίτευσης κάτω από την παγωμένη επιφάνεια των λιμνών. Οι συνεχιζόμενες δραστηριότητές τους επιβαρύνουν περαιτέρω οικονομικά μία κυβέρνηση που έχει ήδη να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις των κλειστών συνόρων, της εξόδου των νέων, των ευρωπαϊκών και αμερικανικών κυρώσεων, της πανδημίας. Ο Αλές Αλαχνοβίτς, ένας ανεξάρτητος λευκορώσος οικονομολόγος, βλέπει το καθεστώς να κατευθύνεται σε αργή κίνηση προς την οικονομική κατάρρευση. Για να επιβιώσει του χειμώνα, ο Λουκασένκο θα χρειαστεί μαζική οικονομική στήριξη από τη Ρωσία – που θα συνοδεύεται, ωστόσο, από αυστηρότατους όρους. Και την άνοιξη οι Λευκορώσοι θα βγουν ξανά στους δρόμους, ο Σιερακόφσκι δηλώνει βέβαιος: ένας τρομερός πλέον αντίπαλος για τις εξαντλημένες υπηρεσίες ασφαλείας του Λουκασένκο.

Δύσκολα μπορεί κανείς, αντιθέτως, να αντλήσει την οποιαδήποτε αισιοδοξία από τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα: χάρη στο μποϊκοτάζ της αντιπολίτευσης, η συμμαχία που στηρίζει τον Νικολάς Μαδούρο εξασφάλισε στις κοινοβουλευτικές εκλογές της 6ης Δεκεμβρίου 68,43% των ψήφων. Η συμμετοχή, βέβαια, δεν ξεπέρασε το 30,5%: ούτε οι ΗΠΑ, ούτε η ΕΕ, ούτε ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών αναγνώρισε το αποτέλεσμα. Η αντιπολίτευση, μάλιστα, διοργάνωσε αμέσως μετά μία αντικαθεστωτική λαϊκή διαβούλευση στην οποία υποστήριξε πως συμμετείχαν 6,4 εκατομμύρια Βενεζουελάνοι, περισσότεροι από όσους ψήφισαν στις εκλογές. Στις 5 Ιανουαρίου, ωστόσο, μία νέα Εθνοσυνέλευση συγκροτήθηκε στο Καράκας, με 256 από τις 277 έδρες της υπό τον έλεγχο του Μαδούρο. Η Βενεζουέλα δεν διαθέτει πια μόνο δύο προέδρους, έχει και δύο κοινοβούλια: οι βουλευτές της αντιπολίτευσης που είχαν εκλεγεί το 2015, ανάμεσά τους και ο ηγέτης του απερχόμενου σώματος, ο Χουάν Γκουαϊντό, ψήφισαν υπέρ της παράτασης της θητείας τους στο όνομα της «συνταγματικής και διοικητικής συνέχειας». Η αντιπολίτευση σπαράζεται όμως από έριδες, η δημοτικότητα του ίδιου του Γκουαϊντό φθίνει, συνεργάτες του μπλέκονται σε σκάνδαλα διαφθοράς και οι βενεζουελάνοι πολίτες είναι τόσο, μα τόσο, εξουθενωμένοι: η Βενεζουέλα έχασε το 70% του ΑΕΠ της μέσα σε πέντε χρόνια, περίπου πέντε εκατομμύρια κάτοικοί της έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, ένα στα τρία παιδιά κάτω των πέντε χρόνων υποφέρει από υποσιτισμό.