Οταν με στενεύουν τα παπούτσια…

Υπάρχουν, πράγματι, δύο τρόποι να παρακολουθήσει κανείς μια παράσταση; Και δεν εννοώ «κανονικά» ή μέσω live streaming, μια συνθήκη που όλοι ελπίζουμε ότι δεν ήρθε για να αντικαταστήσει αυτό που είναι το θέατρο, αλλά για να δράσει συμπληρωματικά, εξ ανάγκης.

Στο αρχικό ερώτημα λοιπόν η απάντηση, πιστεύω, ότι είναι μία, προσωπική για τον καθένα, και αφορά στην άμεση ανταπόκριση του θεατή σ΄αυτό που βλέπει και, κυρίως, στο αίσθημα που του προκαλεί. Υπάρχουν παραστάσεις που ανταποκρίνονται άμεσα στο συναίσθημα, στην ανάγκη της στιγμής, που συνδέονται με το «εδώ» και το «τώρα» του θεατή ή αγγίζουν το μυαλό. Οπως υπάρχουν άλλες που απελευθερώνουν με το δυνατό γέλιο ή το κλάμα, που χαρίζουν την απόλαυση της ερμηνείας, γεννούν εικόνες και ευαισθητοποιούν. Ο καθένας μας βλέπει αλλιώς – με τα δικά του μάτια, ένα θεατρικό, όπως αλλιώς το βλέπει και ο δημιουργός του. Γι’ αυτό και η ζωντανή επικοινωνία σκηνής και πλατείας είναι αναντικατάστατη.

Φυσικά υπάρχει και το μετά: Μετά την παράσταση μια κουβέντα, μια ανταλλαγή απόψεων, μια συζήτηση. Τι είδαμε, τι ένιωσε ή τι κατάλαβε ο καθένας μας. Αλλά όσες αναλύσεις κι αν ακολουθήσουν, όσες αναθεωρήσεις κι αν κάνουμε, το αίσθημα της στιγμής ή δημιουργήθηκε ή όχι. Αυτό το πηγαίο που βγαίνει από μέσα μας.

Πορφανώς και η εξοικείωση, η γνώση, η επαφή με το θέατρο συμβάλλει στην πληρέστερη πρόσληψη του θεάματος. Αλλά δεν πρέπει αν αποτελεί προϋπόθεση: Δεν χρειάζεται να είμαστε «διαβασμένοι» για να δούμε ένα έργο στη σκηνή, ούτε να διαβάσουμε μετά για να καταλάβουμε «τι δεν καταλάβαμε»….

Πάντα με προβλημάτιζαν οι συζητήσεις ανάμεσα στους συντελεστές και το κοινό, μέσα στην αίθουσα του θεάτρου, μετά την υπόκλιση και το χειροκρότημα. Εχουν μια αμηχανία. Απορίες και ερωτήσεις για αυτό που μόλις είχε ολοκληρωθεί, σαν μια προσπάθεια «δεύτερης ανάγνωσης», χρήσιμης μεν αλλά κάπως μεταχρονολογημένης…

Το 1957, το έργο του Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» παίχτηκε από έναν θίασο στις φυλακές του Σαν Κουεντίν στο Σαν Φρανσίσκο. Οι τρόφιμοι δεν είχαν ξαναδεί θέατρο. Κι ένα έργο διανοητικά τόσο απαιτητικό εύλογα προβλημάτισε τους επικεφαλής των φυλακών. Τότε, ο σκηνοθέτης, πριν αρχίσει η παράσταση, μίλησε στο «κοινό» και πρότεινε να το παρακολουθήσουν αναζητώντας ο καθένας, «ό,τι μπορεί»… Λέγεται ότι έκτοτε τα πρόσωπα και κάποιες από τις εκφράσεις των μπεκετικών ηρώων, ενσωματώθηκαν στη μυθολογία του Σαν Κουεντίν.

Αυτές οι σκέψεις επέστρεψαν μετά το live streaming της «Μήδειας» του Εθνικού, την περασμένη Κυριακή. «Γιατί βγάλατε τα παπούτσια σας;». Μήπως γιατί με στένευαν…