Επική… {LF}υστερία εναντίον του Ομήρου

Τον διδάχτηκαν γενιές και γενιές μαθητών, όμως σχεδόν 3.000 χρόνια μετά τη γέννησή του, κινδυνεύει να εξοστρακιστεί από τα σχολεία με τις κατηγορίες… της βίας και του μισογυνισμού. O Ομηρος και τα απαράμιλλα έπη του, που ξεχώρισαν μέσα σε εκατομμύρια λογοτεχνικά έργα της ανθρωπότητας, έχουν βρεθεί στο στόχαστρο ενός ιδιότυπου κινήματος λογοκρισίας που εξαπλώνεται τα τελευταία χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Το κίνημα «Disrupt Texts» ξεσηκώνεται ενάντια σε παγκόσμιους κλασικούς, από τον Ομηρο και τον Σαίξπηρ μέχρι τον Ναθάνιελ Χόθορν και τον Σκοτ Φίτζεραλντ, ζητώντας την απομάκρυνση των έργων τους από τις σχολικές αίθουσες ως ακατάλληλων για τους μαθητές. Η ιστορία είναι παλιά. Ομως τελευταία φαίνεται πως το «κίνημα» αποκομίζει κέρδη: Λύκειο στη Μασαχουσέτη αφαίρεσε τη διδασκαλία του Ομήρου, με την αρμόδια καθηγήτρια να δηλώνει «υπερήφανη» για το γεγονός, ενώ θύελλα αντιδράσεων έχει ξεσπάσει για το θέμα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Κλασικά έργα διυλίζονται από το φίλτρο του «πολιτικώς ορθού» της εποχής, ενώ οι λογοκριτές κρύβονται πίσω από τον μανδύα της «κοινωνικής δικαιοσύνης»: Οποιοδήποτε έργο δεν αντανακλά τους κανόνες που διέπουν τη σημερινή κοινωνία – ως προς τους ρόλους των φύλων, τη βία και τη φυλετική ισότητα – πρέπει να απαγορευτούν, υποστηρίζουν, ώστε να διαμορφωθεί μια γενιά που δεν θα έχει έρθει σε επαφή με «ξεπερασμένες έννοιες». Ετσι, διαπιστώνουν προώθηση του ρατσισμού σε έργα που γράφτηκαν από λευκούς συγγραφείς τον 19ο αιώνα, σεξιστικά πρότυπα σε δημιουργούς της αρχαιότητας ή αντισημιτισμό σε παγκόσμια αριστουργήματα, παραγνωρίζοντας την εποχή στην οποία γράφτηκαν ή την ατμόσφαιρα που αποδίδουν.

«Ως σκουπίδι». Η εικόνα της πιστής Πηνελόπης που υφαίνει υπομονετικά στον αργαλειό της περιμένοντας επί 20 ολόκληρα χρόνια την επιστροφή του άνδρα της στη συζυγική εστία ήταν αρκετή για να κεντρίσει τους σύγχρονους ζηλωτές. Η Χρυσηίδα και η Βρισηίδα, σύμφωνα με τη θεωρία τους, υποτιμώνται από τον Ομηρο ως «τρόπαια πολέμου» που μόνο προβλήματα προκαλούν, η Ωραία Ελένη είναι ένα άβουλο πλάσμα εξαιτίας του οποίου ξεσπά ένας μισητός πόλεμος με χιλιάδες νεκρούς.

«Να είσαι ο Οδυσσέας, να έχεις εμπλακεί σε αυτό το μακρύ ταξίδι για την ελευθερία και η “Οδύσσεια” να αφαιρείται από το πρόγραμμα σπουδών ως σκουπίδι», έγραψε διθυραμβικά η καθηγήτρια Shea Martin στο Twitter για να λάβει την απάντηση από τη συνάδελφό της στο λύκειο St. Lawrence της Μασαχουσέτης, Heather Levin: «Χαχαχα, είμαι πολύ περήφανη που έχω να πω ότι τον αφαιρέσαμε από το πρόγραμμα φέτος».

Στον διάλογο ενεπλάκη η αρθρογράφος Meghan Cox Gurdon, η οποία ανέδειξε το θέμα στην εφημερίδα Wall Street Journal επισημαίνοντας πως προσπάθησε να επικοινωνήσει με το λύκειο St Lawrence, χωρίς, όμως, να λάβει εξηγήσεις. Μετά τις οργισμένες αντιδράσεις που προκλήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η καθηγήτρια του λυκείου της Μασαχουσέτης αναδιπλώθηκε υποστηρίζοντας πως τάσσεται κατά της απαγόρευσης βιβλίων· χωρίς, όμως, να αναιρεί την ουσία της είδησης. Ούτε τις διαστάσεις υστερίας που έχει λάβει το κίνημα.

Διαγραφή της ιστορίας. «Είναι τραγικό που ένα τέτοιο κίνημα κερδίζει έδαφος στους εκπαιδευτικούς και στην εκδοτική βιομηχανία. Η διαγραφή της ιστορίας των μεγάλων έργων το μόνο που περιορίζει είναι την ικανότητα των παιδιών να μορφωθούν», σχολίασε ο συγγραφέας John Del Arroz στη Wall Street Journal. Η πολιτιστική κληρονομιά πετιέται στα σκουπίδια, οι γλωσσικές και πολιτιστικές αναφορές των νέων ανθρώπων φτωχαίνουν και ένα κομμάτι της κοινωνίας, που αδυνατεί να ανεχτεί τις διαφορετικές αξίες που υιοθετούσε επί χιλιετίες η ανθρωπότητα, κοιμάται πλέον ήσυχη τα βράδια.

Είναι η ίδια λογική βάσει της οποίας «Οι περιπέτειες του Τομ Σόγιερ» απαγορεύτηκαν σε αρκετές Πολιτείες της Αμερικής το 1994, ως ακατάλληλες για παιδιά, καθώς περιέχουν τη ρατσιστική λέξη «νέγρος». Και είναι η άλλη πλευρά της λογοκρισίας που εκπορευόμενη από τους πιο συντηρητικούς κύκλους των ΗΠΑ έχει απαγορεύσει κλασικά κείμενα, όπως τα «Σταφύλια της οργής» ή το «Πορφυρό χρώμα» θεωρώντας τα προκλητικά για τους νέους. Η λίστα των απαγορευμένων στις ΗΠΑ είναι αξιοσημείωτα μεγάλη, με πρώτο το «New English Canaan» του Thomas Morton, ένα βιβλίο που δημοσιεύτηκε το 1637 και αποτέλεσε μια καυστική σάτιρα των πουριτανικών ηθών της εποχής.

Στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, επί ευρωπαϊκού εδάφους, ο Ομηρος αντιμετωπίζει… νέες περιπέτειες: Το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης εξετάζει στα σοβαρά το ενδεχόμενο να καταργήσει τη διδασκαλία της Ιλιάδας από το Πρόγραμμα Κλασικών Σπουδών του, με στόχο να καταστήσει το τμήμα «πιο ελκυστικό» σε επίδοξους φοιτητές. Ολα ξεκίνησαν τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν το Πανεπιστήμιο έκανε λόγο για «εκσυγχρονισμό» του περιεχομένου σπουδών με αφαίρεση του Ομήρου και του Βιργιλίου από τη λίστα των υποχρεωτικών μαθημάτων. «Κείμενα ηλικίας 2.000 ή 3.000 ετών είναι δύσκολα για πρωτοετείς που δεν έχουν ξαναδιδαχθεί ελληνικά ή λατινικά» υποστήριξε στην Daily Mail ο καθηγητής Jonathan Prag, όμως οι αντιδράσεις προήλθαν καταρχάς από τους φοιτητές. «Θα ήταν κρίμα να συμβεί κάτι τέτοιο, ο Ομηρος είναι ο θεμελιωτής της κλασικής παράδοσης και αν δεν τον έχεις διδαχθεί είναι αδύνατον να καταλάβεις όσα ακολούθησαν μετά από αυτόν», ανέφερε σε υπόμνημά του ο φοιτητής Jann Preiss που πρωτοστάτησε στις διαμαρτυρίες, ενώ η ιστορικός Daisy Dunn χαρακτήρισε την αφαίρεση του Ομήρου από τις κλασικές σπουδές ως «αφαίρεση της Βίβλου από τη Θεολογία».

Παρ’ όλα αυτά, ό,τι έμοιαζε ως σήμερα αδιαπράγματευτο κλονίζεται: Θα έρθει, άραγε, το τέλος των κλασικών μέσα από την άκαμπτη κυριαρχία του «πολιτικώς ορθού»; Γιατί αν όντως φτάνει η ώρα που οι λογοκριτές θα καθορίζουν τις ζωές μας, ίσως, μετά τη «δίωξη» του Ομήρου για σεξιστή, δούμε και τον Ερμή του Πραξιτέλη με σλιπάκι.