Παιδιά του Ομήρου

Ολα ξεκίνησαν από ένα άρθρο της Μέγκαν Κοξ Γκέρντον στην «Wall Street Journal», με τίτλο: «Την πέφτουν ακόμη και στον Ομηρο». Η αρθρογράφος άντλησε την πληροφορία της από μια ανταλλαγή μηνυμάτων στο Twitter, ανάμεσα σε δύο καθηγήτριες του Γυμνασίου της πόλης Λώρενς στη Μασσαχουσέτη. Η πρώτη έγραψε: «Να είσαι σαν τον Οδυσσέα: αγκάλιασε το μακρύ ταξίδι προς την απελευθέρωση, αλλά έπειτα αφαίρεσε την Οδύσσεια από τη διδακτέα ύλη, γιατί είναι σκουπίδι (trash)». Η δεύτερη σχολίασε: «Χα! Χα! Χα! Είμαι περήφανη που αφαιρέσαμε την Οδύσσεια από τη φετινή διδακτέα ύλη». Η αρθρογράφος δεν μπόρεσε, όμως, να επιβεβαιώσει την αλήθεια της πληροφορίας, καθώς η καθηγήτρια και ο καθ’ ύλην αρμόδιος προϊστάμενος αρνήθηκαν να της απαντήσουν.

Δεν ξέρουμε, λοιπόν, τι ακριβώς συνέβη με το μάθημα της Οδύσσειας στο σχολείο της Μασσαχουσέτης. Γνωρίζουμε όμως τις θέσεις και τις προθέσεις του κινήματος #disruptTexts. «Αποδομήστε τα κείμενα» σημαίνει: «ανατρέψτε τον λογοτεχνικό κανόνα, αποκαλύπτοντας τον ρατσισμό, την προκατάληψη, το μίσος και τον σεξισμό που κρύβουν τα κλασικά κείμενα», τα οποία περιλαμβάνονται στη σχολική διδακτέα ύλη. «Καλύτερα να πεθάνω παρά να διδάξω το Αλικο γράμμα» δήλωσε μια δασκάλα, αναφερόμενη στο αριστούργημα του Ναθάνιελ Χώθορν. Τα μέλη του κινήματος έχουν ακόμη στοχοποιήσει κείμενα όπως: ο Βασιλιάς Ληρ του Σαίξπηρ, ο Μεγάλος Γκάτσμπυ του Σκοτ Φιτζέραλντ, ακόμη και ο σχετικά πρόσφατος Αρχοντας των μυγών του νομπελίστα Γουίλλιαμ Γκόλντινγκ. O «Κατάλογος των Απαγορευμένων Βιβλίων» του κινήματος αθωώνει ουσιαστικά μόνο τα βιβλία με μικρή ή ανύπαρκτη λογοτεχνική αξία, αφού η μεγάλη λογοτεχνία πραγματεύεται τα πάθη και μόνον η υποδεέστερη καταπιάνεται με τις αρετές των ανθρώπων.

Τι επιδιώκουν; Το κίνημα στηρίζεται από εκπαιδευτικούς και απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς. Οι οπαδοί του επιδιώκουν να αναμορφώσουν την εκπαίδευση και, μέσω αυτής, να αναμορφώσουν την κοινωνία. Στα δικά μας αυτιά ακούγεται ειρωνικό να βάλλουν κατά της ρητορικής του μίσους οι κατ’ εξοχήν κήρυκες του μίσους, αλλά δεν μπορώ να προβλέψω τι θα συμβεί στην αμερικανική κοινωνία της «πολιτικής ορθότητας». Γνωρίζω ότι τα αγάλματα που γκρέμισαν πρόσφατα οι αναμορφωτές της ιστορίας μεταφέρθηκαν στις αποθήκες, αλλά, αν οι οπαδοί του κινήματος επιχειρήσουν να «αποκαθάρουν» και τα σχολικά εγχειρίδια της (αμερικανικής) ιστορίας, δεν θα απομείνουν παρά μόνο τα εξώφυλλα.

Ξαναγυρίζω στον Ομηρο. Τα ομηρικά έπη, τα ιδρυτικά κείμενα του δυτικού πολιτισμού, αντιμετωπίστηκαν κατά κανόνα με σεβασμό από τους πάσης φύσεως κοινωνικούς αναμορφωτές. Η σημαντικότερη εξαίρεση είναι η Πολιτεία του Πλάτωνα. Μπορεί ο Πλάτωνας να αναγνώριζε στον Ομηρο τον κατ’ εξοχήν «παιδευτή» των Ελλήνων, αλλά θεωρούσε τον παιδευτικό του ρόλο επικίνδυνο για τα ήθη της ιδανικής πολιτείας του και έτσι τον απέκλεισε από αυτήν. Από την άλλη πλευρά, όμως, πίστευε ότι ο Ομηρος είναι «ο μεγαλύτερος ποιητής»· και έχει διαπιστωθεί ότι ο πλατωνικός φιλοσοφικός λόγος διασυνδέεται υπόγεια με τον μυθικό και ποιητικό λόγο του Ομήρου, ενώ η δομή της Πολιτείας έχει σοβαρές οφειλές στην ομηρική Οδύσσεια.

Ετσι ή αλλιώς, δηλαδή, «είμαστε όλοι παιδιά του Ομήρου», όπως σωστά ειπώθηκε. Και αυτό είναι κάτι που δεν μπορούν να αντιληφθούν οι στενόμυαλοι και επικίνδυνοι φανατικοί του κινήματος «Αποδομήστε τα κείμενα» οι οποίοι, ενώ μιμούνται τον Οδυσσέα, θεωρούν την Οδύσσεια «σκουπίδι».

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης