Μπορεί ο Τραμπ να απομακρυνθεί πριν από το τέλος της θητείας του;

Η εισβολή στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ από υποστηρικτές του Ντόναλντ Τραμπ έκανε ορισμένα μέλη του Κογκρέσου να ζητήσουν την απομάκρυνσή του από την προεδρία πριν από την ορκωμοσία του Τζο Μπάιντεν, στις 20 Ιανουαρίου.

Τα γεγονότα έφεραν δε ξανά στο προσκήνιο ερωτήματα τα οποία έχουν να κάνουν με το κατά πόσο ο Τραμπ μπορεί να κριθεί ακατάλληλος για τη συγκεκριμένη θέση ή εάν είναι δυνατό να του αποδοθεί κατηγορία για εγκληματική ενέργεια.

Θεσμικά, υπάρχουν δύο τρόποι για να απομακρυνθεί ένας πρόεδρος: Αφενός, η 25η Τροπολογία του συντάγματος των ΗΠΑ και, αφετέρου, μια πρόταση μομφής την οποία θα ακολουθήσει η καταδίκη του από τη Γερουσία. Και στα δύο αυτά σενάρια, καθήκοντα προέδρου προβλέπεται να αναλάβει ο αντιπρόεδρος, Μάικ Πενς, μέχρι την ορκωμοσία του Μπάιντεν.

Είναι, όμως, κάτι τέτοιο δυνατό και πώς μπορεί να λειτουργήσει; Η 25η Τροπολογία, η οποία εγκρίθηκε το 1967 και υιοθετήθηκε στον απόηχο της δολοφονίας του Τζον Κένεντι το 1963, έχει να κάνει με τη διαδοχή του προέδρου σε περιπτώσεις αδυναμίας άσκησης των καθηκόντων του. Ειδικά η παράγραφος 4 αφορά περιπτώσεις στις οποίες ένας πρόεδρος δεν είναι σε θέση να εκπληρώσει το έργο του, όμως δεν παραιτείται εκουσίως.

Οπως λένε οι ειδικοί, οι νομοθέτες οι οποίοι διατύπωσαν την 25η Τροπολογία είχαν ξεκάθαρο στόχο – να τίθεται σε εφαρμογή όταν ένας πρόεδρος καθίσταται ανίκανος εξαιτίας φυσικής ή διανοητικής ασθένειας. Ορισμένοι, επίσης, ισχυρίζονται ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί με βάση μια πιο ευρεία ερμηνεία, σε περιπτώσεις δηλαδή ενός προέδρου ο οποίος είναι επικίνδυνα ακατάλληλος για τη θέση αυτή.

Προκειμένου πάντως να ενεργοποιηθεί η 25η Τροπολογία, προϋπόθεση είναι ο Πενς και η πλειοψηφία των μελών της κυβέρνησης Τραμπ να δηλώσουν ότι είναι ανίκανος να εκπληρώσει τα καθήκοντά του και να τον απομακρύνουν. Σε αυτή την περίπτωση, αναλαμβάνει στη θέση του ο Πενς.

Στη συνέχεια, ο Τραμπ έχει το δικαίωμα να διαβεβαιώσει πως είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του. Εάν ο Πενς και η κυβερνητική πλειοψηφία δεν τον αμφισβητήσουν, τότε επανέρχεται στη θέση του. Σε αντίθετη περίπτωση, το ζήτημα παραπέμπεται στο Κογκρέσο, όμως ο Πενς θα συνεχίσει να ασκεί καθήκοντα προέδρου μέχρις ότου αυτό αποφασίσει. Για να ισχύσει η απομάκρυνση του Τραμπ απαιτούνται τα δύο τρίτα και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου. Στην πράξη, όμως, η ελεγχόμενη από τους Δημοκρατικούς Βουλή μπορεί απλώς να καθυστερήσει την ψηφοφορία πάνω στο ουσιώδες ζήτημα μέχρι τη στιγμή που θα τελειώσει η θητεία του Τραμπ, όπως σημειώνει ο Πολ Κάμπος, καθηγητής συνταγματικού δικαίου στο πανεπιστήμιο του Κολοράντο.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η 25η Τροπολογία θα αποτελούσε την κατάλληλη μέθοδο για την απομάκρυνση του Τραμπ από την προεδρία και έχει το πλεονέκτημα ότι η διαδικασία είναι ταχύτερη σε σχέση με την πρόταση μομφής. «Ο Πενς θα μπορούσε να αναγορευτεί αυτομάτως πρόεδρος, ενώ για τη μομφή και την καταδίκη θα απαιτούνταν τουλάχιστον μερικές ημέρες», τόνισε.