Ο άνθρωπος που αγαπούσε το σινεμά

«Ο κινηματογράφος δεν έχει εθνικότητα. Αντικατοπτρίζει την ανθρώπινη εμπειρία έτσι όπως διαμορφώνεται σε αυτόν τον μικρό πλανήτη. Με τον τρόπο που επικοινωνούμε σήμερα, δεν υπάρχουν καν εθνικά όρια. Μια ταινία από την Κορέα μπορεί να προκαλέσει παρόμοια συναισθήματα με μια ελληνική. Στο κάτω κάτω διοργανώνουμε μια διεθνή εκδήλωση. Μια ταινία είναι μια ταινία. Δεν έχει σημαιάκι στο χέρι. Υπάρχουν φεστιβάλ που έχουν καταργήσει ακόμη και τον τόπο παραγωγής. Ποτέ δεν θα δεχόμουν ότι το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης υπονομεύει τον ελληνικό κινηματογράφο ή τον βάζει σε άλλη κατηγορία. Εκεί θα αντιστεκόμουν, όχι επειδή είμαι πατριώτης αλλά επειδή πιστεύω ότι ένα φεστιβάλ που επιχορηγείται με κρατικά χρήματα δεν μπορεί να παίξει αντεθνικό ρόλο, ούτε να υπονομεύσει το δικό του προϊόν. Ο ελληνικός κινηματογράφος είναι εκεί, τον παρουσιάζουμε δίκαια. Αυτό το φεστιβάλ δεν θέλει σημαιούλες». Τα παραπάνω προέρχονται από μια συνέντευξη του Δημήτρη Εϊπίδη το 2001, υπευθύνου τότε του καινοτόμου προγράμματος Νέοι Ορίζοντες του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, που είχε παραχωρήσει από κοινού με τον τότε καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ Μισέλ Δημόπουλο στον υπογράφοντα και στον συνάδελφο Ηλία Κανέλλη. Σε αυτό αποκρυσταλλώνονται οι δημοκρατικές απόψεις του Εϊπίδη, ο οποίος έφυγε χθες από τη ζωή, πάνω στην 7η τέχνη, την οποία δεν σταμάτησε ποτέ να υπηρετεί με πάθος και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, καθότι με το έργο του έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα σε πολλά σημεία του κόσμου. Στα Φεστιβάλ Νέου Κινηματογράφου του Μόντρεαλ, στο Φεστιβάλ του Τορόντο όπου είχε την ευθύνη για τον προγραμματισμό ταινιών, της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και του Ιράν, καθώς επίσης και σε εκείνο του Ρέικιαβικ της Ισλανδίας.

Είναι μια διαδρομή που είχε πολλές πρωτιές και σκαμπανεβάσματα, αλλά διαρκή την αγωνία για τις προοπτικές του κινηματογράφου. To 2010 o Δημήτρης Εϊπίδης ανέλαβε ο ίδιος τα ηνία του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, παίρνοντας τη σκυτάλη από τη Δέσποινα Μουζάκη, η οποία είχε αντικαταστήσει τον Δημόπουλο. Οι καιροί είχαν αλλάξει, το Φεστιβάλ συρρικνωνόταν λόγω της οικονομικής κρίσης που είχε γονατίσει τη χώρα και ο Εϊπίδης αποφάσισε να συμβαδίσει με το πνεύμα οικονομίας των καιρών εκείνων. «Μεγάλη πρόκληση και δύσκολο έργο, αλλά όλα θα περιοριστούν και θα υπάρξουν ριζικές αλλαγές χωρίς υπερβολές» είχε δηλώσει τότε. «Δεν είναι καιρός για σπατάλες. Ο πολιτισμός και η τέχνη βρίσκονται στην καθημερινότητα. Η επιβράβευσή μου θα είναι η γεμάτη αίθουσα».

Ιρανικός κινηματογράφος. Οι γεμάτες αίθουσες δεν υπήρξαν ποτέ βέβαια ουσιαστικό πρόβλημα για τον Εϊπίδη. Από την εποχή των Νέων Οριζόντων (τμήμα που δημιουργήθηκε με τη διεθνοποίηση του Φεστιβάλ το 1992), η ματιά του προκαλούσε το ενδιαφέρον και την περιέργεια του κοινού, που πολύ πριν από τη λειτουργία των αιθουσών του Λιμανιού Θεσσαλονίκης στηνόταν έξω από τις αίθουσες Βακούρα, το Αριστοτέλειον και το Παλλάς για να παρακολουθήσουν τις επιλογές του. Αυτός ήταν – για παράδειγμα – που έκανε για πρώτη φορά γνωστό στην Ελλάδα το σινεμά του Αμπάς Κιαροστάμι αλλά και γενικότερα τον νέο ιρανικό κινηματογράφο στη δεκαετία του 1990. Η σχέση του με τον ιρανικό κινηματογράφο ήταν τόσο ισχυρή που οι Ιρανοί τον αποκαλούσαν «νονό» του. Μάλιστα, το 1993 ο ιρανός υπουργός Πολιτισμού του απένειμε τιμητικό βραβείο σε αναγνώριση της συμβολής του στην προώθηση του ιρανικού κινηματογράφου διεθνώς. «Ηταν ο αγαπημένος θείος Δημήτρης των ιρανών δημιουργών» όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή του το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, για να συμπληρώσει: «Μας δίδαξε πώς να βλέπουμε ντοκιμαντέρ, μας έδειξε πώς να ανακαλύπτουμε δημιουργούς».

Φεστιβάλ ντοκιμαντέρ. Το αγαπημένο του «παιδί», ωστόσο, ήταν ένα θυγατρικό φεστιβάλ που θα λειτουργούσε λίγο μετά την ολοκλήρωση του μεγάλου: το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης – Εικόνες του 21ου αιώνα. Ηταν ο δημιουργός του και είχε την ευφυΐα να το ιδρύσει την κατάλληλη εποχή (2001), όταν η εξέλιξη του σινεμά τεκμηρίωσης ήταν πλέον ορατή και η ώρα για τη δημιουργία του κατάλληλου περιβάλλοντος για την προβολή και ανάδειξή του είχε έρθει.

Το 2016, ύστερα από 24 χρόνια προσφοράς στον κινηματογράφο εν Ελλάδι, ο Εϊπίδης είδε ότι είχε έρθει η ώρα να πει «αντίο». Παραιτήθηκε από τη θέση του καλλιτεχνικού δευθυντή του ΦΚΘ αναφέροντας στην επιστολή του εκτός άλλων τα εξής: «Υστερα από 24 χρόνια εργασιακής σχέσης, αλλά και σχέσης ζωής με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, αισθάνομαι ότι είναι η κατάλληλη στιγμή να αποχωρήσω από έναν θεσμό με τον οποίο μοιράζομαι δεσμούς και αναμνήσεις ζωής. Ηρθε η στιγμή να παραδώσω τη σκυτάλη στη νεότερη γενιά, με την ελπίδα και την ευχή ότι στη διάρκεια αυτών των ετών έχω καταφέρει να τους μεταλαμπαδεύσω το πάθος μου για το σινεμά και την εμπειρία μου στη διοργάνωση ενός διεθνούς ακτινοβολίας φεστιβάλ κινηματογράφου».

«Το επιδραστικό τμήμα των Νέων Οριζόντων σύστησε στο κοινό νέες τάσεις, το αβάν γκαρντ και το ανεξάρτητο σινεμά. Εδωσε χώρο σε φωνές δημιουργών που δεν παρουσιάζονταν πουθενά αλλού στην Ελλάδα. Πραγματοποίησε προβολές που έχουν μείνει στην ιστορία του θεσμού ως γεγονότα» επισήμανε στο συλληπητήριο μήνυμά της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. «Αγάπησε με πάθος το ντοκιμαντέρ και το αντιμετώπισε ως ένα καθαρό κινηματογραφικό είδος που μεταφέρει στον θεατή μια ανθρωποκεντρική αίσθηση της πραγματικότητας, αλλά και σαν έναν εναλλακτικό τρόπο ενημέρωσης που αποτελεί βασικό στοιχείο του σύγχρονου πολιτισμού» ανέφερε, εκτός άλλων, η ανακοίνωση του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου.