Η άγρια ζωή συρρικνώνεται και απειλεί τον πλανήτη

Σε λιγότερο από 50 χρόνια, οι πληθυσμοί άγριας ζωής παγκοσμίως έχουν συρρικνωθεί κατά τα 2/3 (κατά μέσο όρο), φέρνοντας, σύμφωνα με τους ειδικούς, τον πλανήτη και κατ’ επέκταση το μέλλον της ανθρωπότητας στο χείλος της καταστροφής. Τα στοιχεία που περιγράφουν τη ζοφερή εικόνα της κρίσης απώλειας βιοποικιλότητας προκύπτουν από τη 13η έκδοση της έκθεσης «Ζωντανός Πλανήτης 2020» του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση. Η μείωση αφορά πληθυσμούς θηλαστικών, πτηνών, αμφιβίων, ερπετών και ψαριών διεθνώς, ενώ στην εξίσωση προστίθεται και η κλιματική αλλαγή.

Η έκθεση παρουσιάζει μια συνολική εικόνα της κατάστασης του φυσικού κόσμου παγκοσμίως μέσα από τον δείκτη Lining Planet Index (LPI) όπως προσδιορίστηκε από τη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου. Ειδικότερα, ο προαναφερόμενος δείκτης αποτυπώνει την τάση για σχεδόν 21.000 πληθυσμούς περισσότερων από 4.000 ειδών σπονδυλόζωων στο διάστημα μεταξύ 1970 και 2016, με τη συμβολή πάνω από 125 ειδικών απ’ όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με τον δείκτη LPI, μεταξύ των αιτιών για τη μείωση βρίσκονται και οι παράγοντες που θεωρείται ότι αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης πανδημιών και σε αυτούς περιλαμβάνονται οι αλλαγές στις χρήσεις γης και το εμπόριο άγριας ζωής.

Μείωση ειδών ανά τον κόσμο. Κατά τους συντάκτες της έκθεσης, κύρια αιτία για τη δραματική μείωση των πληθυσμών των χερσαίων ειδών είναι η απώλεια και η υποβάθμιση των οικοτόπων, συμπεριλαμβανομένης και της αποδάσωσης για αγροτική ή αστική χρήση.

Τα νούμερα δείχνουν:

– 87% μείωση (το διάστημα 1994-2015) των πληθυσμών του απειλούμενου γορίλλα του Grauer στο Εθνικό Πάρκο Kahuzi-Biega, στη Δημοκρατία του Κονγκό, κυρίως λόγω του παράνομου κυνηγιού.

– 99% έπεσαν οι αριθμοί του αφρικανικού γκρίζου παπαγάλου στη Νοτιοδυτική Γκάνα μεταξύ 1992 και 2014 εξαιτίας της παγίδευσης με σκοπό την εμπορία και της απώλειας των ενδιαιτημάτων του.

– 84% μείωση έχουν υποστεί οι πληθυσμοί άγριας ζωής που εντοπίζονται στα οικοσυστήματα γλυκού νερού. Για τους ερευνητές, πρόκειται για την πιο ακραία μείωση πληθυσμών μεταξύ όλων των μεγαδιαπλάσεων, που ισοδυναμεί με πτώση 4% κατ’ έτος από το 1970. Ενα παράδειγμα είναι ο αναπαραγωγικός πληθυσμός του οξύρρυγχου της Κίνας στον ποταμό Yangtze, ο οποίος μειώθηκε κατά 97% μεταξύ 1982 και 2015 εξαιτίας της κατασκευής φραγμάτων κατά μήκος του ποταμού. Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, σύμφωνα με την υπεύθυνη Περιβαλλοντικού Προγράμματος WWF Ελλάς Παναγιώτα Μαραγκού η κατάσταση διατήρησης είναι ανεπαρκής ή κακή για το 53% των ειδών, ενώ δεν παρατηρείται καμία ουσιαστική βελτίωση με το πέρασμα του χρόνου.

Δύο SOS. Οπως εξηγούν οι συντάκτες της έκθεσης, καθώς το φυσικό περιβάλλον υποβαθμίζεται πιο γρήγορα από ποτέ, στην εξίσωση προστίθεται και η κλιματική κρίση, η οποία επιταχύνει περαιτέρω αυτήν την εξέλιξη ως ένας από τους βασικότερους παράγοντες που απειλούν τα οικοσυστήματα. Παράλληλα, η απώλεια της βιοποικιλότητας με τη σειρά της επιτείνει την κλιματική αλλαγή: Για παράδειγμα, η καταστροφή των δασών αυξάνει τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Γι’ αυτό, όπως λένε οι ειδικοί, «είναι σημαντικό και επείγον οι δυο κρίσεις, του κλίματος και της βιοποικιλότητας, να αντιμετωπιστούν παράλληλα».

Σύμφωνα με την έρευνα, προκειμένου να μετριαστούν ταχύτερα οι πιέσεις στους οικοτόπους άγριας ζωής, τα μέτρα πρέπει να εφαρμοστούν συνδυαστικά και όχι αποσπασματικά. Ετσι, όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί, θα μπορέσει να επισπευστεί κατά δεκαετίες η αντιστροφή της τάσης απώλειας βιοποικιλότητας λόγω απώλειας οικοτόπων, σε σχέση με άλλες στρατηγικές που αφήνουν περιθώρια απώλειας και στη συνέχεια επιδιώκουν την αντιστροφή.

Αν ο κόσμος συνεχίσει έτσι. Τα υπολογιστικά μοντέλα δείχνουν πως αν ο κόσμος συνεχίσει «ως έχει», τότε οι έντονοι ρυθμοί απώλειας βιοποικιλότητας που βλέπουμε από το 1970 θα συνεχίσουν και τα επόμενα χρόνια βάζοντας σε κίνδυνο υπηρεσίες οικοσυστημάτων από τις οποίες εξαρτάται η ανθρωπότητα. «Eίναι πιο σημαντικό από ποτέ να αναλάβουμε μια άνευ προηγουμένου και συντονισμένη παγκόσμια δράση ώστε να σταματήσουμε και να αντιστρέψουμε την απώλεια βιοποικιλότητας και πληθυσμών άγριας ζωής ανά τον κόσμο έως το τέλος της δεκαετίας, και να προστατέψουμε τη μελλοντική μας υγεία και τη δυνατότητα βιοπορισμού», επισημαίνει ο γενικός διευθυντής του WWF International Μάρκο Λαμπερτίνι.

Από την πλευρά του, ο γενικός διευθυντής του ελληνικού τμήματος της περιβαλλοντικής οργάνωσης Δημήτρης Καραβέλλας συμπληρώνει πως «η καταστροφή της φύσης επηρεάζει κάθε πτυχή της ζωής μας, με το πιο τρανταχτό παράδειγμα να είναι η τρέχουσα πανδημία του κορωνοϊού».