Ο Ερασμος και τα ταμπόν

Τον Μάιο του 2014, ενόσω σπούδαζε ακόμη στο Κολέγιο Γκόλντσμιθς του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, η 21χρονη Λόρα Κόριτον ξεκίνησε μια εκστρατεία με τίτλο «Stop Taxing Periods», «Σταματήστε να φορολογείτε την περίοδο», και στόχο την κατάργηση του ΦΠΑ που επέβαλε η βρετανική κυβέρνηση στα γυναικεία είδη προσωπικής υγιεινής. Είναι απαράδεκτο, έλεγε η νεαρή ακτιβίστρια, να θεωρούνται τα ταμπόν και οι σερβιέτες είδη «πολυτελείας» στη Βρετανία, τη στιγμή που η λίστα των «απαραίτητων» ειδών, τα οποία απαλλάσσονται από φόρους, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τα «ελικόπτερα», τις «υπηρεσίες επισκευής και συντήρησης αεροσκαφών» καθώς και τα «εξωτικά κρέατα, περιλαμβανομένων του κροκόδειλου και του καγκουρό».

Το 2015, η εκστρατεία της Κόριτον κέρδισε τον τότε πρωθυπουργό της Βρετανίας Ντέιβιντ Κάμερον: «Μακάρι να μπορούσαμε να απαλλαγούμε από αυτόν… είναι δύσκολο όμως να απαλλαγείς από τον ΦΠΑ σε ορισμένα πράγματα λόγω του τρόπου με τον οποίο ρυθμίζεται και καθορίζεται αυτός ο φόρος στην Ευρώπη», δήλωσε. Πράγματι, η ΕΕ προβλέπει ελάχιστο φόρο 5% για τα ταμπόν και τις σερβιέτες, τα οποία θεωρεί ως μη απαραίτητα είδη πολυτελείας: 5%, το μίνιμουμ δηλαδή, ήταν και ο φόρος που επέβαλε σε αυτά η Βρετανία. Μέχρι τις αρχές του 2016, ωστόσο, η διαδικτυακή εκστρατεία που είχε ξεκινήσει η Κόριτον είχε πια συγκεντρώσει περισσότερες από 300.000 υπογραφές. Ο Κάμερον, λοιπόν, μετατόπισε την πίεση στις Βρυξέλλες. Και τον Μάρτιο του ίδιου έτους, με το δημοψήφισμα για το Brexit προ των πυλών, η ΕΕ συμφώνησε να δώσει στα μέλη της δυνατότητα κατάργησης του επονομαζόμενου πια «φόρου του ταμπόν».

Ομως το σχέδιο δεν προχώρησε. Ας πούμε πως ήταν μια παράπλευρη απώλεια της ατελείωτης σαπουνόπερας που ξεκίνησε με την οριακή επικράτηση του Brexit. Προς μεγάλη απογοήτευση της Κόριτον, ο «φόρος του ταμπόν» έγινε όπλο στα χέρια των λαϊκιστών Brexiteers. Στο μεταξύ, το παγκόσμιο κίνημα κατά της φορολόγησης των γυναικείων ειδών προσωπικής υγιεινής αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη δυναμική. Αυστραλία, Καναδάς, Ινδία, Μαλαισία κατήργησαν τον σχετικό ΦΠΑ, το ίδιο και 10 αμερικανικές πολιτείες. Τέλη του 2019, η Γερμανία μετέφερε τα ταμπόν και τις σερβιέτες από τον κατάλογο των ειδών πολυτελείας σε εκείνο των «απαραίτητων για την καθημερινή ζωή», μειώνοντας τον ΦΠΑ τους από 19% σε 7%. Τον περασμένο Νοέμβριο, η Σκωτία έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που κάνει τα είδη αυτά διαθέσιμα δωρεάν για όλους. Τελικά, ο «φόρος του ταμπόν» καταργήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο την Παρασκευή, την ημέρα που αυτό έλυσε οριστικά τις άγκυρες με την ΕΕ – με την κυβέρνηση Τζόνσον να το διαφημίζει, φυσικά, ως ένα θετικό επακόλουθο του Brexit.

Την ίδια ημέρα, την ίδια ακριβώς ώρα, η Βρετανία δρομολόγησε την αποχώρησή της από το Erasmus, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα κινητικότητας που δημιουργήθηκε το 1987 για τους φοιτητές και επεκτάθηκε το 1995 σε καταρτιζόμενους και μαθητευόμενους: όσοι έχουν ήδη αναχωρήσει θα μπορέσουν να ολοκληρώσουν τη διαμονή τους, αλλά από τον Σεπτέμβριο η συνεργασία σταματάει. Δεν ήταν απαραίτητο αυτό: συνολικά έξι κράτη – μη μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Νορβηγίας και της Τουρκίας, συμμετέχουν στο (επονομαζόμενο πια) Erasmus+. «Το Erasmus δεν κινδυνεύει», διαβεβαίωνε μόλις πέρυσι τη Βουλή των Κοινοτήτων ο Μπόρις Τζόνσον. Ακόμα ένα ψέμα: οι Brexiteers δεν μπορούσαν να ανεχθούν αυτό το δημοφιλέστατο πρόγραμμα, που κυριολεκτικά παράγει ευρωπαϊκή ταυτότητα – μετρούμε ήδη κάπου ένα εκατομμύριο «μωρά του Erasmus». Αποφάνθηκαν λοιπόν πως το κόστος του για τη Βρετανία είναι υπερβολικά υψηλό, κι ας έδειξε πρόσφατα μια έρευνα πως η παρουσία των «ερασμιτών» απέφερε κάθε χρόνο στη χώρα κάπου 265 εκατ. ευρώ. Σκοπεύουν, λέει, να το αντικαταστήσουν με ένα άλλο, δικό τους πρόγραμμα, το πρόγραμμα Αλαν Τούρινγκ – που δεν προβλέπει, ωστόσο, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, κάλυψη των πανεπιστημιακών διδάκτρων. «Η διεθνής κινητικότητα των φοιτητών επιστρέφει σε αυτό που ήταν πριν από το Erasmus: μια ευκαιρία αποκλειστικά για όσους έχουν πλούσιους γονείς», συνόψισε στο Twitter ο Πίτερ Ρίκετς, μέλος της Βουλής των Λόρδων και πρώην πρεσβευτής της Βρετανίας στη Γαλλία. Μοναδική εξαίρεση, οι βορειοϊρλανδοί φοιτητές, που θα συνεχίσουν να επωφελούνται του Erasmus με την αρωγή του Δουβλίνου.

Κι έχει λαμπρό δρόμο μπροστά του αυτό το ευρωπαϊκό πρόγραμμα: ο προϋπολογισμός του για την περίοδο 2021-2027 θα φτάσει στα 24 δισ. ευρώ, μια θεαματική και πρωτοφανή αύξηση της τάξης του 70%. Στόχος, να επωφεληθούν συνολικά δέκα εκατομμύρια Ευρωπαίοι μέσα στην επόμενη επταετία, έναντι τεσσάρων εκατομμυρίων για τον κύκλο 2014-2020. Οι Βρυξέλλες υπόσχονται και προωθούν ένα «περισσότερο συμπεριληπτικό, περισσότερο προσβάσιμο, περισσότερο ισότιμο» Erasmus. Θα ήταν ακόμα καλύτερα, βέβαια, να ξεθάψει άμεσα η ΕΕ κι εκείνο το σχέδιο κατάργησης του «φόρου του ταμπόν», αμαρτία και άδικο είναι να προσφέρει τέτοια όπλα στους απανταχού εχθρούς της.

Για την Ιστορία, πάντως, η χώρα μας επιβάλλει στα ταμπόν και στις σερβιέτες ΦΠΑ 24%, έναν από τους υψηλότερους φόρους πανευρωπαϊκά, θεωρώντας προφανώς πως είναι εξίσου είδη πολυτελείας με τους αστακούς και τις σαμπάνιες. Κι αυτή δεν είναι ευρωπαϊκή ντροπή, είναι ελληνική.