Χειροκρότημα στην άδεια αίθουσα

Δεν είναι θεατρική παράσταση. Δεν είναι μαγνητοσκοπημένη παραγωγή. Δεν είναι κινηματογραφική ταινία. Τι είναι; Δύσκολα να την ορίσεις. Καλύτερα να την περιγράψεις ή, ακόμα καλύτερα, να την παρακολουθήσεις. Θα καταλάβεις.

Εννέα ιστορίες, εννέα μονόλογοι, σαν μικρά μονόπρακτα, δεκάλεπτης περίπου διάρκειας το καθένα, ερμηνευμένα από εννέα ηθοποιούς. Χωρίς φανερά κοινά στοιχεία ανάμεσά τους ή άλλους συνδετικούς κρίκους, αλλά με κοινό τόπο τον χώρο, τη σκηνή της οδού Φρυνίχου του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν, το φουαγιέ, τα καμαρίνια, οι τουαλέτες. Πλάνα κοντινά και μακρινά, λεπτομέρειες στην έκφραση, στα βλέμματα, στις χειρονομίες. Και λόγος – σαφής, καθαρός, σύγχρονος, βιωμένος ελληνικός θεατρικός λόγος. Εννέα μοναξιές, εννέα μοναχικοί ήρωες, εννέα πιθανοί γείτονές μας – ή μήπως εμείς οι ίδιοι;

Αυτές είναι οι «Πυραμίδες» του Ανδρέα Φλουράκη, γραμμένες τον καιρό της καραντίνας και «σκηνοθετημένες» ειδικά για να παρουσιαστούν μέσω web. Μια εναλλακτική πρόταση του ιστορικού θεάτρου που φτιάχθηκε για το Διαδίκτυο και ξεκίνησε το ταξίδι της το περασμένο Σάββατο – στην πλατφόρμα «Θέατρο Τέχνης και στο σπίτι».

«Mικρές ιστορίες ζωής και θανάτου» είναι ο υπότιτλος-επεξήγηση του συγγραφέα στις «Πυραμίδες». Κάτι σαν προσωπικές και διαχρονικές κατασκευές, στην προσπάθειά μας να καταλάβουμε το μέσα και το έξω μας. Και μαζί ένα ταφικό σύμβολο – ο θάνατος και η ανάγκη ανύψωσης, μια σκάλα προς τον ουρανό και το άγνωστο, μια σκάλα προς το άγνωστο.

Η θεματολογία ποικίλλει έχοντας ως κοινή βάση μια έλλειψη – αγάπης, πληρότητας, χαράς και τις ανθρώπινες σχέσεις ή την οικογένεια: Ο σύζυγος, η σύζυγος, τα παιδιά, τα αδέλφια, η μάνα, ο πατέρας είτε είναι αυτοί που μιλούν είτε είναι εκείνοι για τους οποίους μιλούν. Η γλώσσα διαθέτει μια αμεσότητα, μια ρεαλιστική ποίηση, γεννά εικόνες, ξυπνά μνήμες.

Η ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ. Η κινητογραφικού τύπου σκηνοθεσία του Διαμαντή Καραναστάση παίζει ανάμεσα στο κείμενο, τη μοναξιά του καλλιτέχνη καθώς μονολογεί και τις σκέψεις του, και στο άδειο θέατρο, στην απουσία κοινού, στο κενό.

Η «παράσταση» ξεκινά με τον Δημήτρη Πασσά και το «Μέσα», το πιο ιδιαίτερο και σχετικό με τα όσα συμβαίνουν στην πραγματική ζωή όλον αυτόν τον καιρό, κείμενο. Αλλά όσο κι αν οι προσδοκίες για τη συνέχεια παραμένουν ζωντανές, η ροή δεν αργεί να κουράσει. Και παρά τις εναλλαγές των ιστοριών και των ηθοποιών που τις ερμηνεύουν, λείπει από τη σκηνοθετική ματιά η αντίστοιχη εναλλαγή. Υπάρχει μια επαναληπτικότητα, κάτι σαν φαντασία υπό περιορισμό, στο συνολικό αποτέλεσμα, που ωστόσο δεν στερείται εξαιρετικών ερμηνειών. Ο Δ. Πασσάς, ο Νίκος Χατζόπουλος , ο Μιχάλης Σαράντης ξεχωρίζουν ανάμεσα σε έναν – έτσι κι αλλιώς – δυνατό θίασο μονάδων.

Προφανώς και δεν υπάρχει τίποτα που μπορεί να αντικαταστήσει ούτε καν να υποκαταστήσει τη δύναμη και τη δυναμική του θεάτρου. Ωστόσο η ουσία αυτού του εγχειρήματος επιτρέπει μια διαφορετική επιστροφή στην πρώτη ύλη, άρα στον ηθοποιό και την υποκριτική του δεινότητα. Χαρίζοντας την απόλαυση της παρατήρησης με μεγεθυντικό φακό. Οσο για το «χειροκρότημα», είναι κι αυτό μαγνητοσκοπημένο – μια που η αίθουσα παραμένει άδεια.

Ο Ανδρέας Φλουράκης έγραψε τo έργο την άνοιξη του 2020 και διαδικτυακά «συναντήθηκε» με τους ηθοποιούς πριν αρχίσουν τα γυρίσματα.

Η αναμονή και το κενό

Η χρονιά που φεύγει ταυτίστηκε όσο καμία άλλη στο πρόσφατο, τουλάχιστον, παρελθόν με το άδειο, με το κενό: άδειοι δρόμοι, άδεια καταστήματα, άδεια σχολεία, άδεια πανεπιστήμια, άδεια ωδεία, άδειοι κινηματογράφοι, άδειοι αρχαιολογικοί χώροι και χώροι τέχνης, άδεια μουσεία, άδεια θέατρα…

Αυτά τα άδεια θέατρα παρέσυραν μαζί τους ένα ολόκληρο σύμπαν που ζει μέσα και γύρω από αυτά. Ενα σύμπαν που βρέθηκε μετέωρο, σε μια διαρκή στάση αναμονής. Ποτέ άλλοτε δεν έχουν μείνει κλειστές οι αίθουσες, άδεια τα καθίσματα, κενά τα καμαρίνια. Οι πρόβες έμειναν ανολοκλήρωτες, οι παραστάσεις κατέβηκαν, οι πρεμιέρες δεν δόθηκαν, εισιτήρια δεν κόπηκαν, οι αυλαίες δεν σηκώθηκαν, το τρίτο κουδούνι δεν χτύπησε.

Η σιωπή του θεάτρου ήταν εκκωφαντική για τους ηθοποιούς, τους σκηνοθέτες, τους σκηνογράφους, τους φωτιστές. Για τους τεχνικούς, τις ταξιθέτριες, τους ταμίες. Εδώ και δέκα μήνες, περίπου, το άδειο, το κενό, αντικατέστησε τον λόγο, τη φωνή, τους ήχους, τις μουσικές. Η αναβολή έδωσε τη θέση της στην ακύρωση και η ακύρωση σε μια ματαίωση όχι μόνο εξωτερική αλλά και εσωτερική. Γιατί το θέατρο δεν είναι απλώς μια δουλειά, είναι μια δεύτερη, παράλληλη ζωή. Πλήρης η ανατροπή και πολλά τα τραύματα, πληγές ανοιχτές.

Η ανατολή της νέας χρονιάς φέρνει ελπίδα – μαζί με το εμβόλιο: Για να ανέβουν τα έργα και οι παραστάσεις, για να επιστρέψει ο καθένας στο πόστο του. Και να γεμίσουν πάλι οι χώροι – πόσο εύστοχος ο τίτλος «Χώροι σε αναμονή» του λευκώματος που εξέδωσε το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου και πόσο «γεμάτο» το περιεχόμενό του με τις φωτογραφίες του Μιχάλη Κλουκίνα.

Μου έχει τύχει να βρεθώ σε ένα άδειο και σκοτεινό θέατρο και να γευτώ την επιβλητική γοητεία που εκπέμπει ενώ προετοιμάζεται να δεχτεί τους ηθοποιούς στη σκηνή και τους θεατές στην πλατεία. Τι νόημα έχει αλλιώς; Χωρίς ανάσες, χωρίς φωνές, χωρίς γέλια, χωρίς υπόκλιση, χωρίς χειροκρότημα. Καλή χρονιά -με υγεία και ανοιχτά θέατρα…