NON PAPER

Η υψηλή τέχνη της επιστήμης

Ο Σπινόζα θεωρούσε την επιστήμη την υπέρτατη των τεχνών. Ο Γκαίτε πίστευε ότι επιστήμη και τέχνη έχουν μια κοινή και χαρακτηριστική ιδιότητα: ανήκουν σε όλον τον κόσμο, επί της ουσίας καταργούν τα σύνορα, γι’ αυτό και δεν υπάρχει ούτε εθνική τέχνη ούτε εθνική επιστήμη. Ο γάλλος ψυχολόγος Κλοντ Μπερνάρ υποστήριζε ότι η τέχνη ανταποκρίνεται στο «εγώ», ενώ η επιστήμη στο «εμείς». Κατά τον Σοπενχάουερ, οι αλχημιστές, προσπαθώντας να μετατρέψουν την πέτρα σε χρυσό, ανακάλυψαν πράγματα πολύ πιο σπουδαία. Και ναι μεν μερικές σταγόνες επιστήμης είναι αρκετές να απολυμάνουν έναν μεγάλο κάδο άγνοιας και προκατάληψης αλλά η επιστήμη συγκεντρώνει γνώσεις πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο η κοινωνία αποκτά σοφία.

Αυτά ως εισαγωγή αφού ζούμε σε μια εποχή όπου η επιστήμη, κυρίως λόγω σόσιαλ μίντια, απαξιώθηκε και αντικαταστάθηκε από την προσωπική άποψη, ή μάλλον την «αποψάρα» αφού ο καθένας εκεί μέσα δίνει στη γνώμη του την υπεραξία της μοναδικότητας, λες και είναι συλλεκτικό γραμματόσημο. Μέσα σε ένα εικονικό και εκτός πραγματικότητας περιβάλλον όπου η γνώση του ειδικού εξισώνεται πλήρως με τη γνώμη του υδραυλικού.

Σε μια συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» τον περασμένο Απρίλιο, μεσούντος του πρώτου lockdown,ο Βασίλης Παπαβασιλείου, αναφερόμενος στο «φαινόμενο Τσιόδρα», έλεγε: «Μία από τις κατακτήσεις του σύγχρονου λαϊκισμού ήταν και η απαξίωση της επιστήμης, της γνώσης, του ειδικού. […] Μέσα στον ωκεανό, λόγω Διαδικτύου, της ανωνυμίας των γνωμών και της φήμης, βγαίνει και σου μιλάει κάθε μέρα ένα πρόσωπο που είναι ειδικός. Μέσα στην παντοδυναμία του δικαιώματος να λέει ο καθένας τη γνώμη του, κάθε μέρα, μια συγκεκριμένη ώρα, πέφτει ο διακόπτης και βγαίνει στην τηλεόραση ένας άνθρωπος που μιλάει εξ ονόματος της επιστήμης του».

Το εμβόλιο, η προσσελήνωση και… ένα χοτ ντογκ  

Τις τελευταίες ώρες, κάθε νοήμων και στοιχειωδώς καλοπροαίρετος άνθρωπος δεν μπορεί να μη συγκινηθεί από το επίτευγμα της επιστήμης – και αναφέρομαι στο εμβόλιο κατά του Covid-19. Είναι αυτή η «ακριβή» συγκίνηση που προκαλεί το επίτευγμα, της ίδιας ποιότητας με αυτή που κινητοποιεί ένα σπουδαίο έργο τέχνης.

Χθες, καθώς βλέπαμε στους δέκτες μας την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό, τον Σωτήρη Τσιόδρα, τον Πρόεδρο της Βουλής, την πρώτη νοσηλεύτρια, τον πρώτο ηλικιωμένο να εμβολιάζονται, η μνήμη με πήγε μισό αιώνα πίσω. Στην 20ή Ιουλίου του 1969, όταν όλος ο κόσμος έβλεπε, με κομμένη την ανάσα, τα πρώτα βήματα του ανθρώπου στη Σελήνη. Ημουν παιδί τότε, καταλάβαινα το μέγεθος του γεγονότος αλλά δεν μπορούσα να συλλάβω τη σημαντικότητά του. Και αν για κάτι θυμάμαι εκείνη την καλοκαιρινή ημέρα είναι διότι τότε δοκίμασα για πρώτη φορά στη ζωή μου χοτ ντογκ και ξετρελάθηκα με τη γεύση του.

Αν, ωστόσο, δεν υπήρχε το χοτ ντογκ, μπορεί να μη θυμόμουν τόσο έντονα την προσσελήνωση και αν δεν υπήρχε η προσελήνωση ίσως να μην είχε χαραχθεί στη μνήμη μου το πρώτο μου χοτ ντογκ. Αναρωτιέμαι αν τα σημερινά οκτάχρονα έχουν καταλάβει τι σημαίνει για τις δικές τους ζωές αυτό το εμβόλιο και με ποιο γεγονός της δικής τους μυθολογίας θα το συνδέσουν ώστε να το θυμούνται ακόμη πιο έντονα στο μέλλον.

Το βήμα και το τσίμπημα

Χαίρομαι όταν βλέπω να συμπίπτει η δική μου «γωνία θέασης» των σπουδαίων γεγονότων με αυτή των φίλων μου τους οποίους αγαπώ επειδή, κυρίως, τους εκτιμώ. Ο Χρήστος Χωμενίδης ανέφερε ως σχόλιο για τους εμβολιασμούς μία φράση από την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή (μετάφραση Κώστα Γεωργουσόπουλου): «Πολλά γεννούν το δέος, το μέγα δέος ο άνθρωπος γεννά!». Και ο Κώστας Γιαννακίδης προσάρμοσε, στα του εμβολίου, εκείνο το «ένα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα μεγάλο βήμα για την ανθρωπότητα» της προσελήνωσης. «Ενα μικρό τσίμπημα για τον άνθρωπο, μια μεγάλη ανάσα για την ανθρωπότητα».