Μπορίσοφ – Ερντογάν: μια «σχέση εμπιστοσύνης»

Το 2021 θα βρει τη Βουλγαρία εκ νέου με πρωθυπουργό τον Μπόικο Μπορίσοφ. Πρωθυπουργός από τον Ιούλιο του 2009, με ένα μικρό διάλειμμα την περίοδο 2013-2014, αποτελεί τον μακροβιότερο πρωθυπουργό της μετακομμουνιστικής Βουλγαρίας. Η πολιτική του κυριαρχία είναι αδιαμφισβήτητη και μάλλον θα συνεχιστεί και μετά τις ερχόμενες εκλογές τον Μάρτιο του 2021, καθώς δεν φαίνεται να υπάρχει μια αξιόπιστη πολιτική πρόταση στη Βουλγαρία που να μπορεί να κινητοποιήσει έναν πληθυσμό, και ιδιαίτερα τις νεότερες γενιές, πεπεισμένο για την ανάγκη ουσιαστικών αλλαγών στη διακυβέρνηση της χώρας.

Το προσωπικό στυλ διακυβέρνησης που χαρακτηρίζει τον Μπορίσοφ, ο οποίος ως γνήσιος λαϊκιστής έχει καλλιεργήσει μια «άμεση, αδιαμεσολάβητη επαφή με τον λαό», χαρακτηρίζει κυρίως την εσωτερική πολιτική. Στην εξωτερική πολιτική της Βουλγαρίας υπάρχει, ωστόσο, ένας τομέας όπου η «προσωπική συμβολή» του Μπορίσοφ είναι σημαντική: οι βουλγαροτουρκικές σχέσεις. Τα τελευταία χρόνια, η σχέση εμπιστοσύνης που έχει καλλιεργήσει ο βούλγαρος πρωθυπουργός με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει αναδειχθεί σε μια σημαντική παράμετρο των βουλγαροτουρκικών σχέσεων. Η γνωριμία των δύο πολιτικών ανδρών χρονολογείται τουλάχιστον από το 2009 και την κατάληψη του πρωθυπουργικού θώκου από τον Μπορίσοφ. Είναι ωστόσο κατά την τελευταία πενταετία που έχει καλλιεργηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσά τους στη βάση δύο ζητημάτων.

Το πρώτο αποτελεί η αδιαμφισβήτητη συνεργασία της Σόφιας στο ζήτημα της έκδοσης όσων θεωρούνται «γκιουλενιστές» από το καθεστώς Ερντογάν: η Σόφια έχει συνεργαστεί πλήρως με την Αγκυρα στο ζήτημα αυτό μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 στην Τουρκία, παρά την εσωτερική και εξωτερική κριτική που έχει ασκηθεί για αποφάσεις, αμφίβολης νομιμότητας, έκδοσης «γκιουλενιστών». Το δεύτερο αποτελεί η συνεργασία των δύο χωρών στο Μεταναστευτικό.

Η φετινή μεταναστευτική κρίση ήταν αποκαλυπτική της συνεργασίας που υφίσταται ανάμεσα στις δύο χώρες: ενώ χιλιάδες μετανάστες προσπαθούσαν απεγνωσμένα να εισέλθουν στην Ελλάδα από τα νησιά και τον Εβρο, η βουλγαροτουρκική μεθόριος ήταν αναπάντεχα ήσυχη… Στις 2 Μαρτίου 2020 μάλιστα ο βούλγαρος πρωθυπουργός, προσπαθώντας να διαμεσολαβήσει μεταξύ Βρυξελλών, Αθηνών και Αγκυρας, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι είχε τη διαβεβαίωση του τούρκου προέδρου ότι η Αγκυρα «θα τηρούσε τη δέσμευσή της να μην επιτρέψει μεταναστευτικές πιέσεις πάνω στη Βουλγαρία». Για τον βούλγαρο πρωθυπουργό η διατήρηση της σχέσης εμπιστοσύνης που έχει με τον Ερντογάν είναι κεντρικής σημασίας για να αποφύγει η Βουλγαρία το ενδεχόμενο να αντιμετωπίσει ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές, τις οποίες δύσκολα θα μπορούσε να διαχειριστεί. Επιπλέον το σενάριο ενός πιθανού «εγκλωβισμού» χιλιάδων μουσουλμάνων μεταναστών και πολιτικών προσφύγων σε μια χώρα με «ευαίσθητες εθνοτικές ισορροπίες» είναι κάτι που η πολιτική ηγεσία της Βουλγαρίας, και όχι μόνο ο Μπορίσοφ, θέλει με κάθε τρόπο να αποφύγει.

Ετσι μάλλον δεν αποτέλεσε έκπληξη το γεγονός ότι κατά την πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, στις 10 Δεκεμβρίου, ο βούλγαρος πρωθυπουργός βλέποντας και τη στάση άλλων ευρωπαίων ηγετών, όπως της γερμανίδας καγκελαρίου Μέρκελ, συντάχθηκε με το πλευρό όσων ήθελαν να αποφύγουν την υιοθέτηση σκληρών κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας. Ηταν μια κίνηση που θα εκτιμηθεί από τον Ερντογάν και την τουρκική κυβέρνηση, εξασφαλίζοντας τη συνέχιση της «συνεργασίας τους» στο μεταναστευτικό ζήτημα.

Ο Γεώργιος Χρηστίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ερευνητής ΕΛΙΑΜΕΠ