Φωτογραφίες της χρονιάς

Νίκος Δρόσος

επίκουρος καθηγητής Ψυχολογίας, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Θρήνος στα χρόνια του COVID-1{MBLA}9

«Να πεθαίνει ο άνθρωπός σου και να μην είσαι καν εκεί…»: Ο θρήνος είναι η φυσιολογική μας αντίδραση στην απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Οταν η απώλεια είναι ξαφνική, μπορεί κανείς να νιώσει ότι δεν ελέγχει τη ζωή του και ο κόσμος μετατρέπεται από ένα ασφαλές περιβάλλον σε ένα αβέβαιο, απρόβλεπτο και ίσως τρομακτικό μέρος. Αυτή η αίσθηση της αβεβαιότητας και του φόβου μπορεί εύκολα να γενικευθεί και να εξελιχθεί σε έντονη ανησυχία για την πιθανή απώλεια άλλων αγαπημένων προσώπων. Η πανδημία του COVID-19 έχει οδηγήσει στον θάνατο πάνω από τέσσερις χιλιάδες συνανθρώπους μας στην Ελλάδα και, σε πολλές περιπτώσεις, οι δικοί τους άνθρωποι δεν μπορούσαν να είναι στο πλάι τους. Για να προχωρήσει το άτομο που θρηνεί τη ζωή του χρειάζεται να αναγνωρίσει και να επεξεργαστεί τον θρήνο του. Παρά τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης, οι φίλοι και οι συγγενείς μπορούν και χρειάζεται να εκφράσουν τη στήριξή τους έστω και τηλεφωνικά ή διαδικτυακά. Κάποιες βασικές προτάσεις για κάποιον που θρηνεί είναι οι ακόλουθες:

l Αναγνώρισε την απώλεια. Εχεις κάθε δικαίωμα να θρηνήσεις τον άνθρωπο που έχεις χάσει.

l Αφιέρωσε χρόνο για να σκεφτείς, να θυμηθείς και να τιμήσεις το πρόσωπο που έχασες. Η τελετή της κηδείας ουσιαστικά συμβολίζει τον αποχαιρετισμό στον άνθρωπό σου και για αυτό είναι σημαντική σε όλες τις κουλτούρες και τα θρησκευτικά δόγματα.

l Αφησε τον εαυτό σου να θρηνήσει. Ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και μπορεί να χρειάζεται παραπάνω ή λιγότερο χρόνο από άλλους. Μην ασχολείσαι με τις προσδοκίες των άλλων για σένα και άφησε τον εαυτό σου να θρηνήσει με τον δικό του ρυθμό.

l Πρόσεξε τον εαυτό σου και τις ανάγκες του. Ο θρήνος δεν σημαίνει περαιτέρω κοινωνική απομόνωση ή αυτοτιμωρία. Χρειάζεται να προσέχεις τη διατροφή σου, τη φυσική σου κατάσταση και τις υποχρεώσεις σου στην οικογένειά σου ή τη δουλειά σου. Η ατομική άσκηση (ή έστω η βόλτα) έξω από το σπίτι είναι πολύ βοηθητική. Το ίδιο και η ενασχόληση με πράγματα που σου αρέσουν.

l Αφησε τους δικούς σου ανθρώπους να σε στηρίξουν. Η κοινωνική στήριξη μπορεί να προσφέρει μεγάλη ανακούφιση έστω και μέσω τηλεφώνου ή Διαδικτύου.

l Αναζήτησε επαγγελματική βοήθεια. Υπάρχει η εθνική γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης 10306 για τον κορωνοϊό όπου μπορεί κανείς να μιλήσει δωρεάν με έναν ειδικό ψυχικής υγείας και να λάβει την απαραίτητη στήριξη, καθώς και κατευθυντήριες οδηγίες.

Γιώργος Κουμεντάκης

καλλιτεχνικός διευθυντής Εθνικής Λυρικής Σκηνής

«χαμόγελα και αγωνία»

Το 2020 ακόμα και οι λέξεις άλλαξαν σημασία. Το «μαζί» αντί να φέρνει στον νου την έννοια της θαλπωρής και της αγάπης, έγινε κίνδυνος. Η «απόσταση» δεν παραπέμπει πια σε μοναξιά και θλίψη, αλλά στη σωτηρία και την προστασία. Καινούριες λέξεις καρφώθηκαν εμμονικά στο μυαλό μας. Πανδημία, κορωνοϊός, αντισώματα, νέες θεραπείες, εμβόλια, καραντίνα, αυτοπεριορισμός, lockdown, zoom meetings, video calls, τηλεργασία κ.ά.

Και μέσα σε αυτές τις συνθήκες αναρωτιέται κανείς πού βρίσκεται η παραγωγή της τέχνης. Αν έχει νόημα να εργαζόμαστε, να προγραμματίζουμε, να παράγουμε, να δημιουργούμε, ενώ γνωρίζουμε ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μην μπορέσουν τα έργα να φθάσουν στο κοινό. Ο κόσμος της τέχνης βρίσκεται στο όριο της επιβίωσης, οι ελεύθεροι επαγγελματίες βιώνουν σκληρά την κρίση, την ώρα που καλλιτέχνες με μόνιμες συμβάσεις έχουν διασωθεί, τουλάχιστον στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Γιατί στην Αμερική, όπου η κρατική ενίσχυση του πολιτισμού είναι περιορισμένη, τα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα και οι ορχήστρες έχουν βάλει λουκέτο με αποτέλεσμα την απόλυτη κατάρρευση των εργασιακών σχέσεων.

Στη φωτογραφία από το διαδικτυακό γκαλά της Μετροπόλιταν Οπερας της Νέας Υόρκης την περασμένη άνοιξη, βλέπουμε τον μουσικό διευθυντή του Οργανισμού Yannick Nézet-Séguin να διευθύνει μέσω βίντεο κλήσης τους μουσικούς και τους χορωδούς της ΜΕΤ. Μπροστά στην κάμερα χαμόγελα, πίσω από αυτήν απόγνωση, φόβος, αγωνία.

Υπάρχει πιο ταιριαστή εικόνα για το 2020;

Βασίλης Βαμβακάς

αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας (ΑΠΘ)

Ο πορτοκαλί άνθρωπος

To 2020 δεν ήταν μόνο η χρονιά της πανδημίας. Ηταν σίγουρα και η χρονιά του περιπετειώδους τέλους της διακυβέρνησης Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Μιας υπερ-πραγματικής πολιτικής φυσιογνωμίας που σαν ένα κωμικό και παράλληλα σκοτεινό πνεύμα – σαν αυτά του Χάλογουιν – κατέλαβε την πολιτική ζωή της ισχυρότερης χώρας στον κόσμο και άφησε  ανεξίτηλη σφραγίδα.

Η περίπτωση Τραμπ πρόκειται να απασχολήσει για πολύ την πολιτική επιστήμη και επικοινωνία. Οχι μόνο γιατί υπήρξε ο ίδιος ένα φάντασμα που γεννήθηκε στη μιντιακή σφαίρα και κατάφερε να μαγεύσει τους Αμερικανούς. Οχι μόνο γιατί αποτελεί την τέλεια ενσάρκωση πολλών παράδοξων «κακών» των αμερικάνικων κόμικς (από τον Joker μέχρι τον Purple Man). Οχι μόνο γιατί οι πορτοκαλί αποχρώσεις της μυστήριας κόμμωσής του δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν επικοινωνιακά συμβατικές για συντηρητικό πολιτικό ηγέτη. Αλλά και γιατί η πολιτική δυναμική του αποδείχτηκε μεγαλύτερη σε διάρκεια από ό,τι αναμενόταν, γιατί κατάφερε να εκφράσει το αίσθημα περιθωριοποίησης που διαπερνά τον μέσο Αμερικανό, τον Αμερικανό που δεν συμμερίζεται τον σύγχρονο κοσμοπολιτισμό,  γιατί εναντιώθηκε στην πολιτική ορθότητα που αποτελεί ένα νέο ισχυρό ιδεολογικό φαινόμενο στις ΗΠΑ, γιατί τα έβαλε με μεγάλο μέρος του αμερικανικού επικοινωνιακού συστήματος” (μεγάλα ΜΜΕ, Χόλιγουντ) με περιορισμένες απώλειες και τρομερή ανθεκτικότητα.

Ακόμη και αν το πνεύμα Τραμπ ηττήθηκε εκλογικά στα σημεία, ακόμη και αν μεγάλη μερίδα των Αμερικανών νιώθουν ότι βγαίνουν από μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας τους, ο «πορτοκαλί άνθρωπος» υπήρξε, κυβέρνησε και άφησε το στίγμα του. Είναι ιδιαίτερα αμφίβολο εάν θα εγκατέλειπε τελικά τον Λευκό Οίκο, εάν έλειπαν οι εγκληματικοί χειρισμοί του στους μαζικούς θανάτους την περίοδο της πανδημίας και αν δεν βρισκόταν η ήρεμη δύναμη (ο αντιήρωας) Μπάιντεν απέναντί του.

Το φαινόμενο Τραμπ, το πνεύμα Τραμπ, οι μορφές κρυφά αυταρχικής και ανοιχτά μισαλλόδοξης δημοκρατίας γνωρίζουμε ότι είναι ακόμη παρούσες και ισχυρές σε πολλά μέρη του κόσμου. Η αντισυμβατική αντιδραστικότητα είναι το πολιτικό στυλ που έλκει περισσότερο όσους νιώθουν απογοητευμένοι από τις δυσλειτουργίες των σύγχρονων δημοκρατιών σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης. Ο Τραμπ και οι άλλοι πολιτικοί villains της απορρυθμισμένης και ανασφαλούς σημερινής πραγματικότητας είναι έτοιμοι να εκμεταλλευτούν κάθε μικρή ή μεγάλη έλλειψη εμπιστοσύνης στους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς. Οσο μένουν στο επίπεδο της μυθοπλασίας, δεν παύουν να είναι διασκεδαστικοί. Οταν περνάνε στη σφαίρα του πραγματικού τόσο ο εφιάλτης της κατάρρευσης της δημοκρατικής συμβίωσης θα επανέρχεται.

Γιάννης Ζουμπουλάκης

κριτικός κινηματογράφου, ΒΗΜΑ, ΤΑ ΝΕΑ

Φυλακισμένοι στο σπίτι

«Παράσιτα», χώρα παραγωγής, Νότιος Κορέα, σκηνοθέτης ο Μπονγκ Τζουν Χο. Μια ταινία που με τη βοήθεια ενός «παιχνιδιάρικου» αλλά εξαιρετικά αλφαδιασμένου σεναρίου, συνδυασμένου με έναν υψηλής αισθητικής κινηματογράφο, κατόρθωσε να γίνει βαθιά πολιτική, ίσως η πιο πολιτική ταινία που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια. Ηταν επίσης η μεγάλη θριαμβεύτρια ταινία στα βραβεία του 72ου Φεστιβάλ των Καννών όπου κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα, ενώ τον εφετινό Φεβρουάριο έγραψε «οσκαρική» Ιστορία κερδίζοντας τόσο το Οσκαρ καλύτερης διεθνούς ταινίας όσο και εκείνο της καλύτερης ταινίας που είναι η ανώτατη διάκριση. Κέρδισε και το Οσκαρ σκηνοθεσίας. Ε, δεν έχει ξαναγίνει ποτέ κάτι παρόμοιο στα βραβεία της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου.

Ταινία βαθιά πολιτική αλλά και βαθιά προφητική: όπως και στο «Snowpiercer», επίσης του Μπονγκ Τζουν Χο (όπου ένας ιός έχει εγκλωβίσει τους επιζήσαντες μέσα σε ένα τρένο!), έτσι και στα «Παράσιτα» υπάρχει μια ταξική σύγκρουση ανάμεσα στους φτωχούς και τους πλουσίους που αρχίζει μέσα σε ένα «κάδρο» αστειότητας και καταλήγει στην ωμή βία. Η υπόθεση της ταινίας αφορά δύο ισάριθμες (τετραμελείς) οικογένειες, μια φτωχή και μία πλούσια. Η φτωχή θα «εισβάλλει» στη ζωή της πλούσιας και αργά αλλά μεθοδικά θα της επιβληθεί.

Το ζήτημα της απύθμενης απόστασης που χωρίζει τους πλουσίους από τους φτωχούς απασχολεί εκ βαθέων τον σκηνοθέτη. «Εκτός από το ότι είναι εξαιρετικά προφανές, το εντυπωσιακό είναι ότι η απόσταση όλο και μεγαλώνει παρά τις προσπάθειες βελτίωσης του συστήματος» μου είπε σε μια σύντομη συνομιλία μας πέρσι στις Κάννες.  «Και το πιο τρομακτικό είναι ότι αυτό το τεράστιο πρόβλημα δεν θα βρει λύση στο άμεσο μέλλον. Γενιές του μέλλοντος θα το ζήσουν. Τα παιδιά μας και τα παιδιά των παιδιών μας». Η συγκεκριμένη άποψη είναι ευδιάκριτη στο φινάλε της ταινίας όπου ο θεατής αναρωτιέται για το τι μέλλει γενέσθαι σε ό,τι αφορά τον νεαρό πρωταγωνιστή της ταινίας, το μέλλον. «Και αυτό» σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, «δεν μπορεί παρά να προκαλεί θλίψη». Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, στα «Παράσιτα», όλοι μαζί, πλούσιοι και φτωχοί, καταλήγουν «φυλακισμένοι» μέσα σε ένα σπίτι, στο ίδιο σπίτι, τεράστιο, πολυτελές και εντελώς επικίνδυνο. Και εκεί, η φαινομενική ασφάλεια  μετατρέπεται σε επίγεια κόλαση. Για όλους. Αν αυτό δεν μας θυμίζει κάτι από την τρέχουσα επικαιρότητα, τότε τι μπορεί να μας το θυμίσει;

Αννα Πατάκη

εκδότρια

Οι λέξεις και τα πράγματα

Δηλώνοντας, ως έγχρωμος, ο Γιάννης Αντετοκούνμπο πως δεν νιώθει πάντα άνετα να κυκλοφορεί με την οικογένειά του στον δρόμο στην Αμερική, προβλημάτισε σοβαρά πολλούς από εμάς που είχαν την αίσθηση πως ο φυλετικός ρατσισμός έχει σχεδόν εκλείψει στην Αμερική. Γιατί είναι εξαιρετικά επιτυχημένος, εξαιρετικά διάσημος, εξαιρετικά αψεγάδιαστος. Η ευάλωτη πλευρά του είναι, αποκλειστικά εδώ, το χρώμα του δέρματός του. Μιλώντας για το πιο ευάλωτο κομμάτι τους άνθρωποι που είναι ατσαλάκωτα σύμβολα δύναμης, πετυχαίνουν και κάτι ακόμη: να μιλήσουν όχι μόνο στους ήδη κερδισμένους, αλλά και στους αδιάφορους, τους καχύποπτους, τους φοβισμένους, αυτούς που κρύβουν από τους άλλους, αλλά κυρίως από τον εαυτό τους, την πιο ευάλωτη δική τους πλευρά. Φαντάζομαι πως κάπως έτσι λειτουργεί και για τους οπαδούς των αγώνων ταχύτητας η κίνηση του Λιούις Χάμιλτον, του κορυφαίου και ταυτόχρονα πρώτου μαύρου πιλότου της Φόρμουλα 1 σήμερα. Don’t take my success for granted μοιάζει να υπογραμμίζει ο Χάμιλτον φορώντας κατάσαρκα το Black lives matter/Immigration is a good thing.

Πάρα πολλές βεβαιότητες κλυδωνίστηκαν φέτος σε επίπεδο πλανητικό. Και καθώς η ανθρωπότητα, παρά τις πολύ μεγάλες απειλές που έχει να αντιμετωπίσει, είναι σε θέση σήμερα, περισσότερο από ποτέ στην ιστορία της, νομίζω, να έχει, σε συλλογικό αλλά και εν πολλοίς σε ατομικό επίπεδο, συνείδηση του πού βρίσκεται, η άσκηση στην αμφιβολία για τις δικές μας παγιωμένες αντιλήψεις ίσως δεν είναι κακή ιδέα. Φοβόμαστε για παράδειγμα τις ψευδείς ειδήσεις, και με το δίκιο μας, αλλά γινόμαστε καθημερινά οι ίδιοι κατασκευαστές ψευδών αντιπαραθέσεων, προτού καλά καλά σκεφτούμε πάνω στα πράγματα. Ceci n’est pas une pipe έγραφε ο σουρεαλιστής Ρενέ Μαγκρίτ σε μια άσκηση ακριβολογίας το 1929 κάτω από μια ζωγραφισμένη πίπα.

Η πλειονότητα των διδασκόντων στο πανεπιστήμιο του Cambridge διεκδίκησε με επιτυχία πριν από λίγες μέρες την περιφρούρηση του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης προκρίνοντας την ανεκτικότητα έναντι του σεβασμού στη διαφορετική άποψη. Εχω τη γνώμη πως, κάνοντας αυτή την κίνηση, που ίσως πριν από εκατό χρόνια να φάνταζε περιττή, έκαναν μια πολύ γόνιμη κατάθεση για την ουσία του αιτήματος του Διαφωτισμού σήμερα, θυμίζοντάς μας επιπλέον να ξαναδιαβάσουμε «Τις λέξεις και τα πράγματα» του Μισέλ Φουκώ. Ας φύγει το 2020, παίρνοντας τα χειρότερα μαζί του, αν γίνεται. Κι ας είμαστε όλοι καλύτερα το 2021.

Πολύνα Κοσμαδάκη

επιμελήτρια Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης, υπεύθυνη Τμήματος Ζωγραφικής Μουσείο Μπενάκη

Πωλείται λόγω κορωνοϊού

Οι υπάλληλοι του οίκου Christie’s κουβαλούν το πορτρέτο του «Sir David Webster (1971)» από τον βρετανό ζωγράφο David Hockney, το οποίο δημοπρατήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2020, με σκοπό να βοηθήσει τη Royal Opera House, στην οποία ανήκε, να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση που προκλήθηκε από την πανδημία Covid-19. Τον ίδιο μήνα, στην Αμερική, το Brooklyn Museum, πιεσμένο από τα αλλεπάλληλα lockdown, «έβγαλε στο σφυρί» δώδεκα σημαντικά έργα της συλλογής του (των Camille Corot, Lucas Cranach, Gustave Courbet κ.ά.). Στην προσπάθεια να αποφύγουν τα χειρότερα, και άλλα μουσεία ακολούθησαν αυτή την πρακτική νομιμοποιώντας την (για πολλά χρόνια απαγορευμένη) διαδικασία του deaccessioning: το να πουλάει δηλαδή ένα μουσείο έργα της συλλογής του για να χρηματοδοτήσει όχι νέες αγορές έργων αλλά καθημερινές, λειτουργικές του ανάγκες. Αυτό παλαιότερα επέφερε συστάσεις έως και συνέπειες από μουσειακές ή και νομικές Αρχές. Οι εκπρόσωποι των εν λόγω θεσμών αιτιολόγησαν τη συγκεκριμένη πρακτική ως έκτακτη λύση, παρουσιάζοντάς την ως μονόδρομο για να αποφευχθεί η χρεοκοπία και να εξασφαλιστούν οι πόροι για τη φροντίδα των υπόλοιπων έργων των (συχνά τεράστιων) συλλογών τους. Οπως έγραφε η «Αrt Νewspaper», σιγά σιγά υιοθετήθηκε από τον κόσμο της τέχνης η παραδοχή ότι η συντήρηση και αποθήκευση ενός τέτοιου όγκου έργων δεν είναι πλέον «βιώσιμες». Αυτό δίχασε κοινό και ειδικούς αφού φάνηκε να ανατρέπεται – έπειτα από τουλάχιστον δύο αιώνες – η κραταιά αντίληψη περί αποστολής των μουσειακών οργανισμών που βασιζόταν στην απόκτηση έργων. Πέρα όμως από την πιθανότητα του deaccessioning, πιθανότητα που δεν τίθεται καν για την πλειονότητα των ευρωπαϊκών μουσείων, το ενδιαφέρον είναι ότι όλη αυτή η συζήτηση αποκάλυψε την (ούτως ή άλλως) επείγουσα συνθήκη αναστοχασμού ως προς την αποστολή των μουσειακών θεσμών – συνολικά αλλά και ξεχωριστά για κάθε ίδρυμα. Σίγουρα οι μουσειακές συλλογές είναι δυναμικά εργαλεία για να διηγηθεί κανείς ιστορίες και να δημιουργήσει δεσμούς με το παρόν και με το παρελθόν. Πώς θα μπορούσαν όμως να ξαναδιαβαστούν ώστε να ανταποκρίνονται σε σύγχρονες προκλήσεις όπως η παγκοσμιοποίηση, η κλιματική αλλαγή, η όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, η μετανάστευση, η αποαποικιοποίηση; Δεν είναι τελικά η πανδημία μια ευκαιρία να εκπληρωθεί η πολυπόθητη από πολλούς στροφή των μουσείων από οργανισμούς που μαζεύουν και συντηρούν αντικείμενα σε δυναμικούς πρωταγωνιστές στην έρευνα, την καινοτομία, τη συμμετοχή; Μήπως ήρθε η στιγμή να διερωτηθούμε τι συλλέγουμε, γιατί και για ποιον και πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα αντικείμενα για να ενισχύσουμε τη συμμετοχή, τη φροντίδα, τη συμπερίληψη, τις ανθρώπινες σχέσεις, την ισότητα; Ή, όπως διατυπώθηκε στο πρόσφατο συνέδριο CoMuseum (2-4 Δεκεμβρίου), την οικοδόμηση ενός δίκαιου κόσμου;

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

καθηγητής Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας

Η επίθεση του πολιτικού Ισλάμ στη Γαλλική Δημοκρατία

Συνήθως, η αναφορά των βασικών πυλώνων πάνω στους οποίους οικοδομήθηκε η Γαλλική Ρεπουμπλίκ, από την Επανάσταση του 1789 και μετά, περιορίζεται στους τρεις παγκοίνως γνωστούς: την ελευθερία, την ισότητα και την αδελφοσύνη, που αποτέλεσαν έκτοτε πρότυπο για όλες τις νεότερες Δημοκρατίες. Υπάρχει, ωστόσο, κι ένας τέταρτος πυλώνας, την τεράστια σημασία του οποίου αγνοούν συχνότατα οι εκτός Γαλλίας: η αρχή της εκκοσμίκευσης (laïcité).

Η αρχή αυτή επιβλήθηκε με νόμο από την Τρίτη Δημοκρατία το 1905 (κατοχυρώθηκε και συνταγματικά το 1958) και αφορούσε κυρίως την εκπαίδευση, η οποία αποτελεί εφεξής προνομιακό πεδίο του κράτους στη βάση της παροχής μιας δωρεάν, υποχρεωτικής αλλά εκκοσμικευμένης και μη θρησκευτικής εκπαίδευσης που καλύπτει όλους τους γάλλους πολίτες. Πρόκειται επί της ουσίας για μια γαλλική ιδιαιτερότητα, που καθιερώθηκε όχι χωρίς μεγάλες αντιδράσεις, από τον καθολικισμό κυρίως, κι ερχόταν ακριβώς να συμπληρώσει το κλασικό τρίπτυχο της Γαλλικής Επανάστασης. Με την απαλλαγή της από την επιρροή της θρησκευτικής κατήχησης του χριστιανισμού, το γαλλικό κράτος θα κατάφερνε έτσι στον 20ό αιώνα να χειραφετηθεί οριστικά από το μεσαιωνικό πνεύμα που επιβίωνε ακόμη στα μυαλά των ανθρώπων μέσω της αναχρονιστικής δημόσιας εκπαίδευσης. Το εκκοσμικευμένο και ουδετερόθρησκο σχολείο παρέμεινε έκτοτε μια αδιαπραγμάτευτη αξία ευρισκόμενη στα θεμέλια της Γαλλικής Δημοκρατίας, γεγονός που σήμαινε αντιστρόφως ότι κάθε αμφισβήτησή της, από οποιαδήποτε θρησκεία, συνιστούσε και αμφισβήτηση της ίδιας της Ρεπουμπλίκ. Αυτό ήταν που θα έφερνε για πρώτη φορά στην επιφάνεια η Εκθεση Μπαρουέν το 2003, αναδεικνύοντας τους κινδύνους από την επανάκαμψη του φονταμενταλισμού, αυτή τη φορά ισλαμιστικού χαρακτήρα.

Η πρόσφατη απεχθής δολοφονία, δι’ αποκεφαλισμού μάλιστα, του καθηγητή λυκείου Σαμιέλ Πατί κοντά στο Παρίσι, από έναν νεαρό ισλαμιστή πρόσφυγα, με την αιτιολογία ότι ο καθηγητής έκανε στο μάθημα της Ελευθερίας της Εκφρασης ειδική αναφορά στα «προσβλητικά» για τους μουσουλμάνους σατιρικά σκίτσα του Μωάμεθ που είχαν λίγο παλιότερα δημοσιευτεί στο έντυπο του «Charlie Hebdo» (θύμα άλλωστε κι εκείνο αιματηρότατης επίθεσης τζιχαντιστών), αποκάλυψε ξανά τον σκοτεινό ρόλο που επιχειρεί εδώ και καιρό να παίξει το πολιτικό Ισλάμ στη Γαλλία, υποσκάπτοντας τους δημοκρατικούς θεσμούς της με διάφορους τρόπους. Αποκάλυψε, για παράδειγμα, την τάση ορισμένων μουσουλμανικών κοινοτήτων της χώρας να ζουν υπακούοντας πρωτίστως στη σαρία και δευτερευόντως στους νόμους του κράτους. Αποκάλυψε, επίσης, τον φονταμενταλιστικό λόγο μίσους που αναπτύσσεται από διάφορους ιμάμηδες σε κάποια τζαμιά, τα οποία λειτουργούν στη χώρα. Αποκάλυψε, ακολούθως, την ύποπτη χρηματοδότηση τέτοιων τζαμιών από διεθνή δίκτυα υποστήριξης του τζιχαντισμού. Και αποκάλυψε, τέλος, την τάση ενός μέρους της λεγόμενης προοδευτικής διανόησης να αντιμετωπίζει με διάθεση κατανόησης τέτοιες πρακτικές, με το επιχείρημα ότι πρόκειται για «καταπιεσμένους» πληθυσμούς, θύματα κάποιας «εσωτερικής αποικιοκρατίας».

Συνεπώς, στο όνομα αυτών των μειζόνων κινδύνων για τη Δημοκρατία, κινητοποιήθηκε προσφάτως ο πρόεδρος Μακρόν με μια σειρά πρωτοβουλιών, διαβλέποντας σε τι μπορεί να εξελιχθεί αυτή η υπονόμευση, όπως και μια ενδεχόμενη ανοχή απέναντί της από την πλευρά του κράτους: όχι μόνο στην ενίσχυση του πολιτικού Ισλάμ, που ασκεί άλλωστε καταπίεση στους φιλήσυχους μουσουλμάνους της χώρας, οι οποίοι αποτελούν και τη μεγάλη πλειοψηφία, αλλά και στην ενίσχυση της ανερχόμενης ισλαμόφοβης Ακροδεξιάς της Λεπέν που τρέφεται από την υπονόμευση αυτή και περιμένει τη στιγμή να εμφανιστεί ως η «σωτηρία» της χώρας από το Ισλάμ. Εξού και πρέπει η νίκη της Γαλλικής Δημοκρατίας σε αυτόν τον υπαρξιακό διμέτωπο αγώνα να είναι ευχή κάθε δημοκρατικού πολίτη στη Δύση.

Γιάννης Νιάρρος

ηθοποιός

Σαν μια παρτίδα σκάκι

Βλέποντας τη σειρά «The queen’s gambit» θυμήθηκα το βιβλίο του Τσβάιχ «Σκακιστική νουβέλα», ένα απ’ όσα μας είχε δώσει στη Σχολή ο Διονύσης Καψάλης ως ενδεικτικά πεζογραφήματα με θεατρικό χαρακτήρα. Γιατί το σκάκι κι αυτός ο διανοητικός ανταγωνισμός είναι πολύ ενδιαφέρον. Πολλές φορές στη ζωή λέμε «είναι σκάκι αυτό» εννοώντας πως χρειάζονται στρατηγικές κινήσεις για να νικήσουμε τον αντίπαλο. Παρ’ όλα αυτά και μέσα στη σειρά και μέσα στο βιβλίο βλέπουμε πόσο συναισθηματικά συνδεδεμένοι είναι οι παίκτες του σκακιού με το παιχνίδι και η διανοητική τους πλευρά με τη συναισθηματική.

Η σειρά μου άρεσε πολύ. Ταυτίστηκα με το πόσο προδιαγεγραμμένο ήταν γι’ αυτό το κοριτσάκι να ασχοληθεί μόνο με το σκάκι γιατί της έδινε χαρά. Νομίζω ότι ο καθένας που αγαπάει αυτό που κάνει, ταυτίζεται. Στην προηγούμενη καραντίνα εξάντλησα τις σειρές. Πλέον υπάρχει αυτό το «από στόμα σε στόμα» λόγω καραντίνας. Ανεβαίνει και το καλλιτεχνικό επίπεδο του κοινού και των ηθοποιών. Εφόσον έχουμε πρόσβαση σε τέτοιες σειρές του εξωτερικού νιώθω ότι θ’ ανέβουμε πολύ ως δημιουργοί κι εμείς. Το κακό είναι ότι δεν έχουμε τα λεφτά να κάνουμε αυτά που κάνουν οι συγκεκριμένοι άνθρωποι. Εχουμε όμως μέτρο σύγκρισης πιο απτό. Θα μιλήσουμε για μια σειρά και θα έχουμε συγκλονιστικά παραδείγματα.

Ως προς το θέατρο, όμως, εύχομαι πως το streaming δεν θα γίνει καθημερινότητα. Δόξα τω Θεώ είναι πολύ ακριβό για τους παραγωγούς οπότε δεν θα μείνουν σ’ αυτό. Οι άνθρωποι που γνωρίζουν μπορούν να συλλάβουν πως πρόκειται για ένα υποκατάστατο του θεάτρου κι όχι για αντικατάσταση της θεατρικής πράξης. Προσωπικά δεν μ’ αρέσει. Δεν μπορώ να δω live streaming. Δεν μπορώ να μπω σ’ αυτήν την τελετουργία. Μου φαίνεται αστείο. Ενα δευτερόλεπτο πριν μπορεί να έχεις δει τα ζώδια στην τηλεόραση και μετά να βλέπεις τον άλλον να παίζει κάτι έξω απ’ αυτόν και πολύ έξω από σένα που απότομα ζημιώνει όλο το εγχείρημα. Μικρότερος δεν θα το έλεγα αυτό. Οποιοσδήποτε έχει ζήσει την παραμικρή στιγμή θα μπορέσει να το καταλάβει. Με στεναχωρεί που η γιαγιά μου μού λέει «Γιάννη, είδαμε το θέατρο από το Ιντερνετ και ήταν πολύ καλύτερο. Δεν τραβηχτήκαμε, δεν πήγαμε». Αυτό είναι αγχωτικό. Ελπίζω να μη γίνει μανιέρα. Νιώθω ότι θα είμαι πολύ εκτεθειμένος αν παίξω live streaming. Με αγχώνει πάρα πολύ να έχω τον δέκτη εκεί αλλά να μην είναι κινηματογράφος. Είναι πολύ περίεργο και αναδεικνύει κι άλλα θέματα όπως τα πνευματικά δικαιώματα.

Η σειρά είναι φτιαγμένη για να κάτσεις σπίτι σου, να φας κάτι και να τη δεις. Μπορεί να μπερδέψει ο απλός κόσμος την ιδέα της κινηματογράφησης με το live streaming ή τη βιντεοσκόπηση και να τα εξισώσει. Η σειρά αυτή έχει καλλιτέχνες από πίσω που όλο τους το νοιάξιμο είναι τι θα φανεί στην οθόνη. Ενώ εμείς έχουμε στο μυαλό τι θα βλέπει ο θεατής από εκείνη τη γωνία που κάθεται. Η σκηνοθεσία είναι οι γωνίες και οι εικόνες που θα δεις στη σειρά. Το άλλο είναι τελείως διαφορετική τέχνη.