Ασχημη πρόγνωση {LF}για τον αμερικανικό καπιταλισμό

Οσοι υποστηρίζουν τη φορολόγηση των πλουσίων για να ενισχυθούν οι φτωχοί, συχνά δέχονται νουθεσίες σχετικά με το γιατί μια τέτοια αναδιανομή είναι άσκοπη πολιτική. Ενώ οι πλούσιοι είναι πράγματι πλούσιοι, υποτίθεται ότι πολύ λίγοι από αυτούς είναι τόσο πλούσιοι ώστε να φορολογηθούν σε κλίμακα που θα βοηθούσε τους φτωχούς.

Σπάνια ακούει κανείς για την αντίθετη διαδικασία – την ανοδική ανακατανομή με την οποία μερικά λεπτά του δολαρίου που λαμβάνονται από όλους κάνουν κάποιους πολύ πλούσιους. Ωστόσο, αυτό ακριβώς κάνουν εκείνοι που υπερχρεώνουν τους καταναλωτές, αποφεύγουν τους φόρους και χρηματοδοτούν πολιτικούς που θα ευνοήσουν τους λίγους. Ακόμη χειρότερα, οι φετινές εκλογές στις ΗΠΑ σχεδόν εξασφαλίζουν ότι αυτή η δυναμική «διάχυσης» θα συνεχιστεί.

Η άνθηση του χρηματιστηρίου στη διάρκεια της πανδημίας αποτέλεσε αντικείμενο έκπληξης. Προφανώς, με τα επιτόκια σχεδόν μηδέν, οι επενδυτές έχουν λίγα άλλα μέρη για να βρουν μια θετική απόδοση. Και είναι απολύτως κατανοητό ότι η αγορά θα γιορτάζει τα καλά νέα, όπως η ανακοίνωση της Pfizer ότι το εμβόλιό της είναι 90% αποτελεσματικό.

Το πρόβλημα, φυσικά, είναι ότι το χρηματιστήριο δεν αντιπροσωπεύει όλα τα μελλοντικά εθνικά έσοδα. Αφορά αποκλειστικά τα κέρδη. Σε οποιοδήποτε επίπεδο εθνικού εισοδήματος, η χρηματιστηριακή αγορά θα έχει καλύτερα αποτελέσματα όταν τα κέρδη αυξάνονται ή, με τον ίδιο τρόπο, όταν το μερίδιο που πηγαίνει στην εργασία μειώνεται. Από τη δεκαετία του 1970, το μερίδιο των μισθών στο εθνικό εισόδημα των ΗΠΑ συρρικνώνεται. Και από την έναρξη της πανδημίας, οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας τα πηγαίνουν εξαιρετικά καλά, ενώ πολλές μικρότερες εταιρείες υπέφεραν ή έκλεισαν. Τη μέρα που η ευφορία λόγω εμβολίου αύξησε τον Βιομηχανικό Μέσο Ορο του Dow Jones κατά σχεδόν 3%, το NASDAQ που ορίζεται κυρίως από τις τεχνολογικές εταιρείες έπεσε 1,5%.

Αυτή η στρεβλή δυναμική έχει νόημα όταν σκεφτούμε πώς η πανδημία έχει επιταχύνει τη μακροπρόθεσμη μετατόπιση του εθνικού εισοδήματος μακριά από την εργασία και προς το κεφάλαιο. Δεν είναι μόνο ότι εξαφανίζονται οι θέσεις εργασίας και γίνονται λιγότερο ασφαλείς, αλλά οι μικρές επιχειρήσεις χάνουν όλο και περισσότερο από μεγάλες επιχειρήσεις που απασχολούν λίγους εργαζομένους σε σχέση με τα έσοδά τους. Αυτές οι εξελίξεις με τη σειρά τους ανυψώνουν την αγορά, η οποία επιβραβεύει όσους έχουν χαρτοφυλάκια μετοχών και συντάξεις, ενώ οι εργαζόμενοι στο λιανικό εμπόριο, τη φιλοξενία και την ψυχαγωγία δέχονται συνεχώς πλήγματα.

Εάν το Δημοκρατικό Κόμμα, εκτός από τον Λευκό Οίκο, είχε κερδίσει ισχυρή πλειοψηφία στη Γερουσία, ενδέχεται να υπήρχε η ευκαιρία να αντιστραφούν αυτές οι τάσεις μέσω νομοθετικής δράσης. Η λεηλασία των αμερικανικών νοικοκυριών από το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης των ΗΠΑ ενδέχεται να είχε ελεγχθεί με την εισαγωγή μιας δημόσιας επιλογής για την ασφάλιση υγείας, ακόμη και αν οι ριζοσπαστικές εναλλακτικές λύσεις (όπως το Medicare for All) παρέμεναν εκτός εμβέλειας. Ισως ήταν δυνατό να αντικατασταθεί ή να συμπληρωθεί η υγειονομική περίθαλψη που βασίζεται στον εργοδότη – η οποία χρηματοδοτείται στην ουσία από έναν φόρο στους εργαζομένους – με ένα σύστημα που χρηματοδοτείται μέσω των γενικών φορολογικών εσόδων.

Αν οι Δημοκρατικοί είχαν καλύτερη απόδοση, θα ήταν δυνατόν να επιδιώξουν ουσιαστική αντιμονοπωλιακή δράση εναντίον των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. Θα υπήρχε τουλάχιστον κάποια πιθανότητα έγκρισης της νομοθεσίας για την προστασία του κλίματος. Και η μεγάλη πορεία των αντισυνδικαλιστικών νόμων μπορεί να είχε επιβραδυνθεί ή ακόμη και αντιστραφεί. Αλλά τώρα οι λίγοι Ρεπουμπλικανοί του Κογκρέσου που ήταν πρόθυμοι να συγχαρούν τον Μπάιντεν για τη νίκη του θα αντιταχθούν σε «σοσιαλιστικά» μέτρα όπως το Πράσινο New Deal ή η μεταρρύθμιση της υγειονομικής περίθαλψης.

Επιπλέον, τα δικαστήρια θα συνεχίσουν να προωθούν την ατζέντα υπέρ των επιχειρήσεων. Είναι κατανοητό ότι έχει δοθεί μεγάλη προσοχή τον τελευταίο καιρό στο θέμα της άμβλωσης. Αλλά αξίζει να θυμόμαστε ότι το Ανώτατο Δικαστήριο είναι επίσης επικεφαλής ενός νομικού συστήματος που τείνει να αποφαίνεται υπέρ της οικονομικής αποτελεσματικότητας, με μικρή ή καθόλου ανησυχία για τη διανομή.

Η επιστροφή σε μια πιο καινοτόμο και ανταγωνιστική μορφή καπιταλισμού απαιτεί να αντιστρέψουμε τη δαιμονοποίηση του κράτους. Αυτήν τη στιγμή έχουμε ένα σύστημα στο οποίο οι λίγοι ευημερούν εις βάρος των πολλών. Για τα 2/3 των Αμερικανών χωρίς πτυχίο, το προσδόκιμο ζωής πέφτει, κυρίως επειδή οι φαρμακευτικές εταιρείες έχουν λάβει άδεια (πληρώνοντας το Κογκρέσο) για να εθίσουν και να σκοτώσουν ανθρώπους για κέρδος. Μερικές από τις μεγαλύτερες στον κόσμο εταιρείες μονίμως αποφεύγουν να πληρώνουν φόρους, παραβλέποντας τις υποχρεώσεις τους έναντι των κοινωνικών, οικονομικών και κρατικών θεσμών που τις τροφοδότησαν και χωρίς τους οποίους δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν.

Η αποχώρηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ θα μειώσει την ευνοιοκρατία και τη λεηλασία του δημόσιου κορβανά από την οικογένεια και τους φίλους του. Αλλά δεν θα διορθώσει το διαλυμένο σύστημα. Το δυναμικό του αμερικανικού καπιταλισμού για την προώθηση της καινοτομίας και της ευημερίας παραμένει απεριόριστο, αλλά επί του παρόντος τα ελαττώματά του κυριολεκτικά αποστραγγίζουν τη ζωή από πολλούς Αμερικανούς.