«Πιστεύω στην ενωμένη Ευρώπη των αξιών»

Το «Europa» του αιρετικού Λαρς φον Τρίερ ζωντανεύει απόψε με διαφορετικό τρόπο στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής. Ο διακεκριμένος σκηνοθέτης, ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του Ελληνογερμανικού Θεάτρου Κώστας Παπακωστόπουλος γιορτάζει τα 30 χρόνια στη Γερμανία με μια παραγωγή που ύστερα από αρκετές αναβολές λόγω της πανδημίας μεταδίδεται στη διαδικτυακή τηλεόραση της Λυρικής, δωρεάν (απόψε στις 20.30, στο nationalopera.gr/GNOTV). Απαιτείται προεγγραφή στοticketservices.gr Το «Europa» πραγματοποιείται με τη δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Σε μια εποχή ολοένα αυξανόμενων διαφωνιών, αντιπαραθέσεων, αλλά και αμφισβητήσεων για  το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ο σκηνοθέτης δανείζεται τα μοτίβα του Τρίερ για να αναδείξει μέσα από το βίαιο παρελθόν της Ευρώπης τους κινδύνους για το μέλλον της.

«Φέτος γιορτάζουμε 30 χρόνια ιστορίας του ελληνογερμανικού θεάτρου. Ιδιαίτερες επέτειοι χρειάζονται λοιπόν κάτι διαφορετικό από αυτά που τουλάχιστον εγώ παρουσιάζω στη Γερμανία. Προσωπικά ασχολούμαι τα τελευταία χρόνια με το θέμα της λεγόμενης ενοποιημένης Ευρώπης. Γι’ αυτό κατέληξα το 2019 να παρουσιάσω την ταινία του Λανς φον Τρίερ για πρώτη φορά σε θεατρική παράσταση. Είναι μια ταινία που κάποτε στα νεανικά μου χρόνια με είχε ενθουσιάσει για την αισθητική και τη θεατρικότητά της και παρουσιάζει με το δικό της τρόπο την Ευρώπη. Ζούμε σε μια εποχή που η ενοποιημένη Ευρώπη ψάχνει το νέο της πρόσωπο. Ψάχνει προς τα πού θα πάει. Θα είναι ενοποιημένη με κοινές αρχές και αξίες; Ή μια Ευρώπη όπου το κάθε έθνος θα αποζητεί τα δικά του συμφέροντα; Ολα αυτά είναι θέματα που αυτή τη στιγμή πιέζουν την Ευρώπη και θα φανεί τα επόμενα χρόνια. Κατά πόσο θα έχει τη δύναμη να δημιουργήσει μια Ευρώπη των αξιών κι όχι μόνο της οικονομίας.

Θα έλεγα ότι για τα δικά μου δεδομένα παραμένω πολύ πιστός στην ταινία γιατί συνήθως τα θεατρικά μου έργα είναι πολύ μακριά από το αυθεντικό έργο. Εμεινα πολύ πιστός με μια βασική αλλαγή: ο κεντρικός ήρωας στη δική μου προσέγγιση είμαστε εμείς, το κοινό. Ενας άνθρωπος από το κοινό ξεπροβάλλει μέσα στη σκηνή, μπαίνει μέσα στο εφιαλτικό αυτό ταξίδι στο παρελθόν της Ευρώπης, βιώνει, ζει, καταστρέφεται, υποφέρει, βλέπει όλες αυτές τις φρικτές ιστορίες της κι επιστρέφει στον χώρο του κοινού. Γίνεται πάλι κοινό γιατί αποτελεί κατά κάποιον τρόπο τον εκπρόσωπό του. Ετσι μπαίνει και το στοιχείο του σημερινού ανθρώπου σε αυτό το ταξίδι που βιώνει ο κεντρικός ήρωας του Τρίερ.

Φυσικά πιστεύω σε μια ενοποιημένη Ευρώπη αλλά των αρχών και των αξιών που έχουν ορίσει την ιστορία της Ευρώπης κι όχι σε μια Ευρώπη που ορίζεται μόνο στην οικονομία. Αν η Ευρώπη είναι μόνο μια δικαιολογία ή χρησιμοποιείται σαν όρος για να ικανοποιούνται συγκεκριμένα συμφέροντα, τότε θεωρώ ότι αυτή η Ευρώπη είναι μια αποτυχία. Η άλλη Ευρώπη φυσικά θα με ενδιέφερε πάρα πολύ και θα είναι η αιτία για να αγωνιστούμε.

Ζούμε σε μια εποχή που γενικά “αρχές και αξίες” χρησιμοποιούνται κατά κόρον κυρίως από ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Για να μπορέσουν εύκολα να πουλήσουν. Κι αυτό το πράγμα έχει φέρει σε μια γενικότερη έλλειψη εκτίμησης αυτών των αρχών. Διότι όταν χρησιμοποιούνται χυδαία από διάφορα τέτοια καρτέλ, μεγάλους οικονομικούς οργανισμούς, φυσικά κανείς δεν μπορεί να πιστέψει σε αυτά τα πράγματα κι αυτό είναι ήττα γι’ αυτές τις αρχές και τις αξίες.

Η αβεβαιότητα της εποχής μας είναι ο μεγαλύτερος θάνατος που μπορεί να ζήσει ένας καλλιτέχνης. Ξεχνάει κάποια στιγμή την αγάπη γι’ αυτό που κάνει. Κάποια στιγμή θέλει υπερβολικά μεγάλες δυνάμεις για ν’ αντέξει κανείς αυτήν την πίεση. Ζούμε σε μια εποχή που δεν ξέρουμε αν θα κάνουμε πρεμιέρα, αν θα παίξουμε αύριο, αν δεν θα παίξουμε. Παρ’ όλα αυτά είμαστε αναγκασμένοι να διατηρήσουμε τις δυνάμεις μας και να παλέψουμε αυτή τη φορά πιο πολύ γιατί το θέατρο είναι το είδος της τέχνης που χτυπιέται πιο πολύ απ’ όλα τ’ άλλα. Διότι ακόμα κι αν κάνουμε streaming, δεν είναι αυτός ο δρόμος του. Ο δρόμος είναι η άμεση επαφή του κοινού με τους ηθοποιούς του, το αίσθημα του ηθοποιού να νιώθει την ανάσα του κοινού του, το αίσθημα του κοινού να βλέπει ζωντανά και να μυρίζει τους ηθοποιούς. Αυτό είναι θέατρο. Είναι μια άμεση τελετουργία. Το streaming και τα βίντεο που κάνουμε είναι μια σωτηρία σε αυτές τις δύσκολες στιγμές αλλά δεν είναι αυτό που εγώ καταλαβαίνω σαν θέατρο».