Αναζητώντας {LF}το 1821

Ευτυχία Λιάτα

Εκ του υστερήματος αρμάτωσαν… Η φρεγάτα «Τιμολέων» στην Επανάσταση του 1821

Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, σελ. 200

Τιμή 12 ευρώ

Μια υδραίικη φρεγάτα σε ένα ιδιαίτερο πεδίο μελέτης. Ή πώς ορισμένα ταπεινά κατάστιχα μπορούν να φωτίσουν την οικονομική ζωή της Ελληνικής Επανάστασης. Η μονάδα μελέτης εδώ είναι το ιστιοφόρο «Τιμολέων» με καπετάνιο τον Λάζαρο Πινότση. Η λεπτομερής ανάλυση δύο καταστίχων μάς επιτρέπει την αναγωγή από το ειδικό στο γενικό σε έναν χώρο της ελληνικής ιστορίας ελάχιστα μελετημένο έως σήμερα. Στο διάστημα 1821-1828 περίπου 800 άτομα πλήρωμα συνέδεσαν κατά καιρούς την τύχη τους με τον «Τιμολέοντα», αυτό το μεσαίου μεγέθους ιστιοφόρο, που καταγράφει για την ίδια περίοδο έξοδα περίπου της τάξης 250.000 γροσίων, ως κόστος συμμετοχής σε όλες τις εκστρατείες κατά τον θαλάσσιο Αγώνα.

Δημήτρης Δημητρόπουλος

Τρεις Φιλικοί, έπαρχοι στην Ανδρο

Μεταγραφή τεκμηρίων: Αννα Αθανασούλη – Βάλλια Ράπτη

Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, σελ. 268

Τιμή 16 ευρώ

Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στους τρεις πρώτους επάρχους της Ανδρου, τον Γεώργιο Κλήρη, τον Κωνσταντίνο Ράδο και τον Ηβο Ρήγα. Νέοι άνθρωποι που οραματίστηκαν την εθνική ανεξαρτησία και την απελευθέρωση, στρατεύθηκαν στα ιδανικά του Αγώνα, υπηρέτησαν τους θεσμούς που δημιούργησε η Επανάσταση· και εμπνεύστηκαν από αυτούς. Κοινό τους σχολείο η Φιλική Εταιρεία· μια μαθητεία που ενώ τους σφράγισε και δημιούργησε δεσμούς ζωής, όφειλε να παραμείνει στο ημίφως ακόμη και μετά την εδραίωση της Επανάστασης. Κοινό τους στοιχείο επίσης η θητεία ως επάρχων στην Ανδρο, ένα νησί που η πορεία του στα χρόνια της Επανάστασης ήταν παρόμοια αλλά και διακριτή από τα άλλα νησιά του Αιγαίου. Οι έντονες πολιτικές διεργασίες και οι κοινωνικές αντιπαραθέσεις, η σχέση των προκρίτων της Ανδρου με την κεντρική διοίκηση και οι διαδικασίες ενσωμάτωσης, η είσπραξη και διαχείριση των φορολογικών προσόδων, αλλά και η καθημερινότητα των κατοίκων στα χρόνια της Επανάστασης είναι μερικά από τα θέματα που ανοίγονται στη συζήτηση. Στο βιβλίο περιλαμβάνονται και 80 ανέκδοτα μέχρι σήμερα τεκμήρια που σχετίζονται με τη θητεία τους στην Ανδρο.

Ελίζαμπεθ Μ. Εντμοντς

Μια βικτωριανή βιογραφεί τον Ρήγα

Εισαγωγή – Κείμενο – Σχόλια: Γεωργία Γκότση

Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, σελ. 162

Τιμή 12 ευρώ

Η πρώτη αυτοτελής αγγλική βιογραφία του Ρήγα υπήρξε έργο της ελάσσονος βικτωριανής συγγραφέως Ελίζαμπεθ Μ. Εντμοντς. Δημοσιευμένη το 1889, αποτελεί τμήμα της ευρύτερης ιστοριογραφικής ενασχόλησής της με εμβληματικές μορφές του ελληνικού επαναστατικού Αγώνα και έκφανση ενός προτεσταντικού φιλελεύθερου φιλελληνικού ενδιαφέροντος που διακρίνει την εποχή της. Η ανά χείρας σχολιασμένη επανέκδοση συμπληρώνει την έως τώρα εικόνα των επιβιώσεων του αγωνιστικού παραδείγματος του Ρήγα στην ευρωπαϊκή σκέψη.

Κυκλοφορούν τα βιβλία της Βάνας Μπούσε
για την οθωνική περίοδο:

Βάνα Μπούσε

Η καθημερινή ζωή
στην Ελλάδα του Οθωνα

Εκδ. Εστία, σελ. 430

Τιμή 15 ευρώ

Η Βάνα Μπούσε έχει συνδέσει την επιστημονική εργογραφία της με την οθωνική περίοδο και δίκαια θεωρείται από τις πλέον καταρτισμένες ερευνήτριες της βασιλείας του Οθωνα. Στην «Καθημερινή ζωή…» η έρευνά της είναι διεισδυτική, καθώς ελέγχει το σύνολο των περιηγητικών κειμένων της εποχής και δίνει αποκαλυπτικές λεπτομέρειες για 51 μεμονωμένες θεματικές – από την εκπαίδευση, την τρίτη ηλικία, τα γιατροσόφια και τις προλήψεις ως την ψυχιατρική φροντίδα, το δομημένο και φυσικό περιβάλλον, την κοινωνική πρόνοια, το υπηρετικό προσωπικό και τη διατροφή των Ελλήνων. Πρόσφατα, εξάλλου, η «Εστία» ανατύπωσε τις ανέκδοτες επιστολές της Αμαλίας προς τον πατέρα της σε μια σημαντική έκδοση.

Σπυρίδων Πλουμίδης

«Ο ήχος των εν Υδρα»

Εκδ. Παπαδήμα, σελ. 192

Τιμή 13 ευρώ

O Πόρος κατά την Ελληνική Επανάσταση (1821-1831). Μια εξαιρετική τοπική ιστορία που αποτελεί μέρος της γενικής για την περίοδο και δείχνει τη συμβολή ενός μικρού νησιού στη διαμόρφωση της κρίσιμης αυτής περιόδου. Το 1803 ο Πόρος εντάχθηκε σε μια νησιωτική ομοσπονδία υπό την αιγίδα της Υδρας και παρέμεινε υπό τη σκιά των Υδραίων για περισσότερες από δύο δεκαετίες (έως τον ερχομό του I. Καποδίστρια). Η πολεμική δράση του ποριώτη οπλαρχηγού Χριστόδουλου Μέξη στα χρόνια της Επανάστασης και η εξέγερση του Πόρου (1831) επαληθεύουν τα λόγια του Νικολάου Σπηλιάδη (γραμματέα της Επικράτειας επί Καποδίστρια) ότι οι εξελίξεις στον Πόρο ήταν ο «ήχος» (δηλαδή ο αντίλαλος) των γενόμενων «εν Υδρα».

Από τις Εκδόσεις Διόπτρα

Γιώργος Μαργαρίτης

Ενάντια σε φρούρια και τείχη

Εκδ. Διόπτρα, σελ. 352

Τιμή 16,60 ευρώ

Πολύ ενδιαφέρουσα και με καρπούς η μετατόπιση του ιστορικού του Εμφυλίου προς το 1821. Με δεδομένη την «αριστερή» ανάλυση των ιστορικών παραγόντων ο Μαργαρίτης καταφέρνει να αναδείξει πολλαπλές πτυχές μιας Επανάστασης που όταν αντιμετωπίζεται μονοδιάστατα διαφεύγει. Από τη Φιλική Εταιρεία ως το αίτημα των πολλών για ελεύθερη πατρίδα και κράτος, όλες οι θεματικές είναι εδώ.

Μαργκαλίτ Φοξ

Στον λαβύρινθο της Γραμμικής Β’

Μτφ. Χαράλαμπος Μαραβέλιας

Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σελ. 360

Τιμή 16 ευρώ

Μια συναρπαστική ανασύνθεση για τη ζωή της ξεχασμένης ηρωίδας της Γραμμικής Β’, Αλις Κόμπερ. Εργαζόμενη αθόρυβα και με σχολαστικότητα στη Νέα Υόρκη, η Κόμπερ συγκαταλεγόταν μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα στους κορυφαίους ειδήμονες στη Γραμμική Β’ παγκοσμίως. Αν και σε μεγάλο βαθμό λησμονημένη σήμερα – για αρκετούς λόγους, ανάμεσά τους και διότι ήταν μια γυναίκα σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο -, έφτασε κοντά στην αποκρυπτογράφηση λίγο πριν από τον πρόωρο θάνατό της το 1950· και η δική της προεργασία υπήρξε καθοριστική στη διαλεύκανση του μυστηρίου της Γραμμικής Β’. Εξαιρετική αφήγηση.

Δημήτρης Αρβανιτάκης

Η αγωγή του πολίτη

ΠΕΚ, σελ. 784

Τιμή 30 ευρώ

Tο τέλος της μακραίωνης βενετικής κυριαρχίας στο Ιόνιο. Οι νέοι πολιτικοί, διοικητικοί και εκπαιδευτικοί θεσμοί. Οι τρόποι πρόσληψης της ρήξης, η εννοιολογική μετακίνηση και νοηματική διεύρυνση κρίσιμων όρων (πολίτης, τόπος, αρετή, νόμος, πατρίδα, έθνος), στη νέα ανάγνωση του ιστορικού χρόνου – στην πολιτικοποίηση, ιδίως, της αρχαιότητας. Η προσέγγιση του Ιονίου με τον ελληνικό κορμό: ύστερα από αιώνες, οι δύο κόσμοι αρχίζουν να συγκλίνουν, λόγω των εξελίξεων του παρόντος, κυρίως όμως λόγω των ελπίδων του μέλλοντος. Η ανατροπή του 1797 και ο θάνατος της Βενετίας, η πλήρης διατάραξη των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο, η άφιξη της Γαλλίας στα κράσπεδα της επικράτειας του σουλτάνου και η αποκάλυψη των σχεδίων του Ρήγα -ομόκεντροι κύκλοι που γεννήθηκαν από το 1789 – οδήγησαν στην εκρηκτική διάδοση των νέων ιδεών στον κόσμο των ραγιάδων.

Ζυλ Μισλέ

Η μάγισσα

Μτφ. Εφη Κορομηλά

Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σελ. 496

Τιμή 27 ευρώ

Η «Μάγισσα» γράφεται την περίοδο που ο Μισλέ έχει ριζοσπαστικοποιηθεί πολιτικά και έχει απομακρυνθεί ιδεολογικά από τους εκκλησιαστικούς θεσμούς και τα χριστιανικά ιδεώδη. Το έργο διαδραματίζεται σε έναν οπισθοδρομικό, μελαγχολικό και πληκτικό Μεσαίωνα και εγγράφεται στο ρεύμα της γαλλικής ρομαντικής ιστοριογραφίας, που κυρίαρχο στοιχείο της είναι η ιδιαίτερη συναισθηματική και ιδεολογική εμπλοκή του ιστορικού με το παρελθόν και τους κατοίκους του.

Christopher Woodhouse

Καποδίστριας

Μτφ. Σταυρούλα Αργυροπούλου

Εκδ. Μίνωας, σελ. 792 ευρώ

Τιμή 33,30 ευρώ

Εχει ενδιαφέρον η ματιά του φιλέλληνα, ο οποίος παρακολουθεί τη διαδρομή του Καποδίστρια ως τραγική και, βέβαια, συνυφασμένη με την πορεία ενός λαού που έφτανε στην ανεξαρτησία. Ο Γουντχάουζ αποδίδει τα μέγιστα στον Κυβερνήτη, ύστερα μάλιστα από προσεκτική έρευνα σε αρχειακό υλικό, μονογραφίες και βιβλιογραφία.

Ιωάννα Μπιμπλή

Κρίση, συνέχεια και αλλαγή

Εκδ. Παπαζήση, σελ. 386

Τιμή 20,14 ευρώ

Με βάση τις προσωπικές μαρτυρίες γυναικών από τα Μεσόγεια που βίωσαν την κρίσιμη περίοδο 1930-1950 το βιβλίο αποκαλύπτει τη διαπραγμάτευση μεταξύ συνέχειας και αλλαγής. Εξετάζοντας τη θέση και το κύρος των γυναικών από τα Μεσόγεια μέσα στην κοινότητα και την οικογένεια, και τον καθοριστικό ρόλο που έπαιζαν οι δύο αυτοί θεσμοί στην εργασία και την εκπαίδευσή τους, το βιβλίο παρουσιάζει το πώς σε πολλούς τομείς της ζωής των γυναικών οι δυνάμεις της συνέχειας υπήρξαν το ίδιο ή και περισσότερο ισχυρές από αυτές της αλλαγής.

Ανδρέας Βενιανάκης

Ποντάροντας
στη γερμανική ρουλέτα

Εκδ. Επίκεντρο, 2020, σελ. 448

Τιμή 24 ευρώ

Αν η εξέταση του αγγλικού συστήματος πρακτόρευσης βρίσκει τα τελευταία χρόνια μια ικανοποιητική βιβλιογραφική εκπροσώπηση, στον άλλο πόλο η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Εκτός του ότι η δωσιλογική δράση κρύφτηκε ή ελάχιστα αποκαλύφθηκε, πέρασε και στο σκοτάδι της ιστορικής έρευνας λόγω διάφορων αιτιών. Τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρείται μια βιβλιογραφική κινητικότητα και σε αυτό το πεδίο. Αναφέρονται ενδεικτικά τα βιβλία «Ελληνες εναντίον Ελλήνων» του Στράτου Δορδανά (Επίκεντρο, 2006) και «Γερμανική στολή στη ναφθαλίνη» (Εστία, 2011), καθώς και το βιβλίο του έλληνα καθηγητή στον Καναδά Θ. Φωτίου «Η ναζιστική τρομοκρατία στην Ελλάδα» (Επίκεντρο, 2011) για τον Φριτς Σούμπερτ και το Σώμα Κυνηγών σε Κρήτη και Μακεδονία. Στο δικό του ο Ανδρέας Βενιανάκης διευρύνοντας την αρχειακή του έρευνα καλύπτει πια ένα μεγάλο φάσμα φέρνοντας στο φως το πλήθος των δωσιλογικών οργανώσεων, οργανισμών, συσσωματώσεων αλλά και ανθρώπων που συνεργάστηκαν με τον γερμανό κατακτητή.

Επιλέγει ο Γιώργος Σιακαντάρης

David Cannadine

Μάργκαρετ Θάτσερ: Η ζωή και η κληρονομιά της

Μτφ.: Γιάννης Βογιατζής

Παπαδόπουλος, σ. 202

Τιμή 14 ευρώ

Ο βρετανός συγγραφέας και καθηγητής Ιστορίας παρακολουθεί όλες τις φάσεις της πολιτικής ανόδου αλλά και της πτώσης της αποκαλούμενης και «Σιδηράς Κυρίας» και μιας εκ των λίγων πολιτικών που εφάρμοσε στην πράξη τις ιδέες που την είχαν συνεπάρει στα νιάτα της. Μια γυναίκα γεννημένη για την πολιτική που απρόσμενα ανέλαβε την αρχηγία του Συντηρητικού Κόμματος, ενός ανδροκρατούμενου κόμματος, και η οποία παρά τη δύσκολη αρχή της στην πρωθυπουργία (1979-1981) κατόρθωσε στη συνέχεια, με τη βοήθεια του πολέμου στα Φόκλαντ, να θριαμβεύσει και να κυριαρχήσει στη βρετανική πολιτική σκηνή για περισσότερα από 10 χρόνια (1979-1990). Μια πολιτικός στην οποία η κατακραυγή εναντίον της συνοδευόταν και από υψηλή δημοτικότητα. Μια πολιτικός που ήταν κατά της διανόησης αλλά ποτέ δεν κολάκευσε τα λαϊκά στρώματα. Μια πολιτικός που δεν υπολόγιζε το πολιτικό κόστος, αν και οι πολιτικές της είχαν κόστος.

Ντανιέλ Σνεντερμάν

Βερολίνο, 1933

Η στάση του διεθνούς Τύπου μπροστά στον Χίτλερ

Μτφ.: Γιώργος Καράμπελας

Πόλις, σ. 439

Τιμή 22 ευρώ

Ολο το διάστημα της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία υπήρχαν πάνω από 200 διαπιστευμένοι δημοσιογράφοι στη Γερμανία. Πολλοί εξ αυτών ανέμεναν «να σκάσει η φούσκα» του Χίτλερ ή και αν ακόμη αναλάμβανε την εξουσία ότι αυτός θα μετρίαζε το παρανοϊκό προεκλογικό του πρόγραμμα και σιγά σιγά η κανονικότητα θα επανερχόταν. Τίποτα απ’ αυτά δεν συνέβη. Υπήρξαν όμως φωνές αντίδρασης όταν όλοι αυτοί οι δημοσιογράφοι από το 1933 έως το 1939 παρακολουθούσαν να στήνεται μπροστά τους μια ανθρωποκτόνα μηχανή ολοκληρωτισμού και ρατσισμού; Ο συγγραφέας, κριτικός των ΜΜΕ, παρακολουθεί τα γεγονότα, τις αντιδράσεις και τις μη αντιδράσεις και αναλύει τα αίτια που οδήγησαν αυτούς τους φιλελευθέρους εκπροσώπους του Τύπου να συνομιλούν χωρίς να αποκαλύπτουν τον ζόφο που εκπροσωπούσαν τέρατα όπως ο Γκέμπελς και ο Γκέρινγκ. Και ενώ γύρω τους μαίνονταν οι διώξεις εναντίον Εβραίων και αντιφρονούντων, αυτοί ενδιαφέρονταν για μια αποκλειστική δήλωση των ναζιστών ηγετών. Το βιβλίο όμως με αφορμή αυτή τη στάση κάνει και προεκτάσεις για φαινόμενα που και σήμερα οδηγούν στον αυταρχισμό και απειλούν τη δημοκρατία και την ελευθερία του Τύπου, αλλά και για τις γενικότερες εξαρτήσεις της ελευθεροτυπίας τότε και σήμερα. Κινηματογραφική γραφή που δεν αφήνει αδιάφορο ούτε τον πιο απαιτητικό αναγνώστη.

Χριστίνα Κουλούρη

Φουστανέλες και χλαμύδες

Ιστορική μνήμη και εθνική ταυτότητα

Αλεξάνδρεια, σ. 607

Τιμή 26,50 ευρώ

Ενα βιβλίο της καθηγήτριας Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, η οποία είναι σήμερα πρύτανης στο Πάντειο, για τον ρόλο, τα μέσα και τις μεθόδους της ιστορικής μνήμης στη συγκρότηση της νεοελληνικής ταυτότητας από το 1821 έως το 1930. Ενα δυνατό βιβλίο για το πώς οργανωμένες εξουσίες αλλά και απλοί πολίτες «καταναλώνουν» αλλά και «αναπαράγουν» το παρελθόν στον δημόσιο χώρο. Μια ακόμα σημαντική συμβολή της ιστορικού στην ανάδειξη των μηχανισμών παραγωγής συνείδησης που διαμορφώνουν την ελληνική εθνική ταυτότητα κατά τον πρώτο κρίσιμο αιώνα του ελληνικού κράτους. Η «φουστανέλα» είναι το ένδυμα αυτής της ταυτότητας και η χλαμύδα η σύνδεσή της με «το ένδοξο παρελθόν». Η ιστορικός καταφεύγει σε ελαιογραφίες, λιθογραφίες, μνημεία, ανδριάντες, εθνικές επετείους και τελετές μνήμης, στις  ζωγραφιές των ηρώων του Εικοσιένα, στις θεατρικές παραστάσεις στο Παναθηναϊκό Στάδιο, αλλά και στον  Καραγκιόζη για να καταδείξει πως «οι άνθρωποι επιδιώκουν  «να δουν το παρελθόν να ξαναζεί στο παρόν».