Ο μηχανισμός που μας κρατά όρθιους

Οι αγορές βλέπουν lockdown και πανηγυρίζουν! Απογειώνονται. Κλείνει η Νέα Υόρκη, άνοδος. Κλείνει το Λονδίνο, μεγαλύτερη άνοδος. Αυτό που συμβαίνει δεν έχει προηγούμενο. Κλείνει η πραγματική οικονομία και στήνει πάρτι η άυλη.

Ζούμε σε παράξενους καιρούς. Σε αυτή τη φάση οι οπαδοί της ελεύθερης οικονομίας και των ανοιχτών αγορών τάσσονται υπέρ του κλεισίματος των επιχειρήσεων, προκειμένου να περιοριστεί η ζημιά και να είναι γρήγορη η ανάκαμψη της οικονομίας μετά τους εμβολιασμούς.

«Λούζεσαι» το κόστος, «τρως» τη ζημιά, ώστε να ξανανοίξεις χωρίς άλλα προβλήματα.

Ο μηχανισμός που έχει στηθεί για να κρατηθούν όρθιες οι οικονομίες επίσης δεν έχει προηγούμενο. Κατά το κοινώς λεγόμενο, κόβουν χρήμα οι κεντρικές τράπεζες. Με κάθε ζημιά που υφίσταται, με κάθε lockdown, τυπώνεται περισσότερο χρήμα. Παραπάνω χρήμα και από τη ζημιά, από όσο χάνεται από το κλείσιμο.

Παράδειγμα η Ελλάδα. Κάθε ζημιά εδώ και 9 μήνες, κάθε επιστρεπτέα προκαταβολή, κάθε αποζημίωση ή άλλη δαπάνη καλύπτεται χρηματοδοτικά από τις αγορές. Το περίφημο «μαξιλάρι» Τσακαλώτου, παραμένει αλώβητο εξ’ αυτού του λόγου. Θα είχε απομειωθεί με μιας χωρίς αυτόν τον μηχανισμό. Αν εφαρμόζονταν τα μέτρα που προτείνει τώρα ο ΣΥΡΙΖΑ, πιθανότατα τη χώρα θα την περίμενε ήδη μνημόνιο.

Η «καλή», λοιπόν, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει εξασφαλίσει απόρροια των μέτρων που εφαρμόζει – και – για την Ελλάδα την πρόσβαση σε ρευστότητα με σχεδόν μηδενικό κόστος. Αυτά τα ομόλογα στη συνέχεια τα αγοράζει η ΕΚΤ. Μετά τη συμμετοχή και της Ελλάδας στο QE (πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης), τα παίρνει πάνω της. Σχεδόν σαν να κόβει χρήμα. Και μάλιστα σαν το «κερασάκι στην τούρτα» μέρος αυτών των κερδών από αυτά τα ομόλογα, τα επιστρέφει ως μέρισμα στο ελληνικό Δημόσιο, μέσω της θυγατρικής της στην Ελλάδα, την Τράπεζα της Ελλάδας.

Πραγματικά ευφυής μηχανισμός. Η σπουδαιότερη ένδειξη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Η μεγαλύτερη ψήφος εμπιστοσύνης στο ευρώ.

Παραμένει, ωστόσο, ένας έκτακτος μηχανισμός. Απλά ακραιφνείς ευρωπαϊστές ευελπιστούν ότι μέσα στην οικονομική κρίση της πανδημίας, ενδεχομένως έχει πέσει και ο σπόρος για ολοκλήρωση της οικονομικής ένωσης στην ΕΕ.

Οπως όμως συμβαίνει συχνά με τους έκτακτους μηχανισμούς, όσο εύκολα στήνονται, τόσο δύσκολα και με αναταράξεις ξεστήνονται. Εδώ είναι και το μεγάλο στοίχημα της επόμενης μέρας. Οι χώρες δανείζονται με σχεδόν μηδενικό επιτόκιο, αλλά δανείζονται. Το χρέος αυξάνει άρα και η ανησυχία για την αντιμετώπιση από τις αγορές των πιο χρεωμένων, όταν θα αρθούν τα μέτρα της Κριστίν Λαγκάρντ.

Οι έκτακτοι μηχανισμοί επίσης δημιουργούν και στρεβλώσεις που χρειάζεται να τύχουν προσοχής. Οποιος έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση αυτό το διάστημα, μπορεί να πολλαπλασιάσει τον πλούτο του χωρίς ιδιαίτερο κόπο. Αξίες δίνουν πλέον μόνο οι αγορές, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του χρήματος που εκδόθηκε να έχει επενδυθεί σ’ αυτές. Εξού και η άνοδος των τελευταίων εβδομάδων. Το χρήμα αυτό κάποια στιγμή θα πρέπει να αποσυρθεί. Τα επιτόκια σε μεσοπρόθεσμο χρόνο θα ξεκινήσουν την ανοδική τους πορεία. Οι αναταράξεις θα είναι πολλές.

Την ώρα που κάποιοι βγάζουν «χοντρά» λεφτά μέσα στην κρίση, ο μεγάλος αριθμός των εργαζομένων νιώθει τώρα ασφαλής. Τα κράτη εγγυώνται σε έναν βαθμό τον μισθό του. Η Λαγκάρντ έχει φροντίσει για αυτό. Μετά την υγειονομική κρίση ωστόσο πολλές από τις επιχειρήσεις δεν θα αντέξουν τον λογαριασμό της πανδημίας και θα κλείσουν. Πολλοί θα μείνουν άνεργοι. Τότε μόνο τα κράτη που έχουν φροντίσει να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ανάπτυξης θα μπορούν να τους στηρίξουν.

Την περίοδο που διανύουμε η Λαγκάρντ κρατά την Ευρώπη όρθια. Αργότερα, στην επόμενη φάση, μόνο τα κράτη με φιλοεπενδυτικές κυβερνήσεις, που πετυχαίνουν ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, θα συνεχίσουν να εξασφαλίζουν ασφαλείς συνθήκες διαβίωσης στους πολίτες τους, προσφέροντάς τους καλά αμειβόμενες δουλειές. Αυτή είναι και η δουλειά που πρέπει να γίνει στην Ελλάδα…