«Προσευχή γι’ αυτούς που απουσιάζουν»

Η τρέχουσα πανδημική κρίση, πέραν του ότι αναδιάταξε τη ζωή μας, έθεσε βάσεις για έναν νέο στοχασμό που διαπερνά ακόμη πρώιμα τα παλιά δόγματα, τις ιδεολογίες και τις κοσμοθεωρίες. Η θρησκεία δεν θα μπορούσε να μείνει έξω από τη νέα αντιπαράθεση, ενώ στην Ελλάδα οριοθετήθηκε στη μετοχή ή μη στις συλλογικές τελετουργίες και συλλειτουργίες αιώνων που πρωτοφανώς αλλά και υποχρεωτικώς διακόπτουμε λόγω μέτρων. Και εδώ αναπτύχθηκε ένας ιδιότυπος εκκλησιαστικός λαϊκισμός που σε περιπτώσεις τέμνεται με συνωμοσίες και αρνήσεις του ιού, καταστροφικές για την κοινωνία και την ίδια την παράδοση της Ορθοδοξίας – έντονη είναι, όπως ξέρετε, η συζήτηση για τη Θεία Κοινωνία.

Υπό αυτό το πρίσμα ενός διαλόγου που γίνεται, ο τόμος «Καιρός του ποιήσαι: Η Ορθοδοξία ενώπιον της πανδημίας του κορωνοϊού» συγκεντρώνει κείμενα επιφανών ιεραρχών, κληρικών, λαϊκών θεολόγων, στοχαστών που αποτιμούν θεολογικά και οντολογικά τη νέα πραγματικότητα. Ας μην τσιγκουνευόμαστε τα λόγια μας στο συνοπτικό κριτικό μας σημείωμα: μόνο με θαυμασμό μπορεί κάποιος να διατρέξει τον τόμο της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, αφού σπάει τα στερεότυπα που έχει ένας κόσμος για την Εκκλησία, εκκινεί έναν διάλογο και μετωπικά στέκεται σε κάθε συνωμοσιολογία καθιστώντας το βιβλίο νησίδα παρηγοριάς και έμπρακτου αναστοχασμού. Με διαφοροποιήσεις βεβαίως ανά κατάθεση-κείμενο και χωρίς ομόφωνη καταστατική θεολογική αρχή. «Η Λειτουργία τελείται για να ζήσει ο κόσμος» σημειώνει ο φωτισμένος στοχαστής Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης στην ερώτηση για το πώς πρέπει να γίνεται η Θεία Λειτουργία – αποδεχόμενος τα περιοριστικά μέτρα, συμπληρώνοντας πως μπορεί κάποιος να προσεύχεται κατ’ οίκον. Και εκείνος και οι περισσότεροι τονίζουν εξάλλου πως δεν αναιρείται ο ρόλος της Εκκλησίας ως ευχαριστιακής κοινότητας και ως σύναξης λόγω της μη συμμετοχής πιστών, αφού πάντα οι ιερωμένοι «προσεύχονται και γι’ αυτούς που απουσιάζουν». Αν και θέτει την αντίρρησή του για τη μετάδοση διά της τηλεόρασης της Λειτουργίας. Ο λέκτορας του Γέιλ, Μαρκ Ρόζιεν, επίσης επισημαίνει το παράδειγμα της Αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας που έλαβε τη Θεία Κοινωνία μία και μόνο φορά πριν φύγει για την έρημο. Οπως είπε στον γέροντα Ζωσιμά, τρεφόταν μόνο «με τον λόγο του Θεού που είναι ζωντανός και ενεργός». Ομως τα κείμενα του βιβλίου δεν προσεγγίζουν μόνο την προβληματική της Θείας Ευχαριστίας εν μέσω COVID αλλά και πολλαπλές όψεις της σχέσης πανδημίας και χριστιανισμού. Εχει ενδιαφέρον, για παράδειγμα, η επανάκτηση της αξίας της ησυχίας και της σιωπής που σημειώνει ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής, έστω και παροδικά και λόγω της επείγουσας συνθήκης (που ομοιάζει με ερημιτική άσκηση). Τέλος, διαβάστε στον τόμο τη μαρτυρία του πατρός Αθανάσιου Καρατζογιάννη – εφημέριου του Αγίου Δημητρίου στο Βέλγιο – που περιγράφει τη δική του εμπειρία από τον COVID και πώς τέμνεται η πίστη στην επιστήμη με τη θεολογική διάσταση.