Οταν η κομματική οργάνωση άλλαξε ράγες

Hταν ο Λευτέρης Κατσικαρέλης ο τελευταίος της παλαιάς φρουράς; Για τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία: ο σύντροφός τους, που έφυγε πρόωρα, υπήρξε ο πιο εμβληματικός γραμματέας Οργανωτικού μετά τη Μεταπολίτευση. Hταν αθόρυβος και αποτελεσματικός, θυμόταν απέξω πρόσωπα και πράγματα σε κάθε νομό της Ελλάδας. Με ένα τηλέφωνο, σε λιγότερο από δύο λεπτά, είχε ρυθμίσει το οποιοδήποτε πρόβλημα είχε προκύψει για το κόμμα.

Από τη δεκαετία του ’80 μέχρι τα τέλη του 2000, ο τρόπος του Κατσικαρέλη ήταν ο αλάνθαστος για ένα πολιτικό κόμμα – και δη στην Ελλάδα. Διαρκής επικοινωνία, διαπροσωπική επαφή, μικρές συγκεντρώσεις ανά περιφέρεια βοηθούσαν στη δημιουργία ενός δικτύου σε όλη τη χώρα, που στο τέλος κάθε τετραετίας ενεργοποιούνταν υπέρ του κόμματος. Από τότε όμως που οι πολίτες άρχισαν να αποστασιοποιούνται από την πολιτική και τα δίκτυα οργάνωσης ατόνησαν. Οι συγκεντρώσεις και τα τηλέφωνα αραίωσαν, με τον ίδιο τρόπο που αραίωσε η συμμετοχή στις εκλογές – όσο πιο μικρή η ηλικία, τόσο μεγαλύτερη η αποχή. Οι νεότερες γενιές δεν ανταποκρίνονταν πια στα ίδια καλέσματα.

Χρειάζονταν ένα ταρακούνημα, κάτι διαφορετικό: και αυτό ήρθε το 2008, με την εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα. Ο τρόπος με τον οποίο ο σχεδόν άγνωστος γερουσιαστής από το Ιλινόι χρησιμοποίησε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενεργοποιώντας ηλικίες που δεν είχαν εμπλακεί ποτέ ξανά με την πολιτική, έγινε οδικός χάρτης για καθεμία από τις προεκλογικές καμπάνιες του δυτικού κόσμου που έγιναν ύστερα από αυτήν. Κοπιαρίστηκε τόσο από τις προοδευτικές δυνάμεις όσο και από τις συντηρητικές. Στην Αμερική, το Tea Party αξιοποίησε τη μέθοδο Ομπάμα για να εισβάλει αθόρυβα στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα – οκτώ χρόνια αργότερα, ήρθε ο Ντόναλντ Τραμπ. Στη Βρετανία, το Εργατικό Κόμμα εξέλεξε πρόεδρο τον Τζέρεμι Κόρμπιν. Στην Ελλάδα, ο ΣΥΡΙΖΑ και οι Ανεξάρτητοι Ελληνες έκαναν σύμμαχο το Twitter για να καταφέρουν να εκλεγούν. Η οργάνωση, όλη την περίοδο της κρίσης – που έτσι κι αλλιώς έκανε τους πολίτες να αμφισβητούν το πολιτικό σύστημα, άρα και τις κομματικές δομές – γινόταν «από τα κάτω». Δεν ήταν, όμως, μαζικό λαϊκό κίνημα όπως το έχουμε συνηθίσει: βασιζόταν περισσότερο στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης, παρά στην κινητοποίηση της πλειοψηφίας. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα στην Ελλάδα ήταν αυτό του δημοψηφίσματος του 2015. Η κινητοποίηση του «Μένουμε Ευρώπη» ήταν εντονότερη και πιο συντονισμένη από αυτή του Οχι. Κι όμως, είχε – λόγω και της κυριαρχίας του ΣΥΡΙΖΑ στα social media – χάσει τη μάχη σχεδόν πριν να τη δώσει.

Το παιχνίδι του Διαδικτύου. Αν ρίξουμε, πάντως, άλλη μία φορά μια ματιά στις ΗΠΑ, όπως κάναμε το 2008, θα δούμε πως ο νέος τρόπος οργάνωσης, αυτός που έστειλε τον Ομπάμα στον Λευκό Οίκο, από μόνος του δεν θα ήταν αρκετός για να κερδίσει ο Τζο Μπάιντεν – ο Τραμπ κατείχε το παιχνίδι του Διαδικτύου πολύ καλύτερα από τους Δημοκρατικούς. Ο εκλεγμένος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών χρησιμοποίησε (αναπόφευκτα, και λόγω πανδημίας) τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – χωρίς να έχει την ίδια επιτυχία με τους προκατόχους του. Δεν θα τα είχε καταφέρει χωρίς την προσωπική επαφή, αυτή που η παλιά γενιά χειριζόταν άψογα: στην Τζόρτζια, για παράδειγμα, η καμπάνια υπέρ των Δημοκρατικών ξεκίνησε πριν ακόμα δοθεί το χρίσμα. Κι έγινε πόρτα πόρτα, περίπου δύο χρόνια πριν από τις προεδρικές εκλογές. Οι εθελοντές ήταν γνωστοί με τα μικρά τους ονόματα. Τα επιχειρήματά τους δεν ήταν μόνο εναντίον του Τραμπ, αλλά και «υπέρ της ψυχής» της Αμερικής – φράση που έγινε σύνθημα του Μπάιντεν.

Ολες οι πολιτικές πρακτικές ανακυκλώνονται, ακόμα κι αν περάσουν δεκαετίες. Ο υβριδικός τρόπος του Μπάιντεν κέρδισε τον τρόπο του Τραμπ. Ισως, επομένως, το επόμενο know-how στην κομματική οργάνωση να είναι ταυτόχρονα και μοντέρνο, αλλά και ρετρό.