Πώς έγινε με τούτον τον αιώνα να μην ακούσεις έναν ποιητή

Προχθές, 10 Δεκεμβρίου, είχαμε διπλή επέτειο. Ηταν η ημέρα της απονομής, το 1963 στον Σεφέρη και το 1979 στον Ελύτη, των βραβείων Νομπέλ. Το ύψιστο διεθνώς λογοτεχνικό βραβείο σε δύο ποιητές από μια χώρα «…που είναι μικρή σε έκταση χώρου αλλά απέραντη σε έκταση χρόνου», όπως είπε τότε ο Ελύτης στην ομιλία του στη Σουηδική Ακαδημία.

Ως λαός, παλεύουμε με τις ανεπάρκειές μας και συγχρόνως τις περιφέρουμε, γλείφουμε τις πληγές μας και μετά τις ξύνουμε και τις ξαναγλείφουμε. «Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα, προσμένουμε, ίσως, κάποιο θάμα» όπως λέει ο Βάρναλης. Λησμονούμε όμως μια μοναδικότητά μας. Οτι μέσα σε είκοσι πέντε αιώνες δεν υπήρξε ούτε ένας που να μη γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα, μια γλώσσα που τη μιλάμε μια χούφτα άνθρωποι, αδιάλειπτα όμως και με μικρές διαφορές εδώ και 2.500 χρόνια. Να ‘ναι επειδή, εδώ στον Νότο, οι νύχτες μας είναι μικρές, δεν ευνοούν τις μεγάλες αφηγήσεις, γεμίζουν από τον συμπυκνωμένο και συγχρόνως αφαιρετικό λόγο του στίχου; Να ‘ναι αυτό νήμα που μας δένει με το παρελθόν και διασώζει μέχρι σήμερα, στις καθημερινές μας συνομιλίες, εκφράσεις από τον Ομηρο; Μπορεί να είναι και η «κραυγή» στον Ρήγα, τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Παλαμά, τον Σικελιανό που περιγράφει ο Θεοδωράκης στο τραγούδι του «Στον άγνωστο ποιητή», η «Πόλις» του Καβάφη που ακολουθεί τον ψυχισμό μας. Αυτό που έκανε την ποίηση τραγούδι και τους εργάτες να τραγουδούν στα γιαπιά Ελύτη και Ρίτσο.

Εχει σημασία; Οχι. Αλλά μήπως δεν έχει σημασία γενικά η ποίηση στις μέρες μας; Μήπως είναι ανήμπορη να βρει τη θέση της στις οθόνες μας, αδύναμη να αντιμετωπίσει τον εφιάλτη της εποχής μας; Κι εκεί που αρχίζω να αμφιβάλλω κι εγώ, έρχεται η απάντηση με αυτό το απόσπασμα από την ομιλία του Ελύτη στη Στοκχόλμη: «Το μυστήριο (της ποίησης) δεν είναι μια σκηνοθεσία που επωφελείται από τα παιχνίδια της σκιάς και του σκότους για να μας εντυπωσιάσει απλώς, είναι αυτό που παραμένει μυστήριο και μέσα στο απόλυτο φως. Είναι τότε που προσλαμβάνει την αίγλη που ελκύει και που την ονομάζουμε Ομορφιά. Την Ομορφιά που είναι η μόνη, ίσως, οδός προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει. Επειδή αυτό είναι στο βάθος η ποίηση: η τέχνη να οδηγείσαι και να φτάνεις προς αυτό που σε υπερβαίνει».

Βλέπω τις πολύ νέες γενιές. Προσπαθώ να ανιχνεύσω τη σχέση τους με την ποίηση ή, έστω, την ποιητικότητα. Σκέφτομαι τους στίχους του Ελευθερίου «…πώς έγινε με τούτον τον αιώνα και γύρισε καπάκι η ζωή / πώς το ‘φεραν η μοίρα και τα χρόνια να μην ακούσεις έναν ποιητή». Δεν είναι όμως έτσι. Οι ποιητές υπάρχουν ακόμη και όταν η γενιά τους δεν τους έχει ακόμη ανακαλύψει. Και αν τέλος πάντων θεωρούμε ότι επί των ημερών μας θα ακυρωθεί η ποίηση, μεγάλη ιδέα έχουμε για τις ημέρες μας.