Οι πολίτες της Λευκορωσίας εξακολουθούν να προσβλέπουν στην ΕΕ

Ενδεκα χρόνια πριν, την άνοιξη του 2009, αναδύθηκε η Ανατολική Εταιρική Σχέση, μια φιλόδοξη περιφερειακή πολιτική της ΕΕ προς τους εναπομείναντες ανατολικούς της γείτονες (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Γεωργία, Λευκορωσία, Μολδαβία και Ουκρανία) πλην της Ρωσίας. Ο στόχος της εμβάθυνσης της οικονομικής και πολιτικής συνεργασίας των έξι ανατολικών χωρών με την ΕΕ – χωρίς την ένταξή τους σε αυτή – έμοιαζε δύσκολος μεν, εφικτός δε. Η ΑΕΣ ανταποκρίθηκε κυρίως στο αίτημα χωρών της περιοχής, ιδιαίτερα της Γεωργίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, για ενίσχυση της φιλοευρωπαϊκής τους πορείας αλλά και στην ανάγκη να αποκτήσει η ΕΕ μια αποτελεσματική πολιτική πρόσδεσης των νέων γειτόνων στις ευρωπαϊκές διαδικασίες και αρχές στη μετά διεύρυνση εποχή.

Παρά την επίτευξη σημαντικής προόδου όσον αφορά τη συνδεσιμότητα της περιοχής με την ΕΕ, την ενεργειακή συνεργασία, την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, την εμπορική ολοκλήρωση αλλά και τη διευκόλυνση της κινητικότητας (κατάργηση βίζας για τους πολίτες της Γεωργίας, Μολδαβίας και Ουκρανίας), τα σημαντικά προβλήματα στον τομέα κυρίως της χρηστής διακυβέρνησης και της ασφάλειας παραμένουν. Ο πρόσφατος πόλεμος στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, η συνεχιζόμενη αστάθεια στην Ανατολική Ουκρανία και το πρόβλημα της παράνομης προσάρτησης της Κριμαίας το 2014 από τη Ρωσία μαζί με άλλες πολυετείς «εκκρεμείς» συγκρούσεις στη Μολδαβία και τη Γεωργία έχουν διαμορφώσει ένα δυσεπίλυτο παζλ ασφάλειας. Οι συνθήκες ασφάλειας στην περιοχή σήμερα είναι χειρότερες από αυτές του 2009 όταν ξεκίνησε και η ΑΕΣ, γεγονός που δείχνει την αδυναμία της ΕΕ αλλά και της διεθνούς κοινότητας να φέρουν ειρήνευση και ασφάλεια στην περιοχή. Οι κυρώσεις που έχει επιβάλει η ΕΕ στη Λευκορωσία και τη Ρωσία είναι ενδεικτικές της βαθιάς απόκλισης μεταξύ Βρυξελλών και των κυβερνήσεων των εν λόγω χωρών σε θέματα διεθνούς τάξης και αρχών αλλά και δημοκρατικής διακυβέρνησης.

Ωστόσο, οι πολίτες της περιοχής εξακολουθούν να προσβλέπουν στην ΕΕ. Οπως ανέφερε η Svetlana Tikhanovskaya, ηγετική προσωπικότητα της αντιπολίτευσης – σε πρόσφατη εκδήλωση που συνδιοργάνωσε το ΕΛΙΑΜΕΠ με τις πρεσβείες της Γεωργίας, Λιθουανίας, Μολδαβίας, Πολωνίας, Σουηδίας και Ουκρανίας στην Αθήνα – οι πολίτες της Λευκορωσίας περιμένουν τη στήριξη των ευρωπαϊκών χωρών στην προσπάθειά τους για εκδημοκρατισμό της χώρας και «η ανατολική εταιρική σχέση δεν μπορεί παρά να κάνει σεβαστές τις αρχές της χρηστής διακυβέρνησης και της δημοκρατίας».

Πέρα από τα προβλήματα ασφάλειας και δημοκρατικής διακυβέρνησης στην ανατολική ευρωπαϊκή γειτονιά, η πανδημία του COVID-19 ανάδειξε τον σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η ΕΕ ιδιαίτερα στη διαχείριση κρίσεων που έχουν σημαντικές κοινωνικο-οικονομικές συνέπειες. Ετσι, η ΕΕ προχώρησε άμεσα στην παροχή βοήθειας 1,4 δισ. ευρώ για τη διαχείριση του COVID-19 στις χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

Καθώς αναμένεται να συναντηθούν οι ηγέτες των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης στη Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου 2021 στις Βρυξέλλες, η πολυμερής ατζέντα συνεχώς βαραίνει όχι μόνο με θέματα περιφερειακής ασφάλειας και μεταρρυθμίσεων για τη δημιουργία ανθεκτικών κοινωνιών και οικονομιών, αλλά και με νέες προκλήσεις όπως η διαχείριση της μετά COVID εποχής.

Η Παναγιώτα Μανώλη είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και ερευνήτρια στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)