«Χιούμορ άνευ όρων, σάτιρα, αποστομωτικός λυρισμός»

Από μια άσκηση ύφους στον Ναμπόκοφ γεννήθηκε ο λογοτεχνικός Καζαμίας του 2021. Ξεκίνησε ενώ η αβεβαιότητα της πανδημίας δεν είχε δείξει ακόμη τις άγριες διαθέσεις της και παραδόθηκε στα πρόθυρα της δεύτερης καραντίνας, όταν τα ανέκδοτα πασχίζουν να ξορκίσουν τις διαθέσεις της στιγμής. Σε επιμέλεια της συγγραφέως Αμάντας Μιχαλοπούλου, με την οποία μιλήσαμε, 38 μαθητές δημιουργικής γραφής – παλιοί και νεότεροι – έγραψαν το δικό τους σημείωμα ακολουθώντας τους κώδικες του παλιού δοκιμασμένου καζαμία: τον ονειροκρίτη, που εδώ περιγράφει όψεις του συλλογικού ασυνειδήτου, και τις «Πρακτικές συμβουλές» (η απαραίτητη γείωση στο πνεύμα της εποχής). Η έκδοση, που κυκλοφορεί από τον Καστανιώτη, έχει λόγο σοβαρό: τα έσοδα από τα δικαιώματα θα διατεθούν στη Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Καρκινάκι – Ενημέρωση για τον καρκίνο στην παιδική και εφηβική ηλικία».

Ποια δέσμευση είχαν όσοι συνεισέφεραν στον Καζαμία και πόσες ελευθερίες ύστερα απ’ αυτή τη δέσμευση;

H μοναδική δέσμευση ήταν να υπάρχει αφήγηση και πλοκή, να δημιουργηθούν δηλαδή ιστορίες, όχι απλώς συμβουλές ή όνειρα. Αυτό συμφωνήσαμε ότι θα έδινε στον Καζαμία μας τον μετα-καζαμιακό χαρακτήρα του.

Οσο εφήμερη και «χρηστική» κι αν είναι η γραφή του Καζαμία, άλλο τόσο απαιτητική μπορεί να αποδειχθεί;

Απαιτητικότατη. Η απαίτηση άλλωστε δεν είναι κακός οδηγός, είναι κάλεσμα δημιουργικότητας και εφευρετικότητας, ένας τρόπος να φτάνεις στο βαθύτερο υπόστρωμα, να ξεδιπλώνεις την ιστορία. Θέλαμε να αλληλοεξουδετερώσουμε τη χρησιμοθηρία με επινοητικότητα και μηχανισμούς σαγήνης, να σκίσουμε το παλιό για να φτιάξουμε κάτι νέο.

Πώς ξεκίνησε η ιδέα και πώς εξελίχθηκε όσο βιώναμε τα κύματα της πανδημικής κρίσης; Ο ονειροκρίτης αφορά την αβεβαιότητα, την τύχη, το άγνωστο…

Η ιδέα ξεκίνησε προ καραντίνας από μια απλή υφολογική άσκηση. Δουλεύαμε με το μικρό αριστούργημα του Ναμπόκοφ «Πώς να βράσεις ένα αυγό»: «Κρατήστε το αυγό κάτω από το ζεστό νερό» γράφει αυτός ο μοναδικός στυλίστας «για να το προετοιμάσετε γι’ αυτό που το περιμένει». Είχα τότε μια μικρή επιφοίτηση: κι αν δοκιμάζαμε να φτιάξουμε τέτοιου είδους κείμενα, μικρές αυτοτελείς αφηγήσεις που θα συμβουλεύουν χωρίς να συμβουλεύουν, απλώς για την αβίαστη χαρά της αφήγησης; Μετά την πανδημία βέβαια ήρθε κι έδεσε ο προφητικός χαρακτήρας του Καζαμία που προβλέπει καταστροφές, αλλά και απαλύνει τις προβλέψεις με ανέκδοτα.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που δένουν πλέον την «κοινότητα των συγγραφέων», έτσι όπως αποτυπώθηκαν στον λογοτεχνικό καζαμία;

Ονειρευόμασταν ένα τριήμερο στην Πελοπόννησο για την τελική επιμέλεια των κειμένων, αλλά όλη η δουλειά έγινε τελικά με Skype και Zoom. Ανακαλύψαμε ότι όταν ανεβάζεις ένα κείμενο στην οθόνη και το τσιμπολογάς μαζί με τους υπόλοιπους κάνεις την πιο ωραία επιμέλεια, κόβεις και ράβεις σαν να πρόκειται για το δικό σου κείμενο κάθε φορά. Και συνειδητοποιήσαμε ότι τα κοινά χαρακτηριστικά της ομάδας ήταν το άνευ ορίων χιούμορ, η σάτιρα, ο αυτοσαρκασμός, το δίπολο αναρχίας – πειθαρχίας, κι ένας λυρισμός μερικές φορές αποστομωτικός.

Αν συναντούσατε τον άγνωστο συγγραφέα του Ονειροκρίτη που διαβάζατε παιδί, για ποιο όνειρο/ σύμβολο/ εικόνα θα του ζητούσατε ερμηνεία;

Θα ήθελα να του μιλήσω για έναν φαφούτη γέρο που με πλησίαζε φέρνοντας το πρόσωπό του πολύ κοντά στο δικό μου κι εγώ ούρλιαζα γιατί τον φοβόμουν αλλά φωνή δεν έβγαινε. Τώρα ξέρω: είναι ο χρόνος.