Οι πιο ισχυροί της τέχνης το 2020

Οχι προσωπικότητες, αλλά ομάδες. Οχι ατομική διάκριση, αλλά συλλογική. Και στην πρώτη θέση για την πιο επιδραστική περίπτωση στον κόσμο της τέχνης που καθορίζει το 2020 είναι το κίνημα Black Lives Matter. Σύμφωνα με τη λίστα των 100 πιο ισχυρών ονομάτων που κάθε χρόνο συντάσσει το περιοδικό «Art Review» η χρονιά που σύντομα κλείνει τον κύκλο της ήταν τόσο ιδιαίτερη που μόνο ένα κίνημα όπως το BLM καταγράφει αυτή τη δυναμική μέσα στο περιβάλλον της σύγχρονης τέχνης.

Το κίνημα BLM λοιπόν βρίσκεται στην κορυφή της εικοσάδας του Power 100 που δημοσίευσε το «Art Review» και στην οποία συγκαταλέγονται θεωρητικοί και εκτός δυτικού κόσμου καλλιτεχνικές ομάδες. Το «Art Review» υπογραμμίζει πως η επιρροή του BLM για το 2020 ήταν άνευ προηγουμένου, καθώς επιτάχυνε αλλαγές πολλών επιπέδων στον κόσμο της τέχνης. Είτε με την καθαίρεση αγαλμάτων και την αυξημένη προβολή των μαύρων καλλιτεχνών, σε συνδυασμό με την αμεσότητα των γκαλερί να διαφοροποιήσουν τους καταλόγους τους, ακόμη και την τακτική των μουσείων να επανεξετάσουν ποιους σκοπούς και ποιους καλλιτέχνες εκπροσωπούν με τα εκθεσιακά προγράμματα και τις συλλογές τους.

Το Black Lives Matter έχει διαμορφώσει και το έργο πολλών άλλων δημιουργών που το όνομά τους βρίσκεται στη φετινή κατάταξη του Power 100, δηλώνει ο διευθυντής του Art Review, Μαρκ Ράπολτ: «Η τέχνη έχει να κάνει με την ελευθερία του λόγου και με το ποιος έχει την ικανότητα να μιλάει στις πλατφόρμες που δημιουργούνται από τον καλλιτεχνικό κόσμο και νομίζω ότι υπάρχει ένα είδος αναγνώρισης κι εκτίμησης».

Το Power 100 ήταν πάντα μια προσπάθεια να παρακολουθούμε τις δυνάμεις που διαμορφώνουν την τέχνη στη σύγχρονη στιγμή. Δεν πρόκειται ούτε για τη ναρκισσιστική ενίσχυση του «εγώ» ούτε είναι ένα μανιφέστο, επισημαίνουν οι επινοητές αυτού του δείκτη ισχύος της σύγχρονης τέχνης. Η κύρια λειτουργία του είναι να παρακολουθεί ποιος ή τι επηρεάζει την τέχνη που γίνεται σήμερα. Ενα στιγμιότυπο, αν θέλετε, που επιδιώκει να τονίσει τι συμβαίνει στον κόσμο της τέχνης και ποιος του δίνει ώθηση. Κατά ένα ποσοστό επιστήμη, κατά ένα τμήμα ένστικτο, η λίστα του Power 100 λειτουργεί σύμφωνα με τα ακόλουθα κριτήρια: τα άτομα που βρίσκονται στον κατάλογο επηρεάζουν το είδος της τέχνης που παράγεται και γίνεται ορατή; Σε ποιον βαθμό η επιρροή τους εκτείνεται πέρα από την τοπική κοινότητα και αποκτά παγκόσμια εμβέλεια; Πόσο δραστήριοι ήταν στην επίδειξη της επιρροής τους τους τελευταίους 12 μήνες; Και ειδικά για φέτος, με ποιον τρόπο ο κόσμος της τέχνης είναι συντονισμένος με τον πραγματικό κόσμο και ό,τι συμβαίνει μέσα σε αυτόν; Οι θεωρητικοί και οι ειδικοί της τέχνης που καταρτίζουν αυτή τη λίστα τόνισαν ότι οι επιλογές τους για το 2020 δεν καθορίστηκαν μόνο από τις επιπτώσεις της COVID-19. Αλλά αντελήφθησαν στην πορεία του χρόνου τις κοινωνικές μεταβολές που είχαν ήδη ξεκινήσει πριν από την εμφάνιση της πανδημίας.

ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΔΕΚΑΔΑ. Στη δεύτερη θέση της λίστας βρίσκεται η συλλογικότητα ruangrupa από την Ινδονησία, η οποία υπερασπίζεται τη συνεργατική πρακτική και έχει αναλάβει να επιμεληθεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα σύγχρονης τέχνης στον κόσμο, την Documenta 15, το 2022. Μετά τους ruangrupa ακολουθούν ο σενεγαλέζος οικονομολόγος Φελβιν Σαρ και η γαλλίδα ιστορικός τέχνης Μπενεντίκτ Σαβουά ως συντάκτες μιας σημαντικής έκθεσης για τα τεχνουργήματα της αποικιακής εποχής και την ανάγκη επαναπατρισμού τους. Στο νούμερο τέσσερα είναι το κίνημα #MeToo και στο νούμερο πέντε ο επιδραστικός φιλόσοφος και ποιητής από τις ΗΠΑ Φρεντ Μότεν. Ο βρετανός καλλιτέχνης Στιβ Μακουίν καταλαμβάνει τη 16η θέση στη λίστα, χάρη στο έργο του στην Tate Britain με το οποίο γέμισε τον χώρο με φωτογραφίες από σχολεία της Γ’ τάξης δημοτικού του Λονδίνου. Ο Ράπολτ ανέφερε ότι τα ζητήματα της αδικίας, της καταστολής και της αποικιοκρατίας αντικατοπτρίζονται πολλές φορές στον κατάλογο. Εντυπωσιακός είναι και ο αριθμός καταχωρίσεων για μεμονωμένες περιπτώσεις και συλλογικότητες που ασχολούνται με περισσότερα πράγματα. Η ομάδα Forensic Architecture, για παράδειγμα, η οποία βρίσκεται στη 14η θέση, θεωρείται τμήμα του κόσμου της τέχνης, αλλά θα μπορούσε εξίσου εύκολα να περιγραφεί ως μια ομάδα ερευνητών δημοσιογράφων ή ακτιβιστών κοινωνικής δικαιοσύνης.