Μια δυσεύρετη {LF}πολιτική στόφα

Συμπληρώθηκαν δεκαπέντε χρόνια από την ημέρα που η Ανγκελα Μέρκελ ανέλαβε ομοσπονδιακός καγκελάριος της Γερμανίας. Μέχρι τις επόμενες εκλογές για την Bundestag η Μέρκελ θα έχει συμπληρώσει δεκαέξι χρόνια στη θέση της Bundeskanzlerin, ισοφαρίζοντας το ρεκόρ του μέντορά της Χέλμουτ Κολ, που υπήρξε ο μακροβιότερος καγκελάριος. Ωστόσο, τα επιτεύγματα της Μέρκελ δεν εξαντλούνται στον χρόνο διάρκειας της θητείας της, ούτε είναι απλώς ποσοτικά.

Η εν ενεργεία καγκελάριος της Γερμανίας υπήρξε η πρώτη γυναίκα σε αυτό το πόστο. Παρότι το ζήτημα του φύλου δεν θεματοποιήθηκε ιδιαίτερα στη θητεία της, η ίδια συνέβαλε στην ανάδειξη γυναικών σε κορυφαία πολιτικά αξιώματα. Επιπλέον, η παγκόσμια αναγνώρισή της εγγράφεται ως υπεραξία στη συλλογική πολιτική δύναμη των γυναικών ανά τον κόσμο.

Η Μέρκελ υπήρξε η πρώτη καγκελάριος που τέθηκε επικεφαλής για μεγάλο χρονικό διάστημα (2005-2010 και 2015-2020/21) κυβερνήσεων μεγάλου συνασπισμού. Το CDU με το CSU συνήθιζαν να συγκυβερνούν με τους Φιλελεύθερους (FDP). Η Μέρκελ ηγήθηκε κυβερνήσεων με το SPD από επιλογή. Στις Bundestagswahlen του 2005, το CDU με το CSU αναμενόταν να επικρατήσουν πανηγυρικά. Το γεγονός ότι τελικά οι Χριστιανοδημοκράτες με τη Μέρκελ σκόραραν αρκετά χαμηλότερα από όσο αναμενόταν, ενώ οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD) υπολείπονταν μόνο κατά μία ποσοστιαία μονάδα του CDU/CSU, έγινε η προϋπόθεση για τη δημιουργία της πρώτης κυβέρνησης μεγάλου συνασπισμού με καγκελάριο την Ανγκελα Μέρκελ.

Ενα χαρακτηριστικό της καγκελαρίου είναι ότι διαχειρίζεται ψύχραιμα δύσκολες καταστάσεις. Είχα την ευκαιρία να είμαι παρούσα στα κεντρικά γραφεία της CDU το βράδυ των εκλογών του 2005, όταν αναμενόταν ένα αποτέλεσμα νίκης για τους Χριστιανοδημοκράτες, ήρθε όμως η ψυχρολουσία ενός αποτελέσματος που αναδείκνυε το SDP σε έναν παράγοντα κομβικό. Στην πρώτη της δήλωση, ενώπιον απογοητευμένων στελεχών και φίλων του κόμματος στο Konrad-Adenauer-Haus, φάνηκε ότι η Μέρκελ σκεφτόταν ήδη την επόμενη μέρα και τα σενάρια κυβερνητικών συνεργασιών που είχε μπροστά της ως εναλλακτικές. Φτάνοντας σε μια συμφωνία με το SPD η Μέρκελ πέτυχε ένα πολιτικό τρίποντο: πρώτον, απέφυγε ένα κυβερνητικό πείραμα με τρεις κομματικούς εταίρους βάζοντας στην κυβέρνησή της τους Φιλελεύθερους και τους Πράσινους, με όποιο ρίσκο για την κυβερνητική σταθερότητα θα εμπεριείχε ένα τέτοιο σχήμα. Δεύτερον, συγκυβερνώντας με τους Σοσιαλδημοκράτες εξασφάλιζε τη συναίνεσή τους στις αντιδημοφιλείς στο εκλογικό σώμα και στα εργατικά συνδικάτα μεταρρυθμίσεις του κοινωνικού κράτους και της αγοράς εργασίας, οι οποίες είχαν σχεδιαστεί από τις κυβερνήσεις Σρέντερ και αποτελούσαν τα βασικά στοιχεία της ατζέντας 2010. Τρίτον, υλοποιώντας η Μέρκελ μια πολιτική που είχε σχεδιαστεί από τους Σοσιαλδημοκράτες, το CDU έβαζε τις προϋποθέσεις διείσδυσής του σε ψηφοφόρους του SPD. Η Μέρκελ στη διάρκεια της θητείας της βρήκε απέναντί της συντηρητικά κομματικά περιβάλλοντα, με το AfD να δίνει διέξοδο σε δυσαρεστημένους συντηρητικούς εκλογείς των Χριστιανοδημοκρατών. Η επιλογή της καγκελαρίου για τον μεγάλο συνασπισμό και η εφαρμογή της ατζέντας 2010 ήταν όχι μόνο πολιτικά αναγκαίες αλλά και έξυπνες κινήσεις στρατηγικής, με τις οποίες το CDU κρατήθηκε – σε ομοσπονδιακό επίπεδο – πρώτο στις επιλογές των εκλογέων.

Η εποχή της Μέρκελ πέρασε· παρά τις όποιες αδυναμίες της (η καγκελάριος ήθελε αρκετό χρόνο για να αποφασίσει και πιο πολύ ακόμη για να αλλάξει μια απόφασή της), τα ίχνη της θα παραμείνουν χαραγμένα βαθιά στη Γερμανία και στην Ευρώπη. Τέτοιες πολιτικές στόφες είναι δυσεύρετες στις ημέρες μας.

Η Βασιλική Γεωργιάδου είναι καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο