«Ερχόταν από δρόμο δικό του»

«Η δική μας η γενεά εβγήκε, σχεδόν όλη, από τη Βιβλιοθήκη του Φέξη. Απ’ εκεί επήγασαν τ’ αγαθά της, απ’ εκεί και τα ελαττώματά της: κι’ ο λυρισμός της, αλλά κ’ η μεγαλοστομία της· η θεωρητική της μόρφωση, αλλά κι’ ο προφητικός της τόνος – ο “μεσσιανισμός” της· απ’ εκεί τέλος η γερμανοπάθεια κ’ η ασιανοπάθεια που ζωηρά άλλως τε καθρεφτίστηκαν όλ’ αυτά στα τότε αντιπροσωπευτικά φιλολογικά περιοδικά των νεωτέρων.

Ο Καρυωτάκης απ’ όλ’ αυτά έλειπεν.

Αμέτοχος ο άνθρωπος, η εργασία του άγνωστη. – Αυτός ερχόταν, μόνος του, απ’ αλλού. Ερχόταν αργά, από δρόμο δικό του.

Στα 1919, από τις εφημερίδες, μάθαμε οι άλλοι, πως η ποιητική συλλογή, η δεύτερη, τα Νηπενθή, του Κώστα Καρυωτάκη, βραβεύθηκε στον Φιλαδέλφειο Διαγωνισμό – σ’ εκείνον άλλως τε πάλι, που οι συνομήλικοί μου, “tres respectueux de leurs vers”, όπως θάλεγε ο Βερλαίν, αλλά και συγχρόνως μεστοί από την έπαρση των μελετών τους και της ηλικίας τους, τον αγνοούσαν, δηλαδή τον περιφρονούσαν.

Κ’ έξαφνα, στα 1927, με την τρίτη και τελευταία του ποιητική συλλογή, Ελεγεία και Σάτιρες, μας εξεπέρασεν όλους, αμέσως κ’ εξακολουθητικά! Εγινεν αμέσως maitre. Απέκτησε καλούς μαθητάς και κακούς μιμητάς. Κ’ είναι, πραγματικώς, σχεδόν αδύνατο, ποιήματα των νεωτέρων του να μην έχουν, από τότε, ζωητήν ή ισχνή την επίδρασή του. Το ξέρομε, βέβαια, από τα τυπωμένα. Εγώ το ξέρω κάπως κι’ από τα χειρόγραφα, που είναι δεκαπλάσια – δηλαδή από όλην την συνεργασία που ερχόταν στα χέρια μας από τον κάθε τόπο της Ελλάδος, στα τέσσερα χρόνια (από τα 1928 ως τα 1931) που έμενα στη σύνταξη του κυριωτέρου μας συγχρόνου φιλολογικού περιοδικού, της Νέας Εστίας […]

Ημπορούσε και να πλάση, όπως άλλοι ρωμαντικοί, τη ρωμαντική του ψευδαίσθηση… Ημπορούσε κι’ ο Καρυωτάκης να δημιουργήση ψευδαίσθηση. Εγινε, αντιθέτως, ρεαλιστής… Ημπορούσε να μείνη μελαγχολικός. Εγινε τραγικός… Ημπορούσε να γίνη φιλόσοφος. Εγινε σατιρικός».

[Τέλλος Αγρας, «Ο Καρυωτάκης και οι Σάτιρες», περιοδικό «Νέα Ζωή» (Μάρτιος 1934). Πλέον και στο «Κριτικά», τόμος Β’, φιλολογική επιμέλεια Κώστας Στεργιόπουλος, Ερμής, Αθήνα, 1981. Εδώ από την «Ανθολογία της Νεοελληνικής Λογοτεχνικής Κριτικής» του Γιώργου Αράγη, εκδ. Σοκόλη, 2019]