Ηρωες σε αυτοεξορία, με ρούχα δανεικά

Γεννημένος το 1953 στην Αθήνα με σπουδές στο Οικονομικό Τμήμα της Νομικής Σχολής, ο Χρήστος Χρηστίδης δύσκολα εντάσσεται στην «γενιά» του, όπου για παράδειγμα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης και ο Σωτήρης Δημητρίου. Είναι μάλλον ένας κομψός «αποσυνάγωγος». Αυτό συμβαίνει διότι δεν αλιεύει τις ιστορίες του από τα συναξάρια του κοινωνικού περίγυρου ή από τα δεδομένα μιας παρατήρησης ανατρεπτικής.

Το 2016 διαβάσαμε την υβριδική νουβέλα του «Αναποδογεννημένος» (Εντευκτήριο). Την ονομάζουμε έτσι διότι διατηρεί τη φόρμα του μικροδιηγήματος – βινιέτας, που ήταν πολύ διαδεδομένο στη δεκαετία του 2020 και στη χώρα μας. Ο Χρηστίδης εκεί ξεδίπλωνε μια φανταστική αυτοβιογραφία, έχοντας κατά νου τις χρονικές τραβέρσες του Προυστ. Το προσωπικό στοιχείο είναι το όχημα για να αναπτυχθούν οι έννοιες του πένθους, της μοναξιάς και του έρωτα. Κυρίως όμως ο συγγραφέας γράφει για τον εκτός κάδρου χώρο. Για όλα εκείνα που δεν έχουν ορατή συνάφεια με το απτό.

Κάτι αντίστοιχο, αλλά πολύ πιο σύνθετο, πραγματοποιεί και στο «Γυμνός» (Εντευκτήριο). Εδώ συνομιλεί με τη φόρμα των «δραματιδίων» του Σάμιουελ Μπέκετ. Ενα μονολογικό έργο που σπάει σε μια πολυφωνική επιφάνεια. Ενας άτυπος αφηγητής αναζητά την ταυτότητά του, μέσα από το αποσιωπημένο παρελθόν. Σε παράλληλο χρόνο, ο συγγραφέας επιδιώκει να ανακαλύψει ποιος αφηγείται και πού. Σκοπός να ξεγυμνωθεί η αφήγηση από τα δεσμά της.

Τα διηγήματα θα μπορούσαν να έχουν ένα κοινό μότο: «…Τριγυρνούσε εγκλωβισμένος σε μια αδιέξοδη πόλη…». Ο Χρηστίδης μάς προσγειώνει σε μια ανεξερεύνητη περιοχή της μνήμης. Μια πόλη – κουφάρι που φέρνει στη σκέψη τα τεράστια ερειπιώματα, στην ταινία «Blade Runner 2049». Μια ακίνητη ομίχλη την περιβάλλει. Φασματικές, καταχωνιασμένες μνήμες σκηνοθετούν το δικό τους θέατρο σκιών. Ενας άντρας προσγειώθηκε με άγνωστη πτήση εκεί. Στην εξορία εντός του. Σέρνει μαζί έναν κατάκοιτο γέρο με καροτσάκι. Ο σακάτης εαυτός του αφηγητή μετά και παράλληλα. Η τσακισμένη συνείδησή του. Τι ψάχνει να βρει; Το σπίτι του. Ετσι τουλάχιστον τον προτρέπουν όλοι. Ποιοι όλοι; Μια ντουζίνα φανταστικών όντων. Προέρχονται από τα κιτάπια των παραλείψεων του. Πρόσωπα – ιχνηλάτες που οδηγούν τον αφηγητή πίσω στο τραύμα που έχει αφήσει μετέωρο.

Κόκκινη κλωστή δεμένη στην αγωνιώδη μυθοπλασία της φθοράς (σώματος και μυαλού), της απώθησης των πληγών, όπου θύτης και θύμα ταυτίζονται. Οι ήρωες είναι εδώ τα αναποδογυρισμένα κάτοπτρα των λαβωμένων ενστίκτων. Ο λόγος περνά από το διαλογικό μέρος στην «χαρτογράφηση» των λαβυρίνθων του κύριου αφηγητή, που καλείται να γυμνωθεί για να αντιμετωπίσει τις βλάβες στο μαλακό υπογάστριο της παιδικής ηλικίας. Μια ξεχωριστή συλλογή, που ανατέμνει τις ρωγμές του κοινωνικού ιστού και των προσωπικών μας αδιεξόδων. Με γερές δόσεις ειρωνικού χιούμορ, καταφέρνει να αποδώσει το σπασμένο πανόραμα του σημερινού ανθρώπου. Ο οποίος έχει χάσει τις πυξίδες του και πρέπει να τις εφεύρει από την αρχή.

Σε παρόμοια συλλογιστική, αλλά με εντελώς διαφορετικό ύφος, γνωρίσαμε τον Θάνο Κάππα πριν από μερικά χρόνια στη συλλογή «Πικρούτσικα-Πικρούτσικα» (Εστία). Καμιά εικοσαριά μικρά πεζογραφήματα που επινοούν ξανά το βίωμα του συναισθήματος. Ενα ευδιάκριτο χνάρι ημερολογιακών σημειώσεων, ένα παζλ φράσεων που έμειναν στη μέση και προσώπων που χάθηκαν για λίγο από τον ορίζοντα των ρόλων που καλούνται να παίξουν. Ο Κάππας φτιάχνει με καθημερινό λόγο τη γεύση της αιφνίδιας ευτυχίας, συνδυάζοντας την με την πικρή, φαρσική όψη της απογοήτευσης.

Αυτές οι ημερολογιακού χαρακτήρα σκέψεις έρχονται να μας επισκεφτούν και φέτος με το «Πώς πάνε τα πράγματα». Αυτή τη φορά δίνεται μεγαλύτερη έμφαση την υφή της λεπτομέρειας. Στόχος του συγγραφέα οι τραγικοκωμικές εξάρσεις της καθημερινής επαφής, που έχουν ως σημείο εκκίνησης ένα μικρό κομματάκι μνήμης. Κάτι που έχει σκαλώσει στο φτερό της ενσυναίσθησης του εαυτού, στις μικρές του πλάνες και στις ακόμη μεγαλύτερες συνειδητοποιήσεις. Οι επτά ιστορίες του νέου τομιδίου έρχονται από τα παραλειπόμενα των στιγμιοτύπων μιας θραυσματικής ζωής. Ο χώρος είναι καθημερινός, νατουραλιστικός, όπου όλοι έχουμε βρεθεί και κάπως συγκρατούμε με νύχια και με δόντια τις αιχμές του ανείπωτου.

Οι περισσότεροι πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες είναι γυναίκες που πάσχουν. Μια γυναίκα σε αδιέξοδο ανάμεσα στην ερωτική επιθυμία μ’ έναν νεότερο άνδρα και στη χαμένη κιβωτό της μητέρας. Το τελευταίο κατευόδιο μιας σκυλίτσας, γίνεται η αφορμή για να αναδυθούν οι γκρίζες ζώνες της αυτοδιάψευσης. Ενας καταρρακωμένος γάμος, στερεύει αργά και σταθερά μια γυναίκα που δεν μπόρεσε να αποδράσει. Από την πικρή συγκατάβαση σε μια άχαρη ταβέρνα, μεταφερόμαστε σ’ ένα διεκδικητικό ερωτικό τρίγωνο του φλογισμένου κάποτε. Ανάμεσα στις σπείρες των γογγυσμών μιας τυπικής νεοελληνικής οικογένειας, η ελευθερία της νιότης συγκρούεται με τις δεσμεύσεις του μικροαστικού παρόντος. Μια φτασμένη ηθοποιός ανασκαλεύει τα ξεχασμένα του έρωτα σ’ ένα αναπάντεχο τριβέλισμα αισθήσεων και μια πιτσιρίκα μαθήτρια δοκιμάζει την ιδέα του οριστικού τέλους όταν ο διαλεχτός της καρδιάς παίρνει απουσίες.

Ο Θάνος Κάππας εμπλέκει το παρελθόν σε κάποιου είδους διαρκή ενεστώτα. Αναζητά το τι έχει απολεσθεί κάθε φορά. Με μικρές φράσεις που κρύβουν αρώματα φιλοσοφικών αναζητήσεων του εφικτού. Περιστατικά ατομικής διερεύνησης, που συστρέφονται γύρω από μια πληγή, απολύτως δεμένα με την διαδικασία της ενηλικίωσης. Οπως έλεγε ο Τομ Γουέιτς: «Οταν ήμουν νέος ήθελα να μεγαλώσω. Τώρα που μεγάλωσα, άσ’ το καλύτερα…». Ο συγγραφέας βρίσκεται σε αναζήτηση μιας ολοκληρωμένης εικόνας. Εάν και εφόσον εκείνη υπάρχει. Μπορεί να είναι τελικά σαν το μυθικό Αγιο Δισκοπότηρο. Πολλοί ήταν πεπεισμένοι ότι είχαν δει, μα δεν μπορούσαν με τίποτα να το περιγράψουν.

Στη συλλογή, το οικείο δέχεται απανωτές επεξεργασίες. Μετατοπίζεται σ’ ένα πεδίο διέγερσης. Η τονικότητα του λόγου έχει ποπ-ροκ μουσικές αναφορές και πολιτικές αναφορές εκεί που χρειάζεται να χρωματιστεί η ψυχική επεξεργασία των πρωταγωνιστών. Το σόναρ των αισθήσεων του συγγραφέα ψηλαφεί τις μικρές οδύνες. Εκεί όπου εντάσεις των αισθήσεων μπήκαν στο σίδερο, όταν μας γλίστρησαν από τα χέρια. Ξαφνικά λες και τους ρούφηξε η χοάνη του χρόνου, οι ήρωες του Κάππα, βρέθηκαν να φορούν ρούχα δανεικά. Εκεί όπου το σκοτάδι παλεύει με το ξέφωτο, εκεί εισχωρεί η σωματικότητα. Στις χαράδρες των πρωταρχικών συναισθημάτων.