VEXAS: νέα ασθένεια σχετίζεται με τη φλεγμονή

Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να έχει πολλαπλές αιτίες, όπως χρόνιες λοιμώξεις, διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος σε φυσιολογικούς ιστούς, χρόνιες παθήσεις ή γενετικές διαταραχές. Αξίζει να σημειωθεί ότι περίπου 125 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ ζουν με κάποιο χρόνιο φλεγμονώδες νόσημα. Τα γονίδια που σχετίζονται με ουβικουϊτίνωση, δηλαδή με τη διαδικασία καταστροφής των πρωτεϊνών που δεν χρειάζεται πλέον το κύτταρο, έχει φανεί να διαδραματίζουν κάποιο ρόλο στα φλεγμονώδη νοσήματα. Η διαταραχή αυτής της διαδικασίας μπορεί να έχει τοξικές επιδράσεις στα κύτταρα.

Για να επιβεβαιωθεί η υπόθεση αυτή, διενεργήθηκε μία μελέτη ελέγχου γονιδίων σε 2.500 ασθενείς, εκ των οποίων οι 1.400 είχαν αδιάγνωστους υποτροπιάζοντες πυρετούς και γενικευμένη φλεγμονή. Η ομάδα επικεντρώθηκε σε μία ομάδα 840 γονιδίων που οδηγούν σε ουβικουϊτίνωση, εκ των οποίων το γονίδιο UBA1 φάνηκε να παίζει σημαντικότερο ρόλο. Τρεις μεσήλικοι άνδρες είχαν σπάνιες και πιθανά επιζήμιες γενωμικές μεταλλάξεις στο γονίδιο αυτό. Το γονίδιο UBA1 φέρει τις οδηγίες για την παραγωγή του ενζύμου Ε1, που χρειάζεται για την έναρξη της διαδικασίας της ουβικουϊτίνωσης στα κύτταρα. Οι άνδρες φέρουν φυσιολογικά ένα αντίγραφο του γονιδίου αυτού, γιατί βρίσκεται στο χρωμόσωμα Χ. Ωστόσο, η αλληλούχιση DNA έδειξε ότι οι άνδρες φέρουν δύο διαφορετικές μορφές του ίδιου γονιδίου. Στους ασθενείς της μελέτης ορισμένα κύτταρα φαίνεται να έχουν φυσιολογική μορφή του γονιδίου και ορισμένα παθολογική, φαινόμενο που ονομάζεται μωσαϊκισμός. Το μεταλλαγμένο γονίδιο βρίσκεται σε κύτταρα των ασθενών αυτών, που είναι υπεύθυνα για τη συστηματική φλεγμονή και αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας του οργανισμού για τις λοιμώξεις. Οι ερευνητές βρήκαν επιπλέον 22 ενήλικους άνδρες με μεταλλάξεις στο UBA1 γονίδιο. Συνολικά, οι 25 ασθενείς είχαν συμπτώματα φλεβοθρόμβωσης, υποτροπιάζοντες πυρετούς, πνευμονικές ανωμαλίες και ασυνήθεις κενοτοπιώδεις δομές (vacuoles) εντός των μυελοειδών κυττάρων.

Το νέο αυτό νόσημα ονομάστηκε VEXAS (vacuoles, E1 ένζυμο, X-σχετιζόμενο, αυτοφλεγμονώδες νόσημα, σωματόμορφες διαταραχές). Η ασθένεια VEXAS έχει σοβαρές επιπτώσεις και το 40% των ασθενών έχει καταλήξει. Συμπερασματικά, μέσω γενωμικής ανάλυσης προσδιορίστηκε μια οντότητα που ενοποιεί διαφορετικές διαγνώσεις που αρχικά μπορεί να φαίνονται μη σχετιζόμενες μεταξύ τους. Οι ερευνητές ελπίζουν ότι αυτή η καινούργια γενωμική στρατηγική θα συμβάλλει στη διάγνωση και τη θεραπεία για πολλαπλές καταστάσεις σχετιζόμενες με τη συστηματική φλεγμονή.

Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, πρύτανης του ΕΚΠΑ