«Είμαστε οι τελευταίοι αποφυλακισθέντες»

Φεβρουάριος 1974. Η χούντα του Ιωαννίδη ρίχνει βαριά τη σκιά της πάνω από τη χώρα. Η βαρβαρότητα του καθεστώτος της… «Αρσακειάδας», όπως χαρακτήριζε τον άλλοτε έμπιστό του ταξίαρχο ο ίδιος ο Παπαδόπουλος, ξεπερνάει αυτή του προκατόχου του. Η εμμονή του πρώην αρχι-εσατζή στην πάταξη κάθε διαφορετικής φωνής, με μαζικές φυλακίσεις και βασανισμούς, σήμερα – με τη σιγουριά της χρονικής απόστασης – αναγιγνώσκεται ως ένδειξη αδυναμίας ή συνειδητοποίησης του επερχόμενου τέλους της επταετούς εκτροπής.

Τρεις μήνες πριν, τα γεγονότα του Πολυτεχνείου αποτέλεσαν για τους Ελληνες μια αχτίδα αισιοδοξίας, όμως σήμαναν και την εντατικοποίηση των διώξεων κατά των αντιφρονούντων.

Το πρωινό της 12ης Φεβρουαρίου ο 25χρονος τότε φοιτητής της Οδοντιατρικής Σχολής του ΑΠΘ Νίκος Καπλάνης συλλαμβάνεται (μαζί με τον σύντροφό του Δημήτρη Γκαστή) για τη δράση του ως μέλους της – εκτός νόμου – ΚΝΕ. Μέχρι την αποκατάσταση της δημοκρατίας θα παραμείνει δέσμιος, ενώ μαζί με άλλους 13 νέους έμελλε να είναι οι τελευταίοι αποφυλακισθέντες πολιτικοί κρατούμενοι της χούντας, καθώς απελευθερώθηκαν μόλις στις 26 Ιουλίου, δύο ημέρες μετά την πτώση του Ιωαννίδη και έξι μετά την πρώτη εισβολή του «Αττίλα».

«Ερχόμουν κρυφά στην Αθήνα»

«Περίπου έξι μήνες μετά το πραξικόπημα, μέσω ενός συμμαθητή, συνδέθηκα με το ΠΑΜ Νέων», περιγράφει σήμερα στα «ΝΕΑ», θυμούμενος τις πρώτες επαφές του με το νεολαιίστικο κίνημα. «Στη συνέχεια έφυγα για σπουδές στην Ιταλία και εκεί οργανώθηκα στην ΕΔΑ Εξωτερικού. Οταν πήρα μετεγγραφή για τη Θεσσαλονίκη – το 1971 -, οργανώθηκα στην ΚΝΕ και ήρθα σε επαφή με το κλιμάκιο που έβγαζε τον “Οδηγητή”. Υπεύθυνοι ήταν οι Γιώργος Αδαμίδης και Δήμος Τσακνιάς», συνεχίζει.

Εκείνη την περίοδο δημιουργήθηκε η οργάνωση της ΚΝΕ στη Θεσσαλονίκη και ο νεαρός φοιτητής εντάχθηκε σε αυτήν, και συγκεκριμένα στο γραφείο «σπουδάζουσας» με γραμματέα τον Βασίλη Δεμουρτζίδη. «Οσο ήμουν οργανωμένος στην ΚΝΕ, ερχόμουν συχνά στα κρυφά στην Αθήνα για να πάρω προκηρύξεις και έντυπα. Την άνοιξη του ’72 ετοιμαζόμασταν να διαδηλώσουμε κατά της δικτατορίας, ανήμερα την Πρωτομαγιά. Ωστόσο, η Ασφάλεια γνώριζε τις κινήσεις μας και μας συνέλαβε πριν από την πορεία», λέει για την πρώτη του… εμπλοκή με τις διωκτικές Αρχές.

«Εμείς παρεμβαίναμε στους φοιτητικούς συλλόγους και απαιτούσαμε ελεύθερες εκλογές γιατί μέχρι τότε υπήρχαν από τη χούντα διορισμένοι εκπρόσωποι των φοιτητών. Μέχρι το 1972 δεν μπορούσαμε να ανασάνουμε. Μετά άρχισαν κάπως να αλλάζουν τα πράγματα», περιγράφει ο Νίκος Καπλάνης, ο οποίος μπήκε για τα καλά στο «μικροσκόπιο» της Ασφάλειας έπειτα από ένα ταξίδι στην Αθήνα.

Βασανιστήρια στο «πλυσταριό»

«Με συνέλαβαν μαζί με τον Γκαστή στις 12 Φλεβάρη. Οταν μας έπιασαν, μας πήγαν στην Ασφάλεια στη Βαλαωρίτου. Αισθανόμουν ήρεμος και γνώριζα ότι πλέον ήξεραν τις κινήσεις και τη δράση μου. Ημουν προετοιμασμένος για τα πάντα. Υστερα από λίγες ημέρες ενημερώθηκε και η οικογένειά μου. Τις πρώτες ώρες της σύλληψής μου με είχαν σε ένα κελί και στις 7 το απόγευμα με ανέβασαν στα γραφεία του διοικητή της Ασφάλειας Νίκου Μπαθρέλου. Κάπου εκεί, άρχισαν τα βασανιστήρια, η φάλαγγα… Με πήγαν σε μια ταράτσα που την ονόμαζαν “πλυσταριό” και εκεί προσπάθησαν να με “σπάσουν”. Παράλληλα συνέλαβαν και τους υπόλοιπους συντρόφους μου.

Συνολικά τα βασανιστήρια κράτησαν 15 ημέρες, με βγάλσιμο νυχιών και έντονο ξυλοδαρμό στα πόδια, σε σημείο που αναγκάστηκαν να φωνάξουν στρατιωτικό γιατρό για να με περιθάλψει. Στα υπόγεια της Βαλαωρίτου, μοιραζόμουν ένα κελί 2×3 με τον Γεράσιμο Μπετσιμέα, ο οποίος με σήκωνε για να με πάει στην τουαλέτα», θυμάται, 46 χρόνια μετά, σημειώνοντας χαρακτηριστικά για τις κατηγορίες που αντιμετώπιζε ότι ήταν «όσες αντιμετώπιζαν οι κομμουνιστές εκείνη την εποχή».

Τον Μάρτιο του 1974 μεταφέρθηκε στις περιβόητες στρατιωτικές φυλακές του Γεντί Κουλέ, όπου μαζί με τους υπόλοιπους 13 ήταν οι μοναδικοί πολιτικοί κρατούμενοι, διαβιώντας υπό άθλιες συνθήκες. «Ο διοικητής της φυλακής Σωτήρης Αγόρος, ωστόσο, ήταν φιλικός μαζί μου επειδή ήμουν ο εκπρόσωπος των υπολοίπων. Στη συνέχεια μας μετέφεραν στις στρατιωτικές φυλακές στο Καλοχώρι, όπου μείναμε μέχρι το τέλος της χούντας. Εκεί, κάποιοι εκ των συγκρατουμένων μου είχαν υπάρξει ξανά σε εξορίες και φυλακές, έτσι βοήθησαν και εμάς τους νεότερους να αντέξουμε».

Οι πρώτες ανάσες ελευθερίας

Τον Ιούλιο ήρθε το προδοτικό πραξικόπημα της Κύπρου, γεγονός που αντελήφθησαν μέσω ραδιοφώνου αλλά και από μισόλογα του διοικητή: «Μέρα με τη μέρα περιμέναμε την αποφυλάκισή μας, η οποία τελικά έφτασε στις 26 Ιουλίου… Ηταν σαν όνειρο. Το μόνο που σκεφτόμουν ήταν τι θα γίνει από εκείνη τη στιγμή και μετά», λέει ο Νίκος Καπλάνης ανακαλώντας στη μνήμη του τις τελευταίες στιγμές του ως δεσμώτη, ενώ η χώρα έπαιρνε ήδη τις πρώτες ανάσες ελευθερίας.

Καταλήγοντας, δεν παραλείπει να μνημονεύσει έναν έναν τους συντρόφους του, μερικοί εκ των οποίων δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή: «Τα ονόματά τους είναι: Ιωαννίδης Δημήτριος, Γαζιάνος Χρήστος, Βασιλείου Στέλιος, Νάσκος Σταύρος, Βασιλειάδης Γιάννης, Οικονόμου Πέτρος, Ακριτίδης Παναγιώτης, Υψηλάντης Κυριάκος, Τερζής Περικλής, Κοκοζίδης Γρηγόρης, Γκαγκανιάρας Αλέκος, Μπετσιμέας Γεράσιμος, Δεμουρτζίδης Βασίλης… Οσον αφορά τους βασανιστές μας, δικάστηκαν με πολύ χαμηλές ποινές», καταλήγει.