Στρατηγική αυτονομίας{CR}ή ευρωατλαντισμός;

Υπάρχει κάτι στο οποίο οι Βρυξέλλες και οι περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συμφωνούν απόλυτα: η αποχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ από τον Λευκό Οίκο θα επιτρέψει στην ΕΕ να επανεξετάσει τη σχέση της με τις ΗΠΑ, έπειτα από τέσσερα χρόνια εχθροπραξιών, επιθέσεων και αντεπιθέσεων με όπλο τους δασμούς, και ποικίλων διπλωματικών προστριβών. Παρίσι και Βερολίνο, ωστόσο, διαφωνούν όσον αφορά τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει η ΕΕ στη νέα εποχή που θα ανοίξει στις 20 Ιανουαρίου με την ορκωμοσία του Τζο Μπάιντεν. Ο Εμανουέλ Μακρόν τάσσεται υπέρ της συνέχισης, ή και της επιτάχυνσης, της διαδικασίας στρατηγικής ανεξαρτητοποίησης που ξεκίνησε η ΕΕ τα τελευταία χρόνια, ενώ η Ανγκελα Μέρκελ προκρίνει τη μέγιστη δυνατή αποκατάσταση των δεσμών και την επαναβεβαίωση της θέσης των ΗΠΑ ως αναντικατάστατου εταίρου για την ενότητα, τη σταθερότητα και την ασφάλεια της Γηραιάς Ηπείρου.

Οπως σημειώνει η ισπανική «Ελ Παΐς», οι διαφορές ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία έγιναν προφανείς ήδη από τα συγχαρητήρια που έστειλαν στον Τζο Μπάιντεν μόλις ανακηρύχτηκε νικητής στις ΗΠΑ. «Η διατλαντική μας φιλία είναι αναντικατάστατη», σημείωσε η γερμανίδα καγκελάριος στο θερμό μήνυμά της. «Ας εργαστούμε από κοινού», πρότεινε, σαφώς πιο λιτός, ο γάλλος πρόεδρος. Διπλωματικές πηγές, βέβαια, σημειώνουν πως «το Παρίσι και το Βερολίνο συμφωνούν όσον αφορά την αναγκαιότητα να συνεχίσουμε στον δρόμο της στρατηγικής αυτονομίας, διαφωνούν μόνο όσον αφορά το εύρος και τον αντίκτυπο της έννοιας αυτής». Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η κυβέρνηση Μακρόν προωθεί μια σαφώς βαθύτερη αυτονομία, που θα μετατρέψει την «ευρωκεντρική» προσέγγιση σε βασικό γεωστρατηγικό άξονα της ΕΕ για τις επόμενες δεκαετίες. Το Βερολίνο, από την άλλη πλευρά, επιθυμεί να εντάξει την ευρωπαϊκή στρατηγική στο πλαίσιο μιας διατλαντικής συμμαχίας παρόμοιας με εκείνη που βρισκόταν σε ισχύ από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Σύμφωνα με τη Θέλια Μπελίν, αναλύτρια του Brookings Institution, στην Ουάσιγκτον, οι διαφορές ανάμεσα στη Γερμανία και τη Γαλλία «αφορούν περισσότερο το ευρωπαϊκό μοντέλο παρά την ίδια τη σχέση με τις ΗΠΑ». Η ίδια αναμένει πως «η κυβέρνηση Μπάιντεν θα επιδιώξει τη συμμαχία με την Ευρώπη διότι χρειάζεται έναν ισχυρό εταίρο ώστε να αναγκάσει την Κίνα να αποδεχθεί μια πιο διάφανη και ανταγωνιστική διεθνή αγορά»· προειδοποιεί ωστόσο παράλληλα για τον κίνδυνο «να μην αρθεί η Ευρώπη στο ύψος των περιστάσεων και να καταλήξει ένας ήσσων εταίρος αν δεν καθορίσει με σαφήνεια τη θέση της». Ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, ο Ζοζέπ Μπορέλ, συνιστά «την αποφυγή μιας στείρας συζήτησης, βασισμένης στο εσφαλμένο σκεπτικό πως πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στον ατλαντισμό και τον ευρωπαϊσμό». Ομως η συζήτηση γύρω από τον ατλαντισμό και τον ευρωπαϊσμό ενισχύεται στις Βρυξέλλες. Και μπορεί να προχωρήσει ακόμα περισσότερο αν τα τελικά αποτελέσματα των αμερικανικών εκλογών (ξανα)δώσουν την πλειοψηφία της Γερουσίας στο κόμμα του Τραμπ: σε αυτή την περίπτωση, οι υπέρμαχοι της γεωστρατηγικής ανεξαρτησίας αναμένεται να πολλαπλασιαστούν στην Ευρώπη.

Το Παρίσι και το Βερολίνο, σημειώνει ο Πέτερ Σπάρντινγκ από το German Marshall Fund, «μπορούν να ορίζουν τη στρατηγική αυτονομία με πολύ διαφορετικό τρόπο και η Γερμανία θα επιδιώξει αναμφισβήτητα τη στενότερη δυνατή σχέση με την κυβέρνηση Μπάιντεν. Ομως η αβεβαιότητα της περιόδου Τραμπ λειτούργησε ως μια σοβαρή προειδοποίηση για το Βερολίνο, η Γερμανία λοιπόν θα επιδιώξει μια συνεννόηση με τη Γαλλία». Από τη συμφιλίωση των αποχρώσεων και του ύφους που χωρίζουν επί του παρόντος το Παρίσι και το Βερολίνο αναμένεται να αναδυθεί η κοινή ευρωπαϊκή θέση.