20 ταξίδια στα βάθη της φαντασίας

Παρά τα προβλήματα στη διοργάνωση του 61ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, που λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού διεξάγεται online, εκπλήξεις υπάρχουν. Και μία από αυτές αφορά το αφιέρωμα στις ταινίες επιστημονικής φαντασίας που το Φεστιβάλ διοργάνωσε επιλέγοντας 20 γνωστές και άγνωστες ταινίες του είδους που θα κάνουν καλή παρέα σε όσους αποφασίσουν να τις παρακολουθήσουν. Το αφιέρωμα έχει γενικό τίτλο «Προφητείες από έναν άλλο κόσμο: Sci-fi και Cli-fi (1950-1990)». Πολλές από αυτές τις ταινίες αποδεικνύεται σήμερα πόσο προφητικές ήταν. Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι περιγράφουν και αφηγούνται φόβους παρόμοιους με αυτούς που ζούμε στην εποχή του νέου κορωνοϊού.

Το είδος sci-fi υπήρξε από τότε που γεννήθηκε το σινεμά, όμως η έξαρσή του στη δεκαετία του 1950 οφείλεται στον Ψυχρό Πόλεμο και στα μεγάλα ζητήματα που ανέκυψαν: τον ανταγωνισμό των εξοπλισμών, την κούρσα για την κατάκτηση του Διαστήματος, τον πυρηνικό εφιάλτη, την ανησυχία για μια ολική καταστροφή. Παράγοντες που έθρεψαν τη δημιουργική φαντασία και το αποτέλεσμα οπότε η κινηματογραφική επιστημονική φαντασία αναπτύχθηκε ραγδαία μιλώντας για θέματα όπως η ετερότητα, οι διαπροσωπικές σχέσεις, η συνομιλία με τον εαυτό μας, η ανησυχία για το περιβάλλον.

Για παράδειγμα, το «Οταν η Γη σταματήσει» (The Day the Earth Stood Still, ΗΠΑ, 1951) του Ρόμπερτ Γουάιζ είναι ουσιαστικά μια διαστημική θρησκευτική παραβολή στην οποία ένας ανθρωπόμορφος εξωγήινος ζητά ειρηνική συνάντηση με τους ηγέτες του πλανήτη και εισπράττει το μίσος και τη βία. Στο «Them!» (ΗΠΑ, 1954) του Γκόρντον Ντάγκλας μια αποικία από γιγαντιαία μυρμήγκια σκορπά τον τρόμο. Είναι μολυσμένα από ραδιενέργεια. Ο πυρηνικός όλεθρος εμφανής στην ταινία «Οταν η Γη πήρε φωτιά» («The Day the Earth Caught Fire», Αγγλία, 1961) του Βαλ Γκεστ, όπου οι δύο υπερδυνάμεις (ΗΠΑ – Ρωσία) αποφασίζουν να πραγματοποιήσουν ταυτόχρονες πυρηνικές δοκιμές, με αποτέλεσμα η Γη να βρεθεί σε τροχιά σύγκρουσης με τον Ηλιο.

Οι Ιάπωνες ως γνωστόν εφηύραν τον Γκοτζίλα, τέρας γεννημένο στα ραδιενεργά απόβλητα. Γυρίστηκαν πολλές ταινίες Γκοτζίλα και το φεστιβάλ επέλεξε το «Κινγκ Κονγκ εναντίον Γκοτζίλα» (King Kong vs Godzilla, Ιαπωνία, 1962) του Ισίρο Χόντα. Φυσικά μια παρωδία, στην οποία ο Γκοζίλα παλεύει με ένα άλλο τέρας, τον Κινγκ Κονγκ, στο όρος Φουτζιγιάμα. Μια άλλη ασιατική ταινία είναι το «Γιονγκάρι, Το τέρας του βυθού» («Yongary, Monster from the Deep», Νότια Κορέα, 1967) του Κιμ Κι-Ντουκ, όπου παρακολουθούμε ένα τέρας να σκορπά γύρω του τον τρόμο, καταναλώνοντας τανκς και βενζίνη στο πέρασμά του.

Μοναδική ελληνική ταινία του αφιερώματος είναι η «Πρωινή Περίπολος» (Ελλάδα, 1987) του Νίκου Νικολαΐδη, που λαμβάνει χώρα σε μια έρημη και κατεστραμμένη πόλη, όπου δύο άνθρωποι, μια γυναίκα και ένας άντρας (Μισέλ Βάλεϊ, Τάκης Σπυριδάκης), προσπαθούν να επιβιώσουν αποφεύγοντας τις παγίδες της Πρωινής Περιπόλου που καραδοκεί.

Το μενού συμπληρώνουν οι ταινίες: «Το δέκατο θύμα» (The 10th Victim, Ιταλία – Γαλλία, 1965) του Ελιο Πέτρι, «Περιπέτεια στο Διάστημα» (Silent Running, ΗΠΑ, 1972) του Ντάγκλας Τραμπλ,  «Νέα Υόρκη, Ετος 2022 μ.Χ.» (Soylent Green, ΗΠΑ, 1973) του Ρίτσαρντ Φλάισερ, «Ο Σαν Ρα στο Διάστημα» (Space is the Place, ΗΠΑ, 1974) του Τζον Κόνι,  «Μεγάλη έξοδος» (Logan’s Run, ΗΠΑ, 1976) του Μάικλ Αντερσον,  «Σύνδρομο του Αμβούργου» (The Hamburg Syndrome (Δυτική Γερμανία – Γαλλία, 1979) του Πέτερ Φλάισμαν, «Πόλεμος των κόσμων: Επόμενος αιώνας» (The War of the Worlds: Next Century, Πολωνία, 1981) του Πιοτρ Σούλκιν, «Σεξ-αποστολή» (Sexmission, Πολωνία, 1983) του Γιούλιους Ματσούλσκι, «Γκάλαξ, η ανθρώπινη κούκλα» (Galax, the Man-Doll, Ρουμανία, 1984) του Ιον Ποπέσκου, «Από άλλον πλανήτη» (Brother from Another Planet, ΗΠΑ, 1984) του Τζον Σέιλς, «Επιστολές ενός νεκρού» (Dead Man’s Letters, ΕΣΣΔ, 1986) του Κονσταντίν Λοπουσένσκι, «Κιν-τζα-τζα!» (Kin-dza-dza!, ΕΣΣΔ, 1986) του Γκεόργκι Ντανέλιγια, «Μισός κόσμος» (Half World, Αυστρία, 1993) του Φλόριαν Φλίκερ και «Κάλεσμα του ουρανού» (The Sky Calls, ΕΣΣΔ, 1959), μια θρυλική ρωσική ταινία των Μιχαήλ Καριούκοφ, Αλεξάντρ Κόζιρ που διανεμήθηκε στην Αμερική με νέο μοντάζ από τον Φράνσις Φορντ Κόπολα.

10 προτάσεις ενός αμετανόητου φαν

Ζητήσαμε από έναν φανατικό του είδους επιστημονική φαντασία, τον σκηνοθέτη Δημήτρη Παναγιωτάτο («Η τρίτη νύχτα», «Μοναξιά μου όλα») τη δική του αγαπημένη λίστα ταινιών sci-fi με μια πρόταση που θα δικαιολογεί το γιατί την καθεμία.

1. «Οταν η Γη σταματήσει» (The day the earth stood still, 1951, Ρόμπερτ Γουάιζ) – Klaatu barada nikto: κι ας γίνει επιτέλους ειρήνη!

2. «Απαγορευμένος πλανήτης» (Forbidden Planet, 1956, Φρεντ Γουίλκοξ) – Οταν η διαστημική όπερα συνάντησε τον Σαίξπηρ και τον Φρόιντ.

3. «Οι άνθρωποι του τρόμου» (Invasion of the body snatchers, 1956, Ντον Σίγκελ) – …Ερχεται όταν κοιμάσαι!

4. «Σταθμός αποχαιρετισμού» (La jetee, 1962, Κρις Μαρκέρ) – Κι όμως, και οι φωτογραφίες κινούνται! Μοναδικό!

5. «Σατανική επιχείρηση» (Seconds, 1966, Τζον Φρανκενχάιμερ) – Η ζωή είναι μια βόλτα σε μια παραλία – κι ύστερα πεθαίνεις… Φρόντισε να απολαύσεις τη βόλτα!

6. «Σ’ αγαπώ, σ’ αγαπώ» (Je t’ aime, Je t’ aime, 1968, Αλέν Ρενέ) – Ο χρόνος, ο έρωτας, ο θάνατος.

7. «Μπλέιντ Ράνερ» (Blade Runner, 1982, Ρίντλεϊ Σκοτ) – Οταν ο Φίλιπ Ντικ συνάντησε μια ταινία αντάξια του έργου του, αν και καθόλου πιστή σε αυτό! Ή: «Ολες αυτές οι στιγμές θα χαθούν στον χρόνο, σαν δάκρυα στη βροχή…».

8. «Εγκλήματα στον χρόνο» (Los Cronocrimenes, 2007, Νάτσο Βιγκαλόντο) – Μια σπαζοκεφαλιά με χωροχρονικά παράδοξα. Βλέπεται και σαν virtual game με φίλους ένα βράδυ.

9. «Κάτω από το δέρμα» (Under the skin, 2013, Τζόναθαν Γκλέιζερ) – Μια τολμηρή, αισθητικά και ερωτικά, ένωση με το Αλλο.

10. «Αφανισμός» (Anihilation, 2018, Αλεξ Γκάρλαντ) – Στην πορεία από την εξέλιξη στην αυτοκαταστροφή ο πιο επικίνδυνος εχθρός είναι ο ίδιος ο εαυτός μας.

INFO

Μπείτε στο www.filmfestival.gr και ακολουθήστε τον σύνδεσμο TIFF61 ONLINE