Οι κυνηγοί των σπάνιων ημερολογίων

Η Σάλι ΜακΝαμάρα δήλωσε στα τέσσερα παιδιά της ότι αν ξεσπούσε πυρκαγιά στο σπίτι τους στο Σιάτλ, πρώτη θα έπρεπε να σώσουν την «Ολγα». Ενα ημερολόγιο 118 ετών που γράφτηκε από μια γυναίκα με το συγκεκριμένο όνομα. Αρχής γενομένης από το 1902, στις σελίδες του καταγράφονται οι εμπειρίες μιας νεαρής μετανάστριας που μεγάλωσε σε αυστηρό θρησκευτικό περιβάλλον στην Αμερική. Η Σάλι αγόρασε το ημερολόγιο το 2005 μέσω Διαδικτύου και τώρα είναι ένα από τα πιο σημαντικά υπάρχοντά της.

Τα τελευταία 35 χρόνια η συγκεκριμένη γυναίκα έχει διαβάσει περισσότερα από 8.000 ημερολόγια ανθρώπων που δεν έχει γνωρίσει. Οταν ήταν παιδί, η μητέρα της την έπαιρνε μαζί της σε παζάρια και παλαιοπωλεία, ώσπου μια μέρα ανακάλυψε ένα παλιό χειρόγραφο κομμάτι χαρτί στα σκουπίδια κι ενθουσιάστηκε. Ο πατέρας της αυτοκτόνησε όταν ήταν 13 ετών και άφησε πίσω του ένα κλειδωμένο μπαούλο γεμάτο χαρτιά, το οποίο έχει πλέον χαθεί. «Δεν ήθελα να συμβεί αυτό σε άλλους ανθρώπους, οπότε άρχισα να συλλέγω ημερολόγια και γράμματα», λέει στη βρετανική «Ομπσέρβερ». «Ερωτεύομαι ανθρώπους που δεν έχω δει».

Αρχικά αγόραζε ημερολόγια από καταστήματα με αντίκες, αλλά το 1998 μυήθηκε στο eBay από μια φίλη της. Το προφίλ της έχει συγκεντρώσει περισσότερα από 8.000 σχόλια, ενώ και οι αριθμοί προβολών των βίντεο που ανεβαίνουν στο YouTube υπό τον τίτλο «Αγόρασα το ημερολόγιο ενός ξένου» δείχνουν το μεγάλο ενδιαφέρον που υπάρχει για το θέμα. Ενδεικτικό είναι ότι ένα βίντεο του Οκτωβρίου 2019 συγκέντρωσε 300.000 προβολές, ενώ ένα παλαιότερο, του Δεκεμβρίου του 2017, έχουν παρακολουθήσει περισσότερα από 6,4 εκατ. άτομα.

Είναι σαφές ότι το μυστήριο της ανάγνωσης της προσωπικής ιστορίας κάποιου αγνώστου μπορεί να μοιάζει συναρπαστικό. Ωστόσο δεν πρέπει να παραβλέπουμε και την ενδεχόμενη ηδονοβλεπτική διάθεση των αναγνωστών. Ούτε να ξεχνάμε το σχόλιο της κριτικού λογοτεχνίας τής βρετανικής «Ομπσέρβερ» Κέιτ Κέλαγουεϊ ότι «όσοι κρατούν ημερολόγια ελπίζουν ότι κάποιος θα τα διαβάσει».

Η Τζοάνα Μπαρνς, 35 ετών, είναι συγγραφέας από τη Νέα Υόρκη με 10.000 συνδρομητές στο κανάλι της στο YouTube. Ξεκίνησε να διαβάζει ημερολόγια αγνώστων πριν από τρία χρόνια κι από τότε αγόρασε πέντε ημερολόγια, οι τιμές των οποίων κυμαίνονταν μεταξύ 20 και 40 στερλινών. «Είναι ενδιαφέρον να διαπιστώνεις πως έχεις κοινά με κάποιον εντελώς ξένο», λέει. Προβληματίζεται για τις ηθικές πτυχές της συγκεκριμένης δραστηριότητάς της και υποστηρίζει πως, με εξαίρεση ένα, τα ημερολόγια το περιεχόμενο των οποίων έχει δημοσιοποιήσει ανήκουν σε αποθανόντες. «Δεν θέλω να κοινοποιήσω τα προσωπικά δεδομένα κανενός, γι’ αυτό αλλάζω τα ονόματα».

ΠΟΥ ΤΑ ΒΡΙΣΚΟΥΝ. Πώς καταλήγουν τα παλιά ημερολόγια στο eBay; Σύμφωνα με την Τζοάνα Μπαρνς, τα περισσότερα προέρχονται από πωλήσεις ακινήτων. Η Βικτόρια είναι μια 58χρονη από το Τσέλτενχαμ που πουλάει ερωτικές επιστολές και ημερολόγια στο Διαδίκτυο από το 2004. Τα εντοπίζει σε υπαίθριες αγορές και πωλήσεις μεταχειρισμένων ειδών από το πορτμπαγκάζ αυτοκινήτων έως και 20 στερλίνες και τα πουλάει μεταξύ 30 και 60 στερλινών. Το αγαπημένο της ημερολόγιο γράφτηκε από μια γυναίκα πιλότο που δεν ήταν στρατιωτικός κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το πούλησε στην Αμερική για εκατοντάδες στερλίνες.

Ωστόσο, αρκετοί είναι κι εκείνοι που πωλούν οι ίδιοι τα ημερολόγιά τους. Η Μαρίκα, μια 16χρονη από την Πολωνία, πούλησε πρόσφατα το ημερολόγιο της ξαδέρφης της προς 45 στερλίνες. «Παρατηρήσαμε ότι σε πολλούς Αμερικανούς αρέσει να αγοράζουν τέτοια πράγματα», λέει και εξηγεί ότι αν και η ξαδέρφη της δεν της επέτρεψε να διαβάσει τι συνέβη στη ζωή της το 2019 και ως τον Μάιο του 2020, δέχτηκε να πουλήσει το ημερολόγιό της καθώς, όπως υποστηρίζει, δεν την πειράζει να διαβάσει τα μυστικά της ένας ξένος που ζει σε άλλη ήπειρο και πιθανότατα δεν θα συναντηθούν ποτέ.

Και μπορεί ο αγοραστής, ένας άνδρας από τη Βιρτζίνια, να μην εξήγησε για ποιους λόγους ενδιαφέρθηκε για ένα εφηβικό ημερολόγιο, αλλά μια μερίδα ανθρώπων που αναζητούν ημερολόγια έχουν συλλεκτικό ενδιαφέρον.

Η δρ Πόλι Νορθ είναι η 41χρονη διευθύντρια του Great Diary Project – ένα εγχείρημα που στόχο έχει τη διάσωση ημερολογίων ανθρώπων της διπλανής πόρτας – και πιστεύει ότι οι ιστορικοί μπορούν να αντλήσουν πληροφορίες για τους περιθωριοποιημένους ανθρώπους μέσω των ημερολογίων.

Από το 2007, έχει διασώσει περισσότερα από 10.000, μεταξύ των οποίων ένας μεγάλος αριθμός προέρχεται από δωρεές ανθρώπων που βρίσκονται εν ζωή. Ορισμένοι επιλέγουν να δημοσιοποιηθεί το περιεχόμενό τους άμεσα κι άλλοι να μείνουν σφραγισμένα για δεκαετίες.

Η Ολγα – η πολυτιμότερη φίλη της Σάλι ΜακΝαμάρα – μπορεί να μη βρίσκεται πλέον στη ζωή και η Σάλι να επισκέφτηκε τον τάφο της στο Ουισκόνσιν. Ωστόσο, μέσω του ημερολογίου της εξακολουθεί να «ζει». «Δεν υπάρχει ημερολόγιο από όσα έχω διαβάσει που να μην περιλαμβάνει μια απίστευτη ιστορία. Ολοι θα υποστούν κακουχίες, όλοι θα ζήσουν μεγάλες χαρές. Νομίζεις ότι είσαι μόνος στον κόσμο, αλλά δεν είσαι», καταλήγει η Σάλι ΜακΝαμάρα.