Τι σημαίνει «κάνω σινεμά» στην Ελλάδα;

Από την περασμένη Πέμπτη το 61ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είναι σε λειτουργία, αλλά λόγω των συνθηκών μόνο διαδικτυακά (όλες οι πληροφορίες για την παρακολούθηση των ταινιών στον ιστότοπο www.filmfestival.gr). Πολύ πριν από την κατάρα του COVID-19, όμως, οι ιθύνοντες του Φεστιβάλ είχαν δηλώσει ότι η φετινή διοργάνωση θα δώσει έμφαση στο ελληνικό σινεμά. Και πράγματι, το ελληνικό πρόγραμμα είναι εξαιρετικά πλούσιο, με 18 μεγάλου μήκους και 21 μικρού μήκους ελληνικές ταινίες. Αναλυτικότερα περιλαμβάνει 15 ταινίες σε πρώτη προβολή, τρεις στην ενότητα «Μια δεύτερη ματιά», που έχουν ήδη κάνει πρεμιέρα, και όλες τις βραβευμένες στο πρόσφατο 43ο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας. Ολα αυτά ακούγονται καλά – και είναι. Τι συμβαίνει όμως στην «κουζίνα» της δημιουργίας σήμερα; Πόσο εύκολο είναι εν έτει 2020 να κάνεις σινεμά στην Ελλάδα; Τα «Πρόσωπα» προσέγγισαν έξι σκηνοθέτες που συμμετέχουν στη διοργάνωση και τους έθεσαν την ίδια ερώτηση: Η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα και ο κινηματογράφος ένα ακριβό σπορ που αντιμετωπίζει κρίση σε παγκόσμιο επίπεδο λόγω των συνθηκών που όλοι γνωρίζουμε. Είναι αυτή η κατάσταση ενθαρρυντική για δημιουργία σε μια χώρα όπως η δική μας; Οι απαντήσεις παρουσιάζουν μια κάθε άλλο παρά ευοίωνη εικόνα. Και το γεγονός ότι όλες αυτές οι ταινίες γυρίστηκαν ουσιαστικά μοιάζει με άθλο.

Τζάνις Ραφαηλίδου

«Kala Azar»

«Το ανεξάντλητα χαοτικό και για πολλούς δημιουργούς, όπως και για το “Kala Azar”. Τα ελληνικό τοπίο αποτελείται από μια σύνθετη, βίαιη και κρυφή (ή όχι και τόσο) χρήση του χώρου και των ζώων αλλά και των ανθρώπων που εμπεριέχουν. Καθένα μέρος έχει μια σκληρή ιστορία να πει, αρκεί να εστιάσει κανείς στα στοιχεία που μένουν στο περιθώριο. Η παρούσα κατάσταση ίσως να κάνει μια τέτοια προσέγγιση ακόμη πιο επίκαιρη σχετικά με την έννοια της συνύπαρξης και των δυνάμεών μας. Θα έλεγα πως η περίοδος που διανύουμε ίσως είναι από τις πιο εσωτερικές εποχές που θα βιώσουμε, γεμάτη αναστοχασμούς, φόβους και ματαίωση. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει μια καλύτερη στιγμή για να εμπνευστούμε και να μιλήσουμε για το πόσο μικροί είμαστε, κάτι που το σινεμά συχνά ξεχνάει».

Τζώρτζης Γρηγοράκης

«Digger»

«Προσωπικά, προσπαθώ να αποδεχτώ την ιδιαιτερότητα και τους περιορισμούς της κρίσης σαν ένα δίκαιο συλλογικό τίμημα που πληρώνουμε, σαν συνέπεια της ύβρης που έχουμε διαπράξει με την περιφρόνηση και έλλειψη σεβασμού απέναντι στον πλανήτη που μας φιλοξενεί. Πρέπει όλοι να αναλάβουμε το μερίδιο της ευθύνης που μας αναλογεί. Ενα άλλο μέρος της προσωπικής μου ευθύνης είναι να σκάβω για να ανακαλύπτω ιστορίες και να επαναπροσδιορίζω μύθους και αφηγήσεις που ίσως μπορούν να βάλουν ένα μικρό λιθαράκι στο οικοδόμημα της αντίληψης και ερμηνείας του κόσμου μας.

Περνάμε από μια χωροχρονική πύλη σε μια άλλη εποχή. Νιώθω ότι αν κάποιος κάνει ταινία που διαδραματίζεται το 2019, θα είναι ταινία εποχής. Δημιουργικά, η παγκόσμια κρίση φέρνει πολύ δραματουργικό υλικό να επεξεργαστούμε. Πρακτικά, έχουμε να ξεπεράσουμε πολύ δύσκολα κύματα, και ιδιαίτερα στη χώρα μας, που η πολιτεία και οι θεσμοί δεν ήταν ούτως ή άλλως επαρκώς υποστηρικτικοί.

Επειδή σε αυτή τη φάση χρειάζομαι να μείνω στα θετικά της υπόθεσης, βλέπω σαν ενθαρρυντικό το ότι τα φεστιβάλ κινηματογράφου πασχίζουν και βρίσκουν τρόπους να επικοινωνούν τις ταινίες με το κοινό. Οτι, παρ’ όλες τις δυσκολίες και τη φτωχή βιοτεχνία της χώρας, υπάρχουν πολλές καλές ελληνικές ταινίες, και ιδιαίτερα από νέους, που έχουν ηχηρή παρουσία σε διεθνές επίπεδο. Που υπάρχουν ακόμα περισσότεροι νέοι ταλαντούχοι κινηματογραφιστές που ετοιμάζουν την πρώτη ή τη δεύτερη ταινία τους και θα συνεχίζουν την ορμή του ελληνικού κινηματογραφικού κύματος. Που αιθουσάρχες με πολλή αγάπη και μεράκι παλεύουν να βγάλουν ταινίες στο μεγάλο πανί μέσα σε αυτή τη φουρτούνα. Μακάρι και φέτος να καταφέρουν προβάλλουν ταινίες, ανάμεσά τους και το “Digger”, ελπίζοντας να βγει στις αίθουσες μετά το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, ανάλογα με την πορεία των συνθηκών».

Σόνια – Λίζα Κέντερµαν

«Ο ράφτης»

«Δεν είναι παράδοξο να αντιμετωπίζουμε το σινεμά σαν χόμπι, ενώ όσοι δουλεύουν σε αυτό ζουν αποκλειστικά από αυτό; Και όταν τα χρήματα δεν είναι αρκετά, μετά από δωδεκάωρα δουλειάς, κανένας δεν έχει τον χρόνο για μια “αληθινή” δουλειά.

Ποτέ η χώρα μας δεν ενθάρρυνε τη δημιουργία και η κρίση που επιφέρει ο κορωνοϊός στο σινεμά ήρθε επιπρόσθετα σε μια, ήδη, πολύ οριακή φάση του σινεμά. Τα ανοιχτά σινεμά είναι ξεκάθαρα πιο ασφαλή από τα στοιβαγμένα λεωφορεία. Ο κορωνοϊός όμως μας έδειξε και κάτι άλλο. Στους μήνες της καραντίνας, όλοι βλέπαμε ατελείωτες ταινίες, θεάματα διαδικτυακά, διαβάζαμε και ακούγαμε μουσική περισσότερο από ποτέ. Αρα η τέχνη ήταν ο τρόπος επιβίωσης στον κορωνοϊό. Ηταν μεγάλη συντροφιά και ανάγκη. Δεν είναι αυτός ισχυρός λόγος για να ενισχύσει το κράτος την τέχνη; Ο,τι μένει από το παρελθόν, από αιώνες πίσω έως τις πρόσφατες δεκαετίες, είναι δημιουργίες τέχνης. Η τέχνη αποτυπώνει ό,τι ανθρώπινο πέρασε από έναν τόπο. Ενα κράτος που δεν στηρίζει τον πολιτισμό είναι επικίνδυνο».

Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος

«Daniel ’16»

«Εδώ συμβαίνει, κατά τη γνώμη μου, το εξής παράδοξο. Οι δυσκολίες και οι κοινωνικές κρίσεις αυτές καθαυτές μάλλον κινητοποιούν τους καλλιτέχνες παρά τους μπλοκάρουν. Ιδιαίτερα ο κινηματογράφος έχει ιδιαίτερα γρήγορα “αντανακλαστικά” στις δυσκολίες.

Το βλέπουμε αυτό από τον αριθμό και τις θεματικές των ταινιών που γίνονται τα τελευταία χρόνια – μην ξεχνάμε πως η κρίση στην Ελλάδα ξέσπασε πάνω από μία δεκαετία. Ενώ λοιπόν οι ελληνικές ταινίες έχουν έντονη παρουσία και διακρίνονται στη διεθνή φεστιβαλική αγορά, δεν συμβαίνει το ίδιο με τους ελληνικούς θεσμούς που έχουν ως αποστολή να σχεδιάζουν και να βοηθούν στην παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών. Αυτοί μοιάζει να βρίσκονται σε μια πρωτοφανή κρίση και δυστυχώς παρουσιάζουν μεγάλη αδυναμία να βοηθήσουν ουσιαστικά τον ελληνικό κινηματογράφο».

Μιχάλης Κωνσταντάτος

«All the pretty horses»

«Ενθαρρυντική δεν μπορεί να είναι μια κατάσταση μέσα στην οποία οποιαδήποτε δημιουργική διαδικασία δεν υποστηρίζεται ούτε οικονομικά αλλά ούτε και ηθικά. Ελπίζω – αν και τα σημάδια δεν είναι καλά – να μην ακούσουμε ξανά τη φράση “η κρίση είναι μια ευκαιρία”. Ο πολιτισμός και ιδιαίτερα ο πονεμένος ελληνικός κινηματογράφος χρειάζεται οικονομική υποστήριξη και όχι κοροϊδία. Υπάρχουν τρόποι να κάνουμε κινηματογράφο μέσα σε δύσκολες συνθήκες και αυτό το έχουν αποδείξει για χρόνια τώρα οι έλληνες κινηματογραφιστές. Ομως η υπομονή και το κουράγιο στερεύουν κάποια στιγμή και αυτό πρέπει να προλάβουμε. Ακόμα και όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη υπήρχαν ακόμα μεγάλοι προϋπολογισμοί για τον πολιτισμό, στην Ελλάδα προτιμούσαμε να ζούμε στον πυρετό της φιέστας! Να παράγουμε πυροτεχνήματα αντί να σχεδιάζουμε μια σοβαρή πολιτιστική στρατηγική. Και πραγματικά… φτάνει πια. Δεν μπορεί η υγεία, η παιδεία και ο πολιτισμός να είναι πάντα “οι φτωχοί συγγενείς” του κρατικού προϋπολογισμού».

Μαρίνος Καρτίκκης

«Πολίτης τρίτης ηλικίας»

«Το να κάνεις σινεμά σε μικρές χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος – όπου ζω και εργάζομαι – είναι σίγουρα μια μεγάλη περιπέτεια. Oι οικονομικές συνθήκες δεν είναι καθόλου ευνοϊκές, αλλά η τεχνολογία έχει βοηθήσει, σε αρκετές περιπτώσεις, στην παραγωγή ταινιών με χαμηλότερους προϋπολογισμούς.

Ο κινηματογράφος είναι μια μορφή τέχνης που εξαρτάται άμεσα από τις τεχνολογικές εξελίξεις, οπότε αναπόφευκτα θα πρέπει να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα. Πολλές ταινίες δεν βγαίνουν πια στις αίθουσες και όλο και περισσότεροι θεατές προτιμούν να βλέπουν ταινίες διαδικτυακά. Το παρήγορο όμως είναι ότι πάντα θα υπάρχει η ανάγκη για καλές ιστορίες. Και εφόσον υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να δουν και να ακούσουν, τότε θα συνεχίσουν να υπάρχουν και δημιουργοί, όσο αντίξοες και να είναι οι συνθήκες.

Ευτυχώς, στην Κύπρο τουλάχιστον, υπάρχει σύμπνοια μεταξύ των κινηματογραφιστών οι οποίοι είναι πρόθυμοι να βοηθήσουν ο ένας τον άλλο όπου και όποτε χρειαστεί. Προσωπικά κατάφερα να κάνω αυτή τη ταινία (γυρίστηκε μέσα σε 17 μέρες) με ένα μικρό σχετικά συνεργείο αλλά απόλυτα αφοσιωμένο, οι οποίοι δούλεψαν με μειωμένες αμοιβές. Παρόλο που η τωρινή κατάσταση πραγμάτων δεν είναι καθόλου ενθαρρυντική, οι δημιουργοί, πιστεύω, θα βρουν τρόπους να αντεπεξέλθουν και να συνεχίσουν να παράγουν έργο».

Οι άλλες 12 ελληνικές μεγάλου μήκους ταινίες

• «Μήλα» – Χρήστος Νίκου
• «Γυμναστήριο» – Αλέξανδρος Βούλγαρης
• «Ενας ήσυχος άνθρωπος» – Τάσος Γερακίνης
• «Ποιος, ποιος θα φαγωθεί» – Ελπινίκη Βουτσά Ρεντζεποπούλου
• «Πράσινη θάλασσα» – Aγγελική Αντωνίου
• «Πρόστιμο» – Φωκίων Μπόγρης
• «Σαρμάκο, μια ιστορία του Βορρά» – Μάρκος Παπαδόπουλος
• «Φιλικά πυρά» – Δάφνη Χαριάνη
• «Vasy’s Odyssey» – Βασίλης Παπαθεοχάρης
• «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ» – Δημήτρης Μπαβέλλας
• «Η μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς» – Γιάννης Οικονομίδης
• «Pari» – Σιαμάκ Ετεμάντι