Η κοινωνική διελκυστίνδα της Αμερικής και μετά την 3η Νοεμβρίου

Οι προεδρικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου δεν θα είναι τόσο καθοριστικές όσο πολλοί υπολογίζουν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εισέλθει σε μια μεταβατική περίοδο από το δεύτερο ήμισυ της πρώτης τετραετίας του Τζορτζ Μπους, η οποία θα συνεχιστεί και μετά από αυτήν την εκλογική αναμέτρηση. Από το 2004, ήταν πλέον ορατό ότι η Αμερική είχε αρχίσει να εισέρχεται σε περίοδο εξωτερικής αλλά και εσωτερικής αμφισβήτησης. Το «Neoconservative» μοντέλο εξωτερικής πολιτικής που πρώτος εφάρμοσε ο Μπιλ Κλίντον στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και στη Γιουγκοσλαβία, ιδιαίτερα κατά τον βορβαδισμό της Σερβίας αλλά και στην περίπτωση της Τσετσενίας, δημιούργησε εξαιρετικές πιέσεις στις δυνατότητες της χώρας. Το κρεσέντο φυσικά ήταν μετά την 11η Σεπτεμβρίου και τις επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν και Ιράκ και τη στρατηγική του «Αξονα του Κακού» που είχε σαν αποτέλεσμα να φέρει σε σύγκρουση τις Ηνωμένες Πολιτείες με το διεθνές θεσμικό πλαίσιο. Ο «Συνασπισμός των προθύμων» αμφισβήτησε εμπράκτως τη διεθνή νομιμότητα, που είχε εδραιώσει και προασπίσει η ίδια η Αμερική από την έκβαση ήδη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Τον Ιούλιο του 2004 το περίφημο «Αποστολή Εξετελέσθη» και η ερώτηση του Σάμιουελ Χάντιγκτον «Ποιοι είμαστε;» έφεραν στο προσκήνιο μια πραγματικότητα και ένα δίλημμα τα οποία ούτε η διακυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα αλλά ούτε η τετραετία του Ντόναλντ Τραμπ έχουν καταφέρει να ξεπεράσουν ή να απαντήσουν. Η πραγματικότητα είναι πως η εξωτερική πολιτική της μονομερούς παρέμβασης από το Κοσσυφοπέδιο μέχρι το Ιράκ και το Αφγανιστάν έφερε τις Ηνωμένες Πολιτείες στα όρια των δυνατοτήτων τους σε οικονομικό αλλά και κοινωνικό επίπεδο. Η δήλωση του 2004 «Αποστολή Εξετελέσθη» μάλλον ως ευσεβής πόθος θα πρεπεί να εισακουστεί σήμερα, καθώς η υπέρβαση των ορίων από την αμερικανική πολιτική κατά την τετραετία που ακολούθησε, οδήγησε στην πιστωτικο-οικονομική κρίση του 2008. Το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν φθάσει στα όρια των δυνατοτήτων τους, έχει αναζωπυρώσει διαχρονικες κοινωνικές διαμάχες οι οποίες εν μέρη είναι φυλετικές, αλλά όχι μόνον, έχουν να κάνουν και με ταξικές αντιπαραθέσεις που ταλανίζουν την αμερικάνικη κοινωνία από τη δεκαετία του 1960. Μια σύγκρουση κοινωνικών στρωμάτων «πολέμων αξιών» με ποσοτικές αναζητήσεις έναντι εκείνων με ποιοτικές αναζητήσεις. Ενώ το 1968 ο πόλεμος του Βιετνάμ ήταν το επίκεντρο της δημιουργίας αυτής της αντιπαράθεσης σήμερα έχει εξελιχθεί σε δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα, με φυλετικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά.

Από το 2008, οι κυβερνήσεις του Ομπάμα αλλά και του Τραμπ, αντιπροσωπεύουν τα δύο αυτά οικονομικοκοινωνικα στρατόπεδα, διευρύνοντας το χάσμα αντί να το γεφυρώσουν. Ο πρώην ακαδημαϊκός Ομπάμα με έναν εξειδικευμένο λόγο απευθύνεται σε μια Αμερική των προαστίων, των μεγαλουπόλεων των δύο ακτών, με ποιοτικές προτεραιότητες όπως αειφόρος ανάπτυξη, κλιματική αλλαγή, ή και τις πολιτικές της ατομικής ταυτότητας. Ο τηλεπαρουσιαστής Τραμπ με ένα λαϊκό καθαρά λόγο απευθύνεται στην Αμερική της επαρχίας, της αγροτιάς και του Νότου, της Αμερικής που αιχμαλωτίζεται από τη γοητεία του χθες και συνάμα φοβάται έναν αυριανό κόσμο πιο ανταγωνιστικό, πολυφυλετικό και πολυεθνικό. Ούτε ο Ομπάμα αλλά ούτε και ο Τραμπ, κατάφεραν να απαντήσουν αποτελεσματικά την πραγματικότητα της σημερινής Αμερικής μέσα στις προκλήσεις της παγκόσμιας οικονομίας ή να γεφυρώσουν το βασικό δίλημμα των δυο οικονομικοκοινωνικών στρατοπέδων μέσα στη χώρα.

Οι εκλογές της 3ης Νοεμβρίου θα συνεχίσουν τη διελκυστίνδα, καθώς ούτε ο Μπάιντεν αλλά ούτε ο Τραμπ δείχνουν να έχουν τη δυνατότητα να γεφυρώσουν το αυξανόμενο χάσμα των δύο πόλων της αμερικάνικης κοινωνίας.

Ο Πέτρος Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σπουδών του Emmanuel College της Βοστώνης