Η απόλυτη δυστοπία

Η Αμερική που γνώρισα στα φοιτητικά μου χρόνια ήταν μια κατασκευή: ήταν η Αμερική των μεγάλων αφηγήσεων – της Τόνι Μόρισον, του Φίλιπ Ροθ, της Τζόις Κάρολ Οουτς αλλά και του Μέλβιλ, του Φιτζέραλντ, της Φλάνερι Ο’Κόνορ. Πρωτοταξίδεψα στην Αμερική γύρω στα είκοσι κι έχασα ένα παλτό, από αυτά τα τεράστια με τις βάτες που φορούσαμε τότε, στο τρένο για το Νιου Τζέρσεϊ. «Πόσο λυπάμαι, honey» μου είπε η υπάλληλος στον σταθμό. Κι άρχισε να μου μιλάει εκεί, στα όρθια, για τα πράγματα που χάνουν οι ταξιδιώτες στα ταξίδια τους. Μιλούσε πηγαία, με προφορικότητα αξιοζήλευτη και χιούμορ που ήξερα από τις κινηματογραφικές ταινίες. Θυμάμαι αυτό το χαρακτηριστικό αμερικανικό συναίσθημα, την αβίαστη γλύκα του, την κλίση του κεφαλιού, τη συμμαχία μας, την ενσυναίσθηση προς μια άγνωστη που έχασε το παλτό της. Ηταν ένα μονόπρακτο από μόνη της αυτή η συνάντηση.

Οι Δίδυμοι Πύργοι στέκονταν στη θέση τους και η κίνηση των σωμάτων στους δρόμους ήταν μια περίπλοκη χορογραφία: κύματα ανθρώπων με έναν καφέ στο χέρι, το χειμαρρώδες κοινωνικό σώμα, ετοιμοπόλεμο, γεμάτο ενέργεια και φιλοδοξίες. Ολοι σου μιλούσαν στα μπαρ και δεν ήταν ακριβώς φλερτ, ή μάλλον ήταν ένα φλερτ ιδιαίτερου ανθρωπολογικού ενδιαφέροντος: μια κατάφαση στη ζωή, στη στιγμή, στην εφευρετικότητα, στο κέφι. Αυτές οι μικρές λέξεις – honey, darling – ξελόγιαζαν τους μετρημένους Ευρωπαίους δημιουργώντας τις προϋποθέσεις μιας συνάντησης, μιας ανταλλαγής. Ηταν η πιο απτή εξήγηση για το τι σημαίνει κοινωνικός ιστός, τι σημαίνει πόλη. Και χωρίς να υποτιμώ την αμερικανική μοναξιά, αισθανόμουν συχνά – να ήταν η ψευδαίσθηση της επισκέπτριας; – πως αν ήθελες να βγεις από το σπίτι ή το ξενοδοχείο σου η ζωή απλωνόταν μπροστά σου, με τα πλατιά της πεζοδρόμια, τα μουσεία της, τα τζαζ μπαρ, τις ευκαιρίες της. Κάθε διαδρομή στην αμερικανική μεγαλούπολη ήταν μια περφόρμανς του τυχαίου.

Αργότερα, οι συγγραφικές υποτροφίες με έφεραν πιο κοντά στη φύση. Στις όχθες του ποταμού Χάτσον ή στα Αντιρόντακς. Και οι ομιλίες στα πανεπιστήμια (Χάρβαρντ, Μπράουν, Πρίνστον, Αϊοβα), αλλά και στα βιβλιοπωλεία, τα λογοτεχνικά φεστιβάλ, με κρατούσαν προστατευμένη σε μια αμερικανική φούσκα προοδευτικών αριστερών, με διδακτορικά και απαιτήσεις από την πολιτική ζωή της χώρας. Γι’ αυτό και όταν επέστρεφα στην Ελλάδα και διάβαζα εφημερίδες δεν αναγνώριζα τη βαθιά Αμερική του συντηρητισμού, των όπλων και της πολιτικής ορθότητας. Η Αμερική του Τραμπ είναι η απόλυτη δυστοπία: με στοιχεία παράνοιας, απολυταρχίας, αφασικής γλώσσας, ρατσισμού, σεξισμού και κάθε άλλου -ισμού, αυτή η Αμερική ροκανίζει την Αμερική που γνώρισα και γλείφει τα κόκαλά της. Φοβάμαι πως, αν επικρατήσει, το μέλλον θα είναι ακόμη πιο ζοφερό, κλεισμένο από παντού, χωρίς ανοίγματα ελευθερίας και ονείρου.

Η Αμάντα Μιχαλοπούλου είναι συγγραφέας. Το τελευταίο της μυθιστόρημα, «Μπαρόκ», κυκλοφορεί από τις εκδ. Καστανιώτη