Τρόμος και παράνοια {LF}στην Κούβα

Στις 25 Νοεμβρίου 2016 έφυγε από τη ζωή ο λίδερ μάσιμο, ο Φιντέλ Κάστρο. Στα καθ’ ημάς μερικοί, όχι τόσο πολύ οι κομμουνιστές αλλά κάποιοι κεντροαριστεροί που ντρέπονται που είναι κεντροαριστεροί, ξέσπασαν σε μια άνευ προηγουμένου υμνολογία και θρηνολογία. Αυτός δεν ήταν δικτάτορας – είπαν – όπως ο Χόνεκερ, ο Τσαουσέσκου και οι λοιποί. Δεν ήταν αυτό που ήξεραν οι χιλιάδες φυλακισμένοι, εκτοπισμένοι, δολοφονημένοι και πνιγμένοι στη θάλασσα. Ηταν ένα «σύμβολο της επανάστασης».

Η συγγραφέας Γουέντι Γκέρα ζει μαζί με τον σύζυγό της, πιανίστα της τζαζ, στην Κούβα της επανάστασης και την ξέρει από την καλή και την ανάποδη, μια που της στερούν το δικαίωμα να εκδίδει εκεί τα έργα της. Σε μια χώρα που μισεί τους συγγραφείς της, όσο και αν, όπως κόπτονται οι υμνητές του Φιντέλ, αυτή φροντίζει τόσο για τη μόρφωση των πολιτών της. Μια χώρα που, όπως μας πληροφορεί η συγγραφέας, σύμφωνα με τα λεγόμενα  του Κάστρο «έχει τις πιο καλλιεργημένες πόρνες του κόσμου». Οχι όμως και τους πιο καλλιεργημένους ομοφυλόφιλους, γιατί, όπως έδειξαν ο Αρένας και ο Γκουτιέρες, φροντίζει να τους δολοφονεί ή στην καλύτερη των περιπτώσεων να τους φυλακίζει. Ή, όπως γράφει η Γκέρα, «οι Κουβανοί είμαστε πολύ καλά εκπαιδευμένοι, η πραγματική ζημιά έχει γίνει στην ψυχή» (σ. 91).

Η καταγραφή των αντιφρονούντων κουβανών συγγραφέων που είχε παραθέσει με εξαιρετικό τρόπο στην «Καθημερινή» (22-1-2017) ο Νίκος Δαββέτας μάς υπενθυμίζει  τη θλιβερή τύχη που είχαν: Η ποιήτρια Μάρθα Βινιέρ (1930- 1968), που αυτοκτόνησε. Ο Εμπέρτο Παδίγια (1933-2000), που συνελήφθη το 1971, βασανίστηκε και αναγκάστηκε να καταγγείλει δημόσια τον εαυτό του ως «αντικοινωνικό στοιχείο». Ο ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Βιρχίλιο Πινιέρα (1912-1979), που συνελήφθη, βασανίστηκε στην Ασφάλεια και λίγες ημέρες μετά βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του. Ο Καμπρέρα Ινφάντε (υπεύθυνος πολιτιστικών στην εφημερίδα «Revolucion») και οι Κάρλος Μοντενέγρο και Χοσέ Κόσερ που ζήτησαν άσυλο το 1965. Ο Χοσέ Λεσάμα Λίμα, δημιουργός του αριστουργηματικού «Παραντίσο» (εκδ. Ινδικτος), που τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό, ο οποίος ήρθη μόνο λόγω της μεγάλης επιτυχίας του βιβλίου του στη Δύση. Η Ζόε Βαλντές, αρχικά υπάλληλος στην αντιπροσωπεία της Κούβας στην UNESCO, αργότερα αυτοεξόριστη στην Ισπανία, η οποία έγραφε για τη «χώρα του απόλυτου μηδέν, του καθαρού τίποτα». Στη συγκλονιστική αυτοβιογραφία του με τίτλο «Πριν πέσει η νύχτα», που έγινε και ταινία, ο Ρεϊνάλντο Αρένας θα καταδείξει τις συνθήκες στις φυλακές, τα απίστευτα βασανιστήρια, το ασταμάτητο ξύλο, τη στέρηση νερού και τροφής, και όλα αυτά τα σοσιαλιστικά, με τη συμπαράσταση, ηθική και υλική, σοβιετικών ανακριτών. Η Γκέρα μάς μεταφέρει σε μια άλλη διάσταση της κρατικής καταπίεσης. Σε αυτήν του προληπτικού ελέγχου και λογοκρισίας και της εκ των προτέρων απαγόρευσης να γράφει κανείς οτιδήποτε θεωρείται επικριτικό. Ελεγχο και απαγορεύσεις που επίσης πολύ καλά γνωρίζουν ο Λεονάρντο Παδούρα και ο Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες.

«Η αρρώστια της Κούβας»

Το κεντρικό πρόσωπο είναι η ανέκδοτη συγγραφέας Κλέο. Εμείς «οι συγγραφείς που δεν βλέπουμε τα έργα μας να εκδίδονται εγκαίρως στις χώρες καταγωγής μας, οι συγγραφείς που απομακρυνόμαστε από την πολιτισμική διαδικασία της χώρας στην οποία γεννηθήκαμε, καταλήγουμε να μιλάμε με και για τον εαυτό μας, να κάνουμε πρωταγωνιστές τους δημίους μας· καταλήγουμε σφραγισμένοι σαν χρηματοκιβώτια, μαλώνουμε με αόρατους εχθρούς, γράφουμε για όλα αυτά στα μυθιστορήματά μας· καταλήγουμε μπλοκαρισμένοι στο ασανσέρ του φόβου, σπάζοντας κάθε επικοινωνία με μια άλλη πραγματικότητα, εκείνη των υπόλοιπων θνητών. Μονοθεματικοί και νευρωτικοί, οι κουβανοί συγγραφείς τρελαινόμαστε και αρρωσταίνουμε από ανεπανόρθωτα πάθη. Χάνουμε τον άξονα. Χανόμαστε, υποτασσόμαστε, μας νικούν η μετριότητα, ο τρόμος και, κυρίως, η αρρώστια της Κούβας» (σ. 115).

Η Κλέο κερδίζει ένα βραβείο στην Ισπανία με έργο της που δεν είχε εκδοθεί στην Κούβα. Αυτό συμβαίνει αμέσως μετά τον θάνατο σε αυτοκινητικό δυστύχημα των γονιών της, με μοναδική επιζώσα την ίδια. Αυτή, μετά τον θάνατό τους, επανεξετάζει όλα όσα την περιτριγυρίζουν: Από την Αβάνα, μια πόλη που «εμείς την ισοπεδώνουμε, είτε από τη διασπορά είτε από τα ερείπια», από τους εκτός Κούβας αντικαθεστωτικούς φίλους της που την περιφρονούν επειδή δεν επιδιώκει να εγκαταλείψει τη χώρα της και από τους εχθρούς της που την κατηγορούν ως όργανο του ιμπεριαλισμού. Οδηγείται στο να αναθεωρήσει πολλά απ’ αυτά που πίστευε. Φεύγοντας από την Κούβα για να παραλάβει το βραβείο ο περιβόητος ασφαλίτης, ο λεγόμενος «σεγκουρόζο της οικογένειας», της ανακοινώνει ότι το βιβλίο της δεν θα εκδοθεί στην Κούβα, ούτε το βραβείο της θα ανακοινωθεί, επειδή πίσω από τη βράβευση βρίσκεται «ο ιμπεριαλισμός». Ο «σεγκουρόζο» είναι «ο ανέκαθεν φίλος, αυτός που σου αναθεωρεί τα ποιήματα, σε βοηθά να συμμετέχεις σε εθνικούς και διεθνείς διαγωνισμούς, σου δακτυλογραφεί τα κείμενα και παίρνει το στικάκι σου για να κάνει τις εκτυπώσεις» (σ. 90). Ταξιδεύοντας στη συνέχεια στο Μεξικό, εκτός από την γκανγκστερική απαγωγή της με σκοπό να της πάρουν χρήματα από τις κάρτες της, γνωρίζει την καχυποψία αλλά και την εχθροπάθεια των κουβανών αντικαθεστωτικών επειδή τη θεωρούν πράκτορα του Κάστρο.

Οταν εμφανίζεται ένας ηθοποιός του Χόλιγουντ, ο Χερόνιμο Μαρτίνες από τη Νικαράγουα, άλλη μια χώρα που γνώρισε την επανάσταση, τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα. Αυτός θέλει να κάνει μια ταινία για τον πατέρα της που όμως δεν είναι ο γιατρός που μέχρι τώρα η Κλέο νόμιζε, αλλά ο εκτελεσθείς, κάπου, Μαουρίσιο Ροντρίγκες, προσωπικός φίλος τού Τσε, δεύτερος στην ιεραρχία. Από εκείνη τη στιγμή ο «συμπαθής» μέχρι τότε σεγκουριόζο δίνει τη θέση του σ’ έναν αδίστακτο κρατικό μηχανισμό, ο οποίος  αναλαμβάνει να καταστρέψει την απόπειρα για μια τέτοια ταινία και αποκαλύπτει το πλήρες πρόσωπο του κουβανέζικου ολοκληρωτισμού. Τα μικρόφωνα μέσα στο σπίτι καταγράφουν ακόμη και τις ερωτικές στιγμές της. Κάθε λίγο και λιγάκι την επισκέπτονται κυβερνητικοί υπάλληλοι που αρπάζουν τα εργαλεία δουλειάς της (κομπιούτερ, στικάκια, εκτυπωτές) αλλά και όποιο αντικείμενο υποψιάζονται για ιμπεριαλιστική δράση.

Ετσι είναι οι Κυριακές της επανάστασης στη χώρα του καστρικού παραδείσου, ακόμα και σήμερα, τη μετά Φιντέλ εποχή. Αυτά παθαίνει κανείς σ’ αυτόν τον παράδεισο και σε άλλους παρόμοιους, όταν επιμένει να γράφει όπως σκέφτεται και όταν δεν διστάζει να γράψει αυτό που σκέφτεται. Γιατί στην Κυριακή της επανάστασης «είμαστε το αύριο, κανείς δεν ασχολείται με το σήμερα, κανείς δεν προετοιμάζει τη μετάβαση. Το αύριο είναι σήμερα και το μέλλον δεν υπάρχει επειδή εκείνοι που μας κυβερνούν, ξέρουν ότι εκείνοι ήδη βιώνουν το μέλλον τους» (σ. 109). Τα ποιήματα που συνοδεύουν τη μυθιστορηματική αυτοβιογραφία είναι πανέμορφα. Η μετάφραση στέκεται στο ύψος του συνολικού έργου.

{1BSYG}Γουέντι Γκέρα {1BSYG}{CR}{2BTIT}Η Κυριακή της Επανάστασης {2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ.: Ιφιγένεια Ντούμη {CR}Εκδ. Καστανιώτη, 2020, σ. 211{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή: 15 ευρ{4BTIM}ώ