Το γιαούρτι

Προχθές το βράδυ είχα μια εμπειρία υψηλού πολιτισμού. Οχι μόνο επειδή παρακολούθησα στην Εθνική Λυρική Σκηνή μια υπέροχη όπερα, τη «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ». Αλλά κι επειδή βρέθηκα σε ένα περιβάλλον όπου αισθανόμουν απόλυτη ασφάλεια: οι αποστάσεις τηρούνταν σχολαστικά και όλοι φορούσαν μάσκα. Είναι μια απόδειξη ότι οι αίθουσες τέχνης μπορούν να λειτουργήσουν εν μέσω πανδημίας – αρκεί βέβαια να ενισχύονται από το κράτος για το (μεγάλο) ποσοστό των θέσεων που πρέπει να παραμένουν κενές.

Είναι κι ένα μάθημα ότι ολόκληρη η κοινωνία μπορεί να συμπεριφερθεί αναλόγως; Οχι ακριβώς. Αυτό συνέβη πράγματι στο πρώτο κύμα της πανδημίας, με τα γνωστά θαυμαστά αποτελέσματα. Δεν συμβαίνει όμως τώρα στον ίδιο βαθμό. Οι λόγοι έχουν αναλυθεί διεξοδικά: το πρώτο σοκ πέρασε και ο φόβος έδωσε τη θέση του στην κόπωση και τη δυσπιστία. Ο βαθύτερος λόγος όμως είναι ότι η Ελλάδα παραμένει μια κοινωνία χαμηλής εμπιστοσύνης.

Σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο της στα «ΝΕΑ» τον περασμένο Μάιο με τίτλο «Η κρυφή γοητεία της εμπιστοσύνης», η συγγραφέας Καρολίνα Μέρμηγκα ανέλυε την άποψη ότι οι χώρες που τα πήγαιναν καλύτερα ήταν εκείνες που οι κάτοικοί τους δεν έχουν εμπιστοσύνη στα κράτη τους. Αντίθετα με τους Σουηδούς ή τους Βρετανούς, οι Ελληνες φυσούσαν το γιαούρτι. Πέντε μήνες αργότερα, απέμεινε να το φυσάει μόνο η «γριά» (που πρωταγωνιστεί σε μια εκδοχή της παροιμίας). Αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Η ανεμελιά των νέων μπορεί να τα τινάξει όλα στον αέρα.

Από τις κοινωνίες υψηλής εμπιστοσύνης, εκείνη που εξακολουθεί να ξεχωρίζει είναι χωρίς αμφιβολία η Σουηδία, που δεν μπήκε ποτέ σε καραντίνα. Ο άνθρωπος στον οποίο έχει εμπιστευθεί τις τύχες της, ο επιδημιολόγος Αντερς Τέγκνελ, αναγνωρίζει ότι τα πράγματα δεν πήγαν όπως ακριβώς τα περίμενε: το ποσοστό των θανάτων είναι 60 ανά 100.000, δέκα φορές μεγαλύτερο από εκείνο της Φινλανδίας και της Νορβηγίας. Κι αυτό, χωρίς να υπάρξει ιδιαίτερο όφελος για την οικονομία, που το δεύτερο τρίμηνο συρρικνώθηκε κατά 8,3%. Η κατάσταση δεν είναι ρόδινη ούτε τώρα: μπορεί οι διασωληνωμένοι να είναι μόλις 30 (έναντι 600 τον Απρίλιο), αλλά το ποσοστό των νέων κρουσμάτων έχει φτάσει τα 99 ανά 100.000.

Παρά ταύτα, ο Τέγκνελ επιμένει: οι ντισκοτέκ ξανανοίγουν, επιτρέπονται και πάλι οι επισκέψεις στους οίκους ευγηρίας, ενώ η χρήση μάσκας παραμένει προαιρετική. Ο σουηδός επιδημιολόγος εξακολουθεί να επενδύει στην προθυμία των συμπολιτών του να υπακούνε τους κανόνες. Πιστεύει όμως ότι αυτό γίνεται με «ανταλλάγματα»: όταν αρρωσταίνει κάποιος σε ένα σπίτι, για παράδειγμα, μπαίνει σε καραντίνα η οικογένεια, αλλά όχι και οι μαθητές. Η καραντίνα διαρκεί επίσης 5-7 ημέρες, όχι 14, αφού ο κίνδυνος μετάδοσης τη δεύτερη εβδομάδα είναι μικρός, ενώ οι επιπτώσεις στην πνευματική υγεία μεγάλες.

Τώρα που σκουραίνουν τα πράγματα στη χώρα μας, μήπως θα διευκολυνόταν η πειθαρχία με ανάλογα ανταλλάγματα;