Πεθερά και νύφη

Ενας χείμαρρος είναι το «Τρίτο Στεφάνι» του Κώστα Ταχτσή (1962), ένας χείμαρρος λέξεων που στο διάβα του συντρίβει τους ανθρώπους και τις ζωές τους. Μια αφήγηση, ένας ιδιότυπος μονόλογος, που εμπλουτίζεται από αισθήματα και μικρές καθημερινές ιστορίες, απαλλαγμένος από συμβάσεις, πρωτότυπος για την εποχή του και διαχρονικός. Δύσκολο το στοίχημα της θεατρικής μεταφοράς και σκηνοθεσίας που ανέλαβε ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης – η πρεμιέρα δόθηκε στο Παλλάς την περασμένη Παρασκευή, τηρουμένων όλων των μέτρων του υγειονομικού πρωτοκόλλου.

Σε συνεργασία με τον Νίκο Μανουσάκη, ο σκηνοθέτης, κατ΄αρχάς, παραδίδει μια ολοκληρωμένη διασκευή, που σέβεται τον συγγραφέα και την πλοκή του μυθιστορήματος. Αποφεύγει τις άσκοπες πρωτοβουλίες, παρακολουθεί τη ροή και τις εξελίξεις, διατηρεί μια ενδιαφέρουσα προφορικότητα, χιούμορ και δεν αφήνει περιθώρια για αμφισβήτηση των προθέσεών του. Ενα θεατρικό κείμενο που επιβεβαιώνει τη δουλειά που έγινε -και τον δικαιώνει.

Οι δύο ηρωίδες του Ταχτσή είναι εκεί, παρούσες, επιβλητικές. Γύρω τους τα πρόσωπα αυτής της ιλαροτραγωδίας: Ολοι μαζί διασχίζουν πέντε δεκαετίες της σύγχρονης ιστορίας, το πρώτο μισό του 20ου αιώνα.  Μέσα από τα μάτια της Εκάβης και της Νίνας, πεθερά και νύφη, ένα ολόκληρο σύμπαν παρελαύνει, ξυπνά μνήμες, ξύνει πληγές και κάπου – κάπου χαίρεται και γελάει. Ανάμεσα σε γάμους, γεννήσεις και θανάτους, έρωτες και προδοσίες, η ελληνική οικογένεια παίρνει τη θέση της – δεσπόζει. Στο «Τρίτο Στεφάνι» ο χρόνος, απλωμένος και συμπυκνωμένος ταυτόχρονα, πηγαινοέρχεται στο παρελθόν και το παρόν. Κι αυτό απαιτεί ειδική μαεστρία στη σκηνική του αναπαράσταση και εγκυμονεί κινδύνους.

Το περιστρεφόμενο σκηνικό (του Πάρι Μέξη) στη σκηνή του Παλλάς, σαν μια γυριστή σκάλα με μεγάλα πλατύσκαλα, γεμάτο αντικείμενα, έπιπλα κι ένα δένδρο υψωμένο, λειτουργεί πολλαπλά, καθόλη τη διάρκεια της παράστασης: Εκεί είναι τα υπόγεια και η ταράτσα, τα διαμερισμάτα και τα σπίτια και τα γραφεία, η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, η θάλασσα, η αυλή, ο πόλεμος, η ευτυχία και η δυστυχία. Εκεί αναπνέει και πνίγεται, εκεί ερωτεύεται και προδίδεται, εκεί ζει και πεθαίνει ο κόσμος του Ταχτσή. Ανθρωποι λαϊκοί, μικροαστοί.

ΚΟΡΕΣΜΟΣ. Αυτός όμως ο κορεσμός επί σκηνής συμπιέζει τα αισθήματα και τα συναισθήματα των ανθρώπων, δεν τα αφήνει να απλωθούν, να βρουν διέξοξο. Σαν η διαρκής κινητικότητα να τα εμποδίζει να ακολουθήσουν τη χειμαρρώδη πορεία τους. Ο στρόβιλος, για τον οποίο κάνει λόγο το τραγούδι του τέλους – τη μουσική όλης της παράστασης υπογράφει ο Μίνως Μάτσας – μένει μετέωρος.

Καταλυτική η ερμηνεία της Μαρίας Καβογιάννη, στον ρόλο της Εκάβης: Η ηθοποιός που αγγίζει όλες τις ψυχικές αποχρώσεις της ηρωίδας της, καταθέτει τον εαυτό της και συγκινεί βαθιά με την αλήθεια της.

Η Νίνα της Μαρίας Κίτσου, μοιρασμένη στο αφηγηματικό και υποκριτικό του ρόλου της, μπαινοβγαίνει στα γεγονότα της ζωής της.

Ο πολυπληθής θίασος, ένας – ένας οι ηθοποιοί, διαχειρίζονται τις καταστάσεις, χωρίς να τις ζουν.  Εξαίρεση ο Γιώργος Ψυχογιός και η έμπειρη Αλεξάνδρα Παντελάκη.

Ο Θόδωρος και η μάνα του
Μια κατηγορία }μόνος του είναι ο Θεόδωρος Τερζόπουλος: Οχι γιατί είναι ένας άνθρωπος αφοσιωμένος σ’ αυτό που διάλεξε να κάνει, το θέατρο, ξεπερνώντας τα σύνορα, αλλά γιατί περπατάει πάνω σε μια δική του, αυτόνομη γραμμή. Μια προσωπικότητα που έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά της και συνεχίζει μέσα στο πλαίσιο που ο ίδιος όρισε – με αφετηρία το θέατρο Αττις της οδού Λεωνίδου.
Σημείο εκκίνησης είναι ένα χωριό εξακοσίων κατοίκων της Πιερίας, αγροτικό και παραθαλάσσιο μαζί, ο Μακρύγιαλος. Ο πατέρας του, ψαράς και καπνοπαραγωγός. Η μάνα του μεγάλωνε τα τέσσερα αγόρια. Εκείνος, κι ας ήταν ο μικρότερος, συμμετείχε στις δουλειές, μάζευε στοίβες καπνού και τα έβαζε στα κοφίνια. Κι όμως, κάτι μέσα του δεν τον άφηνε να ησυχάσει. Του άρεσε να βλέπει τα μπουλούκια όταν περνούσαν από τα μέρη τους, του άρεσε να βλέπει τις αυτοσχέδιες παραστάσεις που έστηναν για να ξεφεύγει έτσι από την καθημερινότητα του χωριού.
Το ραδιοφωνικό Θέατρο της Δευτέρας στάθηκε μοιραίο για τη διαπαιδαγώγησή του, κι αυτή του τη συνήθεια την έμαθε από τη μητέρα του. Οπως ο ίδιος την έχει περιγράψει σε συνέντευξή του (Το Βήμα 29/6/2018), ήταν μια γυναίκα με ευαισθησίες, ευγένεια, καλλιέργεια και θεατρόφιλη. Ακουσε κι έμαθε για έργα και ηθοποιούς, εκπαιδεύτηκε και κατάλαβε ότι προς τα εκεί βρίσκει χαρά και ενδιαφέρον η ζωή του. Από κοντά και οι κινηματογραφικές προβολές που μια στα τόσα περνούσαν από το χωριό και μπορούσε να τις παρακολουθήσει. Ενας άλλος κόσμος…
Μεγαλώνοντας άρχισε να συμμετέχει στις εκδηλώσεις του σχολείου και τις γιορτές για τις Εθνικές Επετείους, να παίζει ήρωες του ‘21, να κάνει… θέατρο. Και κάπου εκεί γεννήθηκε η ανάγκη της φυγής από το χωριό των εξακοσίων κατοίκων.
«Ασφυκτιούσα. Η μάνα μου, και της το χρωστάω, μου έλεγε να φύγω. “Τον βλέπεις αυτόν τον ορίζοντα; Βλέπεις το βουνό, τον Ολυμπο; Εσύ θα πας πίσω απ’ αυτό. Φύγε, δεν έχεις λόγο να ζήσεις εδώ”». Κι αυτό έκανε. Για να (της) αποδείξει ότι ο ορίζοντας δεν έχει όρια. Ηταν (πέθανε προ τετραετίας στα εκατό της), όπως παραδέχεται ο ίδιος, ο πρώτος του δάσκαλος.
Την περασμένη Παρασκευή απονεμήθηκε στον Θεόδωρο Τερζόπουλο το Διεθνές Θεατρικό Βραβείο Γιούρι Λιουμπίμοφ 2020.