Η δεύτερη ζωή {CR}μετά το Αουσβιτς

«Ωραία Κέρκυρα, γλυκιά, Κέρκυρα αγαπημένη, ποιος ξέρει αν θα ‘ρθει ο καιρός να ζούμε ενωμένοι. Για να σου πω τα βάσανα που τράβηξα κει πέρα, στης Πολωνίας τα κελιά στο λάγκερ νύχτα μέρα. Σωστά ζουρλά μας ντύσανε με μπλε και άσπρες ρίγες, κι απ’ τον καημό τ’ αδέρφια μας πέφτανε σαν τις μύγες. Χτυπούσαν άναντρα σκυλιά ώσπου η καρδιά ματώνει κι έκαιγαν γυναικόπαιδα οι μαύροι δολοφόνοι. Κι αν κλαίμε, κλαίμε άδικα, τα μάτια μας χαλάμε, ο Χίτλερ μάς τους έκαψε, πίσω δεν τους γυρνάμε. Και εσείς παιδιά της λευτεριάς που μάθατε το δράμα σκοτώστε τον τον φασισμό, σας το αφήνω τάμα».

Οι στίχοι αυτοί τη συντρόφευαν σε όλη της τη ζωή μετά το κολαστήρια. Μέσα σε λίγες γραμμές περιέγραφαν τα όσα έζησε στο Αουσβιτς και τον πόνο που έκρυβε στην καρδιά της. Τους τραγούδησε σε σκοπό παλιού, παραδοσιακού κομματιού όταν η Αρτεμις Αλκαλάη, της πήρε συνέντευξη για να την εντάξει στο καλλιτεχνικό της πρότζεκτ για τους έλληνες επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η Αννα Μορδεχάι έφυγε από τη ζωή. Ωστόσο, οι αναμνήσεις της, η φιγούρα της και η περιπέτειά της στα στρατόπεδα συγκέντρωσης παραμένουν ζωντανά ως μια υπενθύμιση στις νέες γενιές του σκοτεινού δυναμικού του ανθρώπου όταν τον κυριεύει ο φασισμός και η μισαλλοδοξία.

Το πορτρέτο της Αννας Μορδεχάι μαζί με την αφήγηση του διωγμού της είναι κομμάτι της έκθεσης της Αρτεμης Αλκαλάη «Κέρκυρα Ι Επιστροφή. Ελληνες Εβραίοι επιζώντες του Ολοκαυτώματος» που εγκαινιάζεται στις 25 Οκτωβρίου στη Συναγωγή της Κέρκυρας. Η εικαστικός παρουσιάζει έως τις 29 Νοεμβρίου μια σειρά οκτώ φωτογραφιών με Κερκυραίους Εβραίους, οι οποίοι πέρασαν τις πόρτες των στρατοπέδων συγκέντρωσης και κατάφεραν να επιβιώσουν των φρικαλεοτήτων τους. Μαζί, εκτίθενται αποσπάσματα σε μορφή βίντεο από συνεντεύξεις που έδωσαν στη δημιουργό για τα όσα πέρασαν στα καμπ των ναζί.

Η έκθεση πραγματοποιείται με αφορμή μια σειρά εκδηλώσεων που οργανώνει στην Κέρκυρα η πρεσβεία της Γερμανίας το διήμερο 23 με 25 Οκτωβρίου με αφορμή την τρέχουσα γερμανική προεδρία της Διεθνούς Συμμαχίας για τη Μνήμη του Ολοκαυτώματος. Στο επίκεντρο των φετινών εκδηλώσεων βρίσκεται η ισραηλίτικη κοινότητα του νησιού, η οποία εξοντώθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου στο Ολοκαύτωμα.  Από τα 2.000 μέλη της, επέστρεψαν μόλις 180 από την εθνικοσοσιαλιστική μηχανή μαζικής εξόντωσης. Μέσα από τις εκθέσεις, διαλέξεις και μία συναυλία, φιλοδοξία των εκδηλώσεων είναι όχι μόνο να μνημονεύσει την τραγική ιστορία της τοπικής κοινότητας αλλά και να τιμήσει τη μακραίωνη ιστορία της.

ΑΠΟ ΤΟ 2012. Η Αλκαλάη από το 2012 συνθέτει το καλλιτεχνικό της έργο «Σπίτι: μια περιπλάνηση» με πορτρέτα Ελλήνων Εβραίων που επέζησαν των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης. Η πρώτη που πόζαρε στον φακό της επιδεικνύοντας το τατουάζ με τον αριθμό της ήταν η Κερκυραία Σάντρα Κοέν. Τώρα, η εικαστικός ανοίγει το προσωπικό της αρχείο κι επιστρέφει στο νησί φέρνοντας επτά ιστορίες ανθρώπων που στάλθηκαν σε επίγειες κολάσεις αλλά κατάφεραν να αποδράσουν πίσω στη ζωή. Μαζί τους συμπεριέλαβε επιπλέον τιμητικά και την Νταμαντίνα Βιβάντε, κόρη Ελλήνων Εβραίων από την Κέρκυρα που έφυγαν από το νησί μετά το άγριο πογκρόμ του 1891. Η ίδια εκτοπίστηκε αρχικά στο στρατόπεδο Ριζιέρα ντι Σαν Σάμπα στην Τεργέστη και στη συνέχεια στο Ράβενσμπρουκ κι έπειτα στο Μπέργκεν – Μπέλζεν απ’ όπου απελευθερώθηκε στις 15 Απριλίου 1945.

«Παρόλο που μοιράστηκαν τις ίδιες τραυματικές εμπειρίες, η προσωπική ιστορία του καθενός είναι πηγή μεγάλης συγκίνησης, τεράστιας γνώσης και ιερής κληρονομιάς. Αυτή η διαδρομή υπήρξε για μένα μια διαδικασία μοναδική. Είχα την ευκαιρία να ασχοληθώ βαθύτερα με τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, να αποπειραθώ, ματαίως (;), να την κατανοήσω και να προσπαθήσω να τη μεταπλάσω σε εικαστικό ιδίωμα. Πάνω απ’ όλα όμως είχα την τύχη να γνωρίσω αυτούς τους εξαιρετικούς ανθρώπους, να προλάβω τους τελευταίους μάρτυρες μιας εποχής περασμένης αλλά και τόσο κοντινής», αναφέρει η Αλκαλάη για το εικαστικό – ερευνητικό πρότζεκτ της που μετράει περισσότερα από 70 φωτογραφισμένα πρόσωπα. Ολα συγκεντρωμένα θα έχουν την ευκαιρία να τα δει το ευρύ κοινό στη σελίδα www.greekjewsholocaustsurvivors.art που αναμένεται να βγει στον διαδικτυακό αέρα στις 23 Οκτωβρίου.

ΠΕΡΙΣΥΛΛΟΓΗ. Στην Κέρκυρα, η έκθεση στήθηκε με τη γενική επιμέλεια της Ευγενίας Αλεξάκη ενώ τον γραφιστικό σχεδιασμό έκανε η Ρεβέκκα Βιτάλ. Οι φωτογραφίες εντός της Συναγωγής γίνονται έργα τέχνης με μια αντισυμβατική έννοια του όρου, συμμετέχοντας άμεσα στον προβληματισμό για την απόλυτα ακραία εμπειρία του Ολοκαυτώματος. «Στην Κέρκυρα η Αλκαλάη πραγματοποιεί μια επιτέλεση: ενθέτει κι εκθέτει τις συναντήσεις της με κερκυραίους επιζώντες του Ολοκαυτώματος στον τόπο της, στην εβραϊκή συνοικία, στη Συναγωγή. Καλλιτέχνιδα κι επιζώντες “επιστρέφουν” στην Κέρκυρα και μας προσκαλούν να δούμε, να ακούσουμε, να γνωρίσουμε τους συγκεκριμένους ανθρώπους, τις συγκεκριμένες ιστορίες, να λάβουμε ενεργά μέρος στο καθήκον της γνώσης, να επιτελέσουμε από κοινού μια διαδικασία ιστορικής επίγνωσης και δικαιοσύνης. Καλλιτέχνιδα και επιζώντες μας προσφέρουν εικόνες – τόπους περισυλλογής, κυριολεκτικούς και συμβολικούς, προσωρινές ή και μόνιμες ευκαιρίες να συνυπάρξουμε, να αλληλεπιδράσουμε και να στοχαστούμε γόνιμα πάνω στο παρελθόν και το παρόν, στο τραύμα και τη συμφιλίωση», τονίζει από την πλευρά της η Ευγενία Αλεξάκη.