Ο πατέρας τρώει σάπιο φρούτο {LF}και του παιδιού τα δόντια χαλάνε

Πριν φύγουμε από το σπίτι, είδαμε στον υπολογιστή την καταδίκη της συμμορίας των νεοναζιστών δολοφόνων και τη μεγάλη συγκέντρωση έξω από το δικαστήριο που την απαιτούσε και τη χειροκρότησε. Μετά, όπως κάνουμε κάθε μέρα αυτές τις 4 εβδομάδες της γαλήνιας φθινοπωρινής θάλασσας εδώ στην Τήνο, κατεβήκαμε στην παραλία του Αγιου Σώστη. Μένουμε εκεί 4 – 5 ώρες, κολυμπάμε, τρώμε ψωμοτύρι και τομάτα από το σπίτι, ανταλλάσσουμε κουβέντες με ξαδέλφια κρατώντας τις αποστάσεις και, κυρίως, διαβάζουμε.

Εκείνο το πρωί ξέχασα να βάλω στην τσάντα το βιβλίο μου. Δεν αγχώθηκα. Ηξερα ότι η γυναίκα μου κουβαλάει 2 – 3 μαζί της. Χάρηκα που ανάμεσα σε αυτά ήταν το «Steps to an Ecology of Mind» του σπουδαίου εγγλέζου ανθρωπολόγου Gregory Bateson, προδρόμου της σχολής συστημικής ψυχοθεραπείας, στην οποία ανήκει και η σύζυγός μου. Με την ευκαιρία της καταδίκης της Χρυσής Αυγής, ψάχνω και βρίσκω τη διάλεξή του το 1966 «From Versailles to Cybernetics», που είχα ξαναδιαβάσει πριν από μερικά χρόνια.

Λέει ότι ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος τραβούσε σε μάκρος. Οι Γερμανοί ήταν φανερό ότι ηττώνται αλλά δεν παραιτούνται. Το επιτελείο του αμερικανού προέδρου Wilson, «…ενός παθολογικά τίμιου ανθρώπου και ανθρωπιστή», συνέταξε 14 σημεία με ήπιους όρους, όπου δεν υπήρχαν «προσαρτήσεις, εισφορές, τιμωρητικά βάρη…». Και οι Γερμανοί παραδόθηκαν. Ομως, κάτω από την πίεση, ιδιαίτερα του γάλλου προέδρου Clemenceau και του βρετανού πρωθυπουργού Lloyd George, η Συνθήκη που τους επιβλήθηκε είχε και προσαρτήσεις και εισφορές και τιμωρητικά βάρη και αποζημιώσεις και υπερχρέωση και εκδικητικότητα.

«Η Συνθήκη των Βερσαλλιών», λέει, «ήταν μια από τις μεγαλύτερες προδοσίες στην ιστορία του πολιτισμού μας. Ενα ιδιαίτερα αξιοσημείωτο γεγονός που οδήγησε κατευθείαν και αναπόφευκτα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως και στην ολοκληρωτική εξαχρείωση της γερμανικής πολιτικής ζωής. Αν υποσχεθείς κάτι στο παιδί σου και δεν το τηρήσεις, και μάλιστα τοποθετώντας το όλο θέμα σε υψηλό ηθικό επίπεδο, θα δεις ότι όχι μόνο το παιδί είναι πολύ θυμωμένο μαζί σου, αλλά και ότι οι δικές του ηθικές αξίες θα καταπέσουν, όσο αισθάνεται το άδικο μαστίγωμα από αυτό που κάνεις. Δεν είναι μόνο ότι ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η αρμόζουσα απάντηση ενός έθνους που το μεταχειρίσθηκαν με αυτόν τον τρόπο. Το πιο σοβαρό είναι ότι η ηθική κατάπτωση αυτού του έθνους ήταν αναμενόμενη από τέτοιου είδους μεταχείριση. Από την εξαχρείωση της Γερμανίας κι εμείς οι ίδιοι εξαχρειωθήκαμε».

Κλείνω για μια στιγμή το βιβλίο, η ματιά μου στον ορίζοντα, αριστερά πίσω από το ακρωτήρι προς το Πόρτο η μύτη της Ικαρίας, μπροστά η Μύκονος, δεξιά η Δήλος, η θάλασσα με ζώνες ανταύγειας από κάποια σύννεφα, μπροστά μας ο καθημερινός απογευματινός κολυμβητής, ένας κοριολάνος, κλίμα ιμπρεσιονιστικό. Μπροστά μια ατέλειωτη κυκλαδική ομορφιά, το μυαλό μου όμως στη βρώμα και στον βούρκο. Πόσο συνηχούν όλα αυτά που γράφει με τη σημερινή Ελλάδα; Πόσο κοινά στοιχεία έχει το ναζιστικό φαινόμενο της Γερμανίας με το νεοναζιστικό της σημερινής Ελλάδας;

Η ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ενωση ήρθε σε ένα πλαίσιο υποσχέσεων και θαυμάτων. Το θέμα είχε τοποθετηθεί, μάλιστα, σε «υψηλό ηθικό επίπεδο», για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο του Bateson: Η Ελλάδα στην ομάδα των σύγχρονων πρωτοπόρων του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Και ξαφνικά η πατρική Ευρωπαϊκή Ενωση, και ιδιαίτερα η Ευρωζώνη, σε «μια από τις μεγαλύτερες προδοσίες στην ιστορία» μας, αμείλικτη, αδυσώπητη, καταστροφική, καταδικάζει εν ψυχρώ εκατομμύρια Ελληνίδες και Ελληνες στη φτώχεια, την ανεργία, την κατάσχεση του μικρού τους διαμερίσματος, τον εξευτελισμό του μισθού και της σύνταξης, την ασιτία, τις αυτοκτονίες. Ετσι οδηγούμαστε στην «ολοκληρωτική εξαχρείωση της πολιτικής ζωής» στην πατρίδα μας. Ετσι λαϊκά στρώματα στρέφονται μέσα στην απόγνωσή τους στη χιτλερική Χρυσή Αυγή, αναδείχνοντάς την τρίτο κόμμα στην ελληνική Βουλή.

Η Χρυσή Αυγή δεν είναι ένα ιός από το διάστημα ή από τις νυχτερίδες και διείσδυσε στην κοινωνία. Είναι γέννημα, καρπός, αίμα από το αίμα του ίδιου του συστήματος, που οδηγεί μεγάλα τμήματα λαού και νεολαίας σε αίσθηση αδιεξόδου, σε τρόμο, σε ακραία οργή, σε ανάγκη βίαιης και σκληρής εκδίκησης.

Ας προβληματισθούμε, λοιπόν, με την ευκαιρία της δικαστικής απόφασης. Κι ας προσέξουμε με τη νέα μάστιγα, τον κορωνοϊό. Τα φαινόμενα δίκαιης οργής, εντελώς άλλης τάξης βέβαια από τη φασιστική πληγή κατά τη διάρκεια των μνημονιακών κυβερνήσεων, αναπτύσσονται: γλέντια στις πλατείες, καταλήψεις σχολείων, κινήματα κατά της μάσκας, υποβάθμιση της πανδημίας, διάδοση των πιο αλλοπρόσαλλων συνωμοτικών θεωριών. Κι ας συναισθανθούμε το θυελλώδες πλήγμα που έχουν δεχθεί οι νεώτερες γενιές με τις δύο συνεχόμενες μάστιγες και την ανάγκη για ριζοσπαστικές πολιτικές, για την πλήρη αποκατάστασή τους.

Μαζί με την Ευρωζώνη την ευθύνη συμμερίζονται τα τρία συστημικά κόμματα των Μνημονίων – ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ – που υπήρξαν συναυτουργοί της. Οι εθνοπατέρες του λαού αλληλοκατηγορούνται σήμερα για το ποιος περιέθαλψε τη Χρυσή Αυγή. Ο Bateson, όμως, έχει στο άρθρο του μια καυτή παροιμία: «Οι πατεράδες έφαγαν σάπια φρούτα και των παιδιών τους τα δόντια χάλασαν».