Κάλεσμα μνήμης

Mεγαλώνοντας ζήλευα εκείνους που καταλάβαιναν τη μητρική γλώσσα των γονιών τους. Αν τους άκουγα να τη μιλούν, τους θαύμαζα. Αλλά ήταν ωραίο να τους βλέπεις ακόμη και να την κατανοούν. Από την απόσταση που ήμουν έμοιαζε μια γλώσσα αγάπης, μυστική και οικεία για τις οικογένειες που τη μιλούσαν – μαρτυρούσε τη στενή τους σχέση, μια εγγύτητα που έμοιαζε αδιαπέραστη.

Οι γονείς μου είναι από τη Νιγηρία και η γλώσσα που μιλούσαν στο σπίτι μας ήταν η βαριά και έντονη διάλεκτος των Γιορούμπα. Οσο ήμουν παιδί όμως δεν με ενοχλούσε να μην καταλαβαίνω τι λένε. Ημουν πολύ απασχολημένη με την πολυπλοκότητα της εφηβείας για να με ενδιαφέρει το γεγονός πως οι γονείς μου είχαν επιλέξει να μιλάνε μόνο αγγλικά στα πέντε παιδιά τους. Θα πρέπει να πω επίσης πως όταν μεγάλωνα, τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, δεν είχα φίλες που μοιράζονταν την ίδια καταγωγή με τη δική μου – οι περισσότερες ήταν από την Καραϊβική. Επειτα, δεν ήταν «κουλ» να πάει κανείς στην Αφρική, οπότε εκείνη την πλευρά της ζωής μου την είχα αφήσει κατά μέρος.

Πήγα στο πανεπιστήμιο κάπου στα είκοσί μου χρόνια κι εκεί ήταν η πρώτη φορά που βρήκα φίλους στους οποίους μπορούσα να αναγνωρίσω τον εαυτό μου. Ηταν φιλόδοξοι, καλοδιαβασμένοι, με περιπετειώδες πνεύμα και στην πλειονότητά τους από τη Δυτική Αφρική. Με ρωτούσαν για τη ζωή μου, τους γονείς μου, την καταγωγή μου και εγώ απαντούσα χωρίς δισταγμό: «Ο πατέρας μου γεννήθηκε στο Αμπεοκούτα της επαρχίας Ογκούν». Εδινα αυτές τις απαντήσεις αυτόματα, χωρίς να καταλαβαίνω τη σημασία τους. Δεν είχα πάει ποτέ στη Νιγηρία και δεν είχα ιδέα πώς μπορεί να ήταν αυτή η χώρα. Πίστευα βαθιά μέσα μου πως η πραγματική Αφρική ήταν έτσι όπως την έδειχνε η τηλεόραση – ένα μέρος όπου ο κόσμος ζούσε σε καλύβες περιτριγυρισμένος από φτώχεια και μύγες.

Γνωρίζοντας καλύτερα τους φίλους μου, κατάλαβα κάτι πολύ σημαντικό για μένα: Εκείνοι που κατανοούσαν τη γλώσσα των γονιών τους ήταν και εκείνοι που μιλούσαν με αγάπη και θαυμασμό για τη χώρα της καταγωγής τους. Είχαν συγγενείς που επισκέπτονταν, είχαν διατηρήσει οικογενειακούς δεσμούς, ήταν δραστήριοι στις κοινότητές τους. Εγώ επισκέφθηκα για πρώτη φορά τη δική μου χώρα στα 21 μου. Και τότε κατάλαβα τι είχα χάσει όλα αυτά τα χρόνια. Αλλά καθώς η επικοινωνία έχει τους δικούς της κώδικες στη Νιγηρία, αισθάνθηκα και κάτι ακόμη. Ηταν σαν να με είχαν καλέσει σε ένα πάρτι, αλλά εγώ να έπρεπε να βλέπω απέξω τους άλλους να διασκεδάζουν έχοντας τη μύτη μου κολλημένη στο τζάμι. Ενιωσα αποκλεισμένη.

Η ζωή βέβαια προχώρησε. Ασχολήθηκα με άλλα πράγματα – δουλειές, σπίτια, αυτοκίνητα, παιδιά. Παντρεύτηκα έναν Γκανέζο γεννημένο στη Βρετανία και οι διαφορές σε ό,τι αφορά την πολιτισμική μας κληρονομιά ήταν έντονες. Κάναμε πάντως παραδοσιακό γάμο και τώρα που έχω γίνει μητέρα κοιτάζω τα παιδιά μου και αναρωτιέμαι εάν αυτή η δεύτερη γενιά θα βρει τη δική της ταυτότητα. Σκέφτομαι πως  η σχέση τους με τη χώρα καταγωγής τους θα γίνει ακόμη πιο χαλαρή από τη δική μου. Σκέφτομαι όμως και αυτό το κάλεσμα στη διασπορά του οποίου υπήρξα μάρτυρας – το 2019 η Γκάνα εγκαινίασε μια εκστρατεία με την ονομασία «Χρονιά επιστροφής» στην ανάμνηση των 400 χρόνων από τότε που οι πρώτοι σκλάβοι από την Αφρική έφτασαν στη Βιρτζίνια των ΗΠΑ. Αυτό το κάλεσμα θα πρέπει να μας θυμίζει πάντα ποιοι είμαστε και από πού ερχόμαστε.