«Το πρώτο βήμα σε ένα ταξίδι χιλίων μιλίων»

Τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων στη Μεσόγειο δεν παύουν να σηκώνουν κύματα ανάμεσα στις παράκτιες χώρες. Την ώρα που η Τουρκία προκαλεί νέες εντάσεις με την Ελλάδα, δύο γειτονικές χώρες που βρίσκονται επισήμως ακόμα σε πόλεμο, ο Λίβανος και το Ισραήλ, ξεκίνησαν χθες στη Νακούρα, μια μεθοριακή πόλη στον Νότιο Λίβανο, καινοφανείς διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των θαλάσσιων συνόρων τους. Στο επίκεντρο της αντιδικίας, μια ζώνη 860 τετραγωνικών χιλιομέτρων, δυνητικά πλούσια σε υδρογονάνθρακες. Οι συνομιλίες διεξάγονται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, τον κρίσιμο ρόλο του διαμεσολαβητή ωστόσο τον έπαιξαν και συνεχίζουν να τον παίζουν οι ΗΠΑ: μετά τις συμφωνίες εξομάλυνσης των σχέσεων ανάμεσα στο Ισραήλ, από τη μία πλευρά, το Μπαχρέιν και τα ΗΑΕ, από την άλλη, που υπογράφηκαν πρόσφατα στον Λευκό Οίκο, η κυβέρνηση Τραμπ καυχιέται, κοιτάζοντας στον ορίζοντα μόνο τις προεδρικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, για μία ακόμα «ιστορική» εξέλιξη.

Στην πραγματικότητα, ο φάκελος του καθορισμού των συνόρων πηγαινοερχόταν επί δέκα χρόνια ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο στα χέρια αμερικανών διπλωματών. Την καθοριστική ώθηση, ωστόσο, φαίνεται να την έδωσε πρόσφατα ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο – αλλά και το οικονομικό χάος στο οποίο βύθισαν τον Λίβανο η πανδημία του κορωνοϊού και η τεράστια έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού που σκότωσε τον Αύγουστο σχεδόν 200 ανθρώπους. Το Ισραήλ ήδη αντλεί φυσικό αέριο από μεγάλα υπεράκτια κοιτάσματα, ο Λίβανος όμως δεν έχει ακόμα βρει εμπορικά αξιοποιήσιμα αποθέματα φυσικού αερίου στα ύδατά του. Το 2018, υπέγραψε με μια πολυεθνική κοινοπραξία, στην οποία συμμετέχουν η γαλλική Total, η ιταλική Eni και η ρωσική Novotek, το πρώτο του συμβόλαιο ερευνών σε δύο εξωχώρια οικόπεδα, το 4 και το 9, το δεύτερο και περισσότερα υποσχόμενο, ωστόσο, συνορεύει με μια ζώνη 860 τετραγωνικών χιλιομέτρων την οποία διεκδικεί και το Ισραήλ, και οι ξένες εταιρείες περιμένουν τη διευθέτηση της διαφοράς προκειμένου να πιάσουν δουλειά.  Για το Ισραήλ, τα πράγματα είναι πιο απλά: ακολουθεί μια προσέγγιση «πραγματιστική, πάνω από όλα» (θα μπορούσε να πει κανείς και «μπίζνες, πάνω από όλα»), με τον υπουργό Ενέργειας Γιουβάλ Στάινιτζ να επισημαίνει βέβαια πως το ζητούμενο των διαπραγματεύσεων δεν είναι «η ειρήνη ή η εξομάλυνση των σχέσεων». Για τον Λίβανο, έπειτα από δύο δεκαετίες ισραηλινής κατοχής του νότιου τμήματός του και δύο πολέμους, ο τελευταίος των οποίων χρονολογείται το 2006, το ζήτημα είναι περισσότερο περίπλοκο. Η Βηρυτός επιμένει πως πρόκειται για αποκλειστικά τεχνικές αλλά και «έμμεσες» συνομιλίες – «στον ίδιο χώρο θα είμαστε αλλά αφού τους βολεύει να τις λένε έτσι…», σχολίασε ειρωνικά συνεργάτης του Στάινιτζ στη γαλλική «Libération».

Μόλις λίγες ώρες πριν από τη χθεσινή, πρώτη συνάντηση, το σιιτικό κίνημα Χεζμπολάχ και ο σύμμαχός του, το κόμμα Αμάλ, ζήτησαν να αλλάξει η ομάδα που εκπροσωπεί τη χώρα, να συμμετέχουν μόνο στρατιωτικοί, και όχι δύο στρατιωτικοί μαζί με έναν αξιωματούχο της υπηρεσίας Πετρελαίου και έναν ειδικό στο δίκαιο της θάλασσας. Η Χεζμπολάχ φρόντισε παράλληλα να τονίσει πως οι συνομιλίες δεν σημαίνουν ότι επίκειται ειρήνη με το Ισραήλ. Οπως επισημαίνει ωστόσο η «Libération», το φιλοϊρανικό στρατόπεδο έχει ξεκάθαρα δώσει το πράσινο φως για τις διαπραγματεύσεις, και δεν το έδωσε μόνο λόγω της πρόσφατης ενίσχυσης της αμερικανικής πίεσης, με τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν σε δύο λιβανέζους πρώην υπουργούς. «Η Τεχεράνη», σημειώνει ο Αντουάν Μπασμπούς, διευθυντής του γαλλικού Παρατηρητηρίου των Αραβικών Χωρών, «θέλει να στείλει στον επόμενο αμερικανό πρόεδρο, όποιος και αν είναι, το μήνυμα πως είναι εκείνη που κρατά τα κλειδιά των λύσεων στην περιοχή».

Η πρώτη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε χθες στη βάση της Finul, της δύναμης του ΟΗΕ που είναι ανεπτυγμένη για να εποπτεύει τα σύνορα Λιβάνου – Ισραήλ, ανάμεσα στη λιβανική και την εξαμελή ισραηλινή αντιπροσωπεία, παρουσία του αμερικανού υφυπουργού Εξωτερικών Ντέιβιντ Σένκερ, διήρκεσε μόλις μία ώρα. «Παραγωγικές» χαρακτήρισαν τις συνομιλίες ΗΠΑ και ΟΗΕ, ως «το πρώτο βήμα σε ένα ταξίδι χιλίων μιλίων» τις περιέγραψε ο στρατιωτικός επικεφαλής διαπραγματευτής του Λιβάνου. Επόμενη συνάντηση, στις 28 Οκτωβρίου.