Είμαστε μακριά από ένα αποτελεσματικό εμβόλιο

Το περιμένει ολόκληρος ο πλανήτης. Θα είναι όμως στο ύψος των περιστάσεων το εμβόλιο κατά του Covid-19 που υπόσχεται για το 2021 η φαρμακοβιομηχανία; Για τον Πιερ Σαρνό, τον διευθυντή Ιολογίας του ινστιτούτου Παστέρ και επιστημονικό διευθυντή της γαλλικής εταιρείας βιοτεχνολογίας TheraVectys, τίποτε δεν είναι λιγότερο βέβαιο. Ο ΠΟΥ μετρά βέβαια επί του παρόντος εννέα υποψήφια εμβόλια στη φάση 3, το τελευταίο στάδιο των κλινικών δοκιμών, στον άνθρωπο. Οπως σημειώνει ωστόσο ο Σαρνό στη γαλλική Liberation, αυτή η φαινομενική ποικιλότητα είναι παραπλανητική. Και το κριτήριο με βάση το οποίο αξιολογείται η αποτελεσματικότητά τους δεν εγγυάται τη δυνατότητα προστασίας που θα προσφέρουν.

Ολα τα υποψήφια εμβόλια που βρίσκονται στη φάση 3, εξηγεί, χρησιμοποιούν έναν από τους εξής τρεις τύπους τεχνολογίας: υπάρχουν καταρχήν τα εμβόλια τύπου RNA, κατόπιν τα εμβόλια που βασίζονται σε φορείς με βάση απενεργοποιημένο αδενοϊό και τέλος τα πιο «παραδοσιακά» εμβόλια που βασίζονται στη χορήγηση κεκαθαρμένου αδρανοποιημένoυ ιού. Ολες αυτές οι τεχνικές έχουν ως αποτέλεσμα να παράγονται εξουδετερωτικά αντισώματα στο αίμα, κάτι που η επιστημονική κοινότητα, και ο ίδιος ο Σαρνό, θεωρούσαν για καιρό ως το απόλυτο όπλο κατά του κορωνοϊού. Αυτό λοιπόν το κριτήριο κράτησαν οι υγειονομικές αρχές για την πρόκριση ενός υποψήφιου εμβολίου από τη δεύτερη στην τρίτη φάση των κλινικών δοκιμών. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα:

«Μόλις αποδείξαμε στο εργαστήριο πως τα εξουδετερωτικά αντισώματα που είναι παρόντα στο αίμα δεν συμμετέχουν παρά πολύ μερικά στην προστασία ενός ατόμου. Στην πραγματικότητα, εκείνα που συνεισφέρουν περισσότερο στον αποκλεισμό της εισόδου του κορωνοϊού ή στην εξουδετέρωση των μολυσμένων κυττάρων είναι τα αντισώματα που βρίσκονται στις βλεννογόνους της μύτης και των πνευμόνων, καθώς και τα κυτοτοξικά κύτταρα… Φοβάμαι λοιπόν πως κρίνουμε την αποτελεσματικότητα αυτών των υποψήφιων εμβολίων με βάση ένα εσφαλμένο κριτήριο».

Αμφιβολίες. Κανένα από τα εμβόλια που βρίσκονται στη φάση 3, εξηγεί ο Σαρνό, δεν έχει ανοσοδιεγερτική δράση στις βλεννογόνους των πνευμόνων – και το ίδιο ισχύει και για τα υποψήφια εμβόλια στην 1η και 2η φάση. Ποντάρουν όλα στην ενδομυϊκή έγχυση που έχει στόχο να ενθαρρύνει την παραγωγή εξουδετερωτικών αντισωμάτων στο αίμα. «Το κυριότερο, τα περισσότερα, και ιδιαίτερα τα εμβόλια RNA ή απενεργοποιημένου αδενοϊού, προκαλούν κατά τη γνώμη μου υπερβολικά φλεγμονώδεις αντιδράσεις ώστε να χορηγηθούν δια της ρινικής οδού».

Σύμφωνα με τον διευθυντή Ιολογίας του ινστιτούτου Παστέρ, δικαιούται κανείς επιπλέον να διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά τη διάρκεια της προστασίας που προσφέρουν αυτά τα υποψήφια εμβόλια αλλά και όσον αφορά τις πραγματικές δυνατότητες διανομής τους σε μεγάλη κλίμακα – δεδομένου του πόσο ευπαθής είναι η βάση τους. «Αυτό το όραμα ενός αποτελεσματικού εμβολίου που θα πλημμυρίσει σε μερικούς μήνες τον πλανήτη είναι εντελώς απατηλό», προειδοποιεί. Ο ίδιος επισημαίνει μάλιστα πως αυτή η κούρσα των εμβολίων ωφελεί κυρίως τις ήδη υπάρχουσες από καιρό τεχνολογίες των Big Pharma, των μεγάλων φαρμακευτικών ομίλων, σε βάρος των μικρών εταιρειών βιοτεχνολογίας – και σκοτώνει, με τον τρόπο αυτό, την καινοτομία.