Το 1821 και η «Αφροδίτη της Μήλου» γιορτάζουν στο Λούβρο

Ούτε ένας μήνας δεν θα έχει προλάβει να συμπληρωθεί από τα εγκαίνια του «νέου» κτιρίου της Εθνικής Πινακοθήκης στην Αθήνα, τον ερχόμενο Μάρτιο (έχουν οριστεί για τις 25 Μαρτίου 2021), και μερικά από τα πλέον εμβληματικά έργα της συλλογής της θα βγάλουν διαβατήριο για το Παρίσι. Η ιστορική σύνθεση του Θεόδωρου Βρυζάκη «Η υποδοχή του λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι», «Το φίλημα», ένας από τους πίνακες με τους οποίους ο Νικηφόρος Λύτρας έλαβε μέρος στην Παγκόσμια Εκθεση του Παρισιού το 1878, «Η παιδική συναυλία» του Γεώργιου Ιακωβίδη, που στην Παγκόσμια Εκθεση του 1900 απέσπασε χρυσό μετάλλιο, και η «Αθηναϊκή βραδιά» του Ιάκωβου Ρίζου, έργο που στην ίδια διοργάνωση τιμήθηκε με αργυρό μετάλλιο, είναι μερικοί μόνο από τους πίνακες που θα εγκατασταθούν για τέσσερις μήνες στο Παρίσι σε ρόλο πρεσβευτή της ελληνικής τέχνης καθώς κατέχουν κομβική θέση στην επετειακή έκθεση «Παρίσι – Αθήνα, η γέννηση της νέας Ελλάδας» που προγραμματίζει το Μουσείο του Λούβρου για τον Απρίλιο του 2021.

«Είναι η πρώτη φορά που βγαίνουν τόσο πολλά έργα ταυτοχρόνως από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης ως δάνεια, αλλά πρόκειται για μια πολύ μεγάλη παραγωγή», λέει στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα με αφορμή τον δανεισμό 20 έργων – ζωγραφικών και γλυπτών – από τις μόνιμες συλλογές του ιδρύματος. «Η αλήθεια είναι πως κι εμείς αρχικά προβληματιστήκαμε σχετικά με το πώς θα αντικατασταθούν τα έργα, αλλά ζυγίσαμε την κατάσταση και είδαμε ότι δεν μπορούσαμε να αρνηθούμε την παρουσίασή τους σε μια μεγάλη έκθεση με διεθνή απήχηση που θα αποτελέσει τιμητική προβολή για την Ελλάδα και η οποία έχει τοποθετηθεί χρονικά στην αρχή του επετειακού έτους», προσθέτει.

Ενα επετειακό έτος το οποίο από ελληνικής πλευράς συνδέεται με τα 200 χρόνια από την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης που οδήγησε στη δημιουργία του ελληνικού κράτους. Οι Γάλλοι μέσω της έκθεσης γιορτάζουν και τα 200 χρόνια από την ένταξη στις συλλογές του Μουσείου του Λούβρου ενός από τα δημοφιλέστερα έργα του, της περίφημης «Αφροδίτης της Μήλου». Πρόκειται για μια διοργάνωση, όπως σημειώνεται από τη γαλλική πλευρά, που «χτίζει μια γέφυρα ανάμεσα στις δύο αιώνιες πρωτεύουσες: το Παρίσι και την Αθήνα», έχοντας ως χρονική αφετηρία της τα τέλη του 17ου αι., την εποχή δηλαδή που η Ελλάδα ήταν μια επαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας την οποία ανακάλυψαν οι γάλλοι πρεσβευτές στον δρόμο τους προς την Υψηλή Πύλη και η οποία τάχιστα βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος καλλιτεχνών και διανοουμένων.

Τα έργα της Πινακοθήκης δεν είναι τα μοναδικά που θα ταξιδέψουν στο Παρίσι για να συνθέσουν το σύνολο των 300 περίπου αντικειμένων που επέλεξαν οι επιμελητές της, ο πρόεδρος – διευθυντής του μουσείου Ζαν Λικ Μαρτινέζ και η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα, ώστε να ανταποκρίνονται στο σκεπτικό της έκθεσης, το οποίο έχει ως στόχο να προβάλει τους πολιτιστικούς, διπλωματικούς και καλλιτεχνικούς δεσμούς μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας κατά τον 19ο αιώνα, παράλληλα με την εκ νέου ανακάλυψη της ελληνικής αρχαιότητας και πώς αυτή άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι έβλεπαν έως τότε την Ελλάδα. Ανάμεσά τους θα βρίσκονται κι αντικείμενα που συνδέονται με χώρους που έχουν ανασκαφεί από γάλλους ερευνητές, όπως οι Δελφοί και η Θάσος, καθώς και δάνεια από το Μουσείο Μπενάκη.

Το Μουσείο του Λούβρου από την πλευρά του στον χώρο των περιοδικών του εκθέσεων, την αίθουσα Ναπολέων (εκεί προσφάτως φιλοξενήθηκε η έκθεση – αφιέρωμα στον Λεονάρντο ντα Βίντσι, αλλά στο παρελθόν και η έκθεση που αφορούσε το έργο του αρχαίου έλληνα γλύπτη Πραξιτέλη και την επιρροή του στην τέχνη σε βάθος χρόνου), όπου θα πραγματοποιηθεί η έκθεση για την οποία γίνεται λόγος, θα παρουσιάσει εμβληματικά έργα του που σχετίζονται με την Ελλάδα, όπως «Η Σφαγή της Χίου» του γάλλου ρομαντικού ζωγράφου Ευγένιου Ντελακρουά και «Οι Σουλιώτισσες» του γαλλοολλανδού δημιουργού Αρι Σέφερ.

Η «ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ». Η «Αφροδίτη της Μήλου» ωστόσο, που ανακαλύφθηκε από έναν χωρικό του νησιού, αγοράστηκε ύστερα από πολλές ίντριγκες από Γάλλους και προσφέρθηκε ως δώρο στον Λουδοβίκο ΙΗ’ πριν καταλήξει στο Λούβρο, μπορεί από τους διοργανωτές να χαρακτηρίζεται ως «η οικοδέσποινα, ως εκείνη που θα υποδέχεται τους επισκέπτες», σύμφωνα με τις ως τώρα πληροφορίες, όμως δεν θα μετακινηθεί από τη θέση όπου εκτίθεται στις μόνιμες συλλογές του μουσείου, αλλά θα είναι παρούσα μέσω ενός εναλλακτικού τρόπου.

Η έκθεση περιλαμβάνει πολλά κεφάλαια και καλύπτει πτυχές που ο επισκέπτης ίσως δεν περιμένει να δει, όπως επί παραδείγματι τα τμήματα αποτοιχισμένων τοιχογραφιών από το καθολικό της Μονής της Κοίμησης της Θεοτόκου, ένα μνημείο που το 1896 είχε χαρακτηριστεί από τον θεολόγο και αρχαιολόγο Γεώργιο Λαμπάκη ως «ανεκτίμητον μουσείον της χριστιανικής τέχνης». Δύο χρόνια αργότερα, ωστόσο, κατεδαφίστηκε για να πραγματοποιηθεί η ανασκαφή του χώρου του δελφικού γυμνασίου από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και ό,τι σώθηκε από τις τοιχογραφίες σήμερα βρίσκεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, από όπου και θα ταξιδέψει για το Παρίσι.

Η εν λόγω έκθεση προετοιμάζεται εδώ και τρία χρόνια και ένα μέρος της προχώρησε κατά τη διάρκεια της καραντίνας, όπως είχε αποκαλύψει στα «ΝΕΑ» σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Ζαν Λικ Μαρτινέζ, καθώς εργαζόταν απερίσπαστος στο σπίτι του χωρίς την επιβάρυνση των καθημερινών υποχρεώσεων που προκύπτουν σε ένα εν λειτουργία μουσείο. «Είναι ιδιαιτέρως τιμητικό το γεγονός ότι έχει αναλάβει ο ίδιος ο πρόεδρος του Λούβρου ένα μεγάλο μέρος της επιμέλειας της έκθεσης και το οργανωτικό βάρος. Επιπλέον γνωρίζει σε βάθος την ελληνική πραγματικότητα της περιόδου που εξετάζει η έκθεση», επισημαίνει η Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα.

Οσο για το φινάλε της έκθεσης, αν και η αρχική ιδέα ήταν να ορίζεται στο 1900, όταν, όπως αναφέρθηκε, η Ελλάδα παρουσίασε πολύ σημαντικά έργα ζωγραφικής στην Παγκόσμια Εκθεση του Παρισιού αποσπώντας κορυφαίες διακρίσεις, τελικά επιλέχθηκε το 1919. Κι αυτό διότι τη συγκεκριμένη χρονιά η Ομάδα Τέχνη εξέθεσε τα έργα των 13 μελών της στην γκαλερί La Béotie στο Παρίσι, με ενέργειες του έλληνα πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, στο πλαίσιο του Συνεδρίου της Ειρήνης. Επιλέγοντας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή ως όριο της νέας έκθεσης στο Λούβρο, δίνεται η δυνατότητα στους επισκέπτες να δουν όχι μόνο ακαδημαϊκά έργα της Σχολής του Μονάχου, αλλά να γνωρίσουν και τις δημιουργίες των Ελλήνων που έθεσαν τις βάσεις του μοντερνισμού στη χώρα μας, εξού και κεντρικό ρόλο θα έχει η «Προσωπογραφία του μικρού Κ.Μ.» του ζωγράφου Νίκου Λύτρα, με πρωτοβουλία του οποίου δημιουργήθηκε η Ομάδα Τέχνη.