Η ποίηση {LF}του καθημερινού θαύματος

Η αμερικανίδα ποιήτρια Λουίζ Γκλικ είναι από χθες η κάτοχος του Νομπέλ Λογοτεχνίας. Η Σουηδική Ακαδημία, σύμφωνα με την ανακοίνωσή της (που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 10 εκατομμύρια σουηδικές κορόνες), ξεχώρισε την 75χρονη Γκλικ για τη «χαρακτηριστική ποιητική φωνή της που με την αυστηρή ομορφιά της κάνει παγκόσμια την ατομική εμπειρία». Κατά τον πρόεδρο της επιτροπής του Νομπέλ Αντερς Ολσον, εκείνο που χαρακτηρίζει τα κείμενά της είναι η προσπάθεια για σαφήνεια, ενώ ο χρόνος και τα βιώματα της παιδικής ηλικίας και της οικογενειακής ζωής, η στενή σχέση της με τους γονείς και τα αδέλφια της παρέμειναν κεντρικά θέματα στην ποιητική γραφή της. Η πιο πρόσφατη συλλογή της είναι το «Faithful and Virtuous Night» (2014), η ελληνική μετάφραση του οποίου – «Πιστή και ενάρετη νύχτα» – ετοιμάζεται αυτή την περίοδο για τις εκδόσεις Στερέωμα από την ποιήτρια Δήμητρα Κωτούλα και τον Χάρη Βλαβιανό.

Η Λουίζ Γκλικ γεννήθηκε το 1943 στη Νέα Υόρκη και ζει στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης, ενώ διδάσκει την Αγγλική Γλώσσα στους σπουδαστές του Πανεπιστημίου Yale. Η πρώτη της συλλογή, «Firstborn», το 1968 ήταν η αρχή μιας καριέρας κατά την οποία δημοσίευσε δώδεκα ποιητικές συλλογές καθώς και μερικούς τόμους με δοκίμια για την ποίηση. Μέσα από αυτόν τον όγκο συγγραφικής δουλειάς αναδείχτηκε σε σημαίνουσα φωνή για την αμερικανική λογοτεχνία λαμβάνοντας αξιόλογες διακρίσεις: το βραβείο Πούλιτζερ το 1993 για τη συλλογή «Wild Iris», το βραβείο National Book Award το 2014 και το σημαντικό βραβείο Ποίησης Bollingen. Στο μεσοδιάστημα αναδείχθηκε σε Βραβευμένη Ποιήτρια της Αμερικής για το 2003 και το 2016 επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο για να λάβει από τον αμερικανό πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα το Εθνικό Μετάλλιο Ανθρωπιστικών Σπουδών.

ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ. Στη διάρκεια μιας καριέρας που εκτείνεται σε έξι δεκαετίες, η Λουίζ Γκλικ έχει διερευνήσει το τραύμα, τον θάνατο και τη θεραπευτική διαδικασία, αλλά και την ποίηση των καθημερινών θαυμάτων σε ποιήματα με διάθεση εξομολογητική. Μέσα στο έργο της, για παράδειγμα, αναφέρθηκε στην ανορεξία που ανέπτυξε κατά την εφηβεία της, για την οποία αργότερα είπε πως ήταν το αποτέλεσμα των προσπαθειών της να διεκδικήσει ανεξαρτησία από τη μητέρα της, καθώς και από τον θάνατο της μεγαλύτερης αδερφής της, πριν γεννηθεί η ίδια. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας της, επέλεξε να εγγραφεί σε εργαστήρια ποίησης παρά να ακολουθήσει την παραδοσιακή κολεγιακή εκπαίδευση και με αυτόν τον τρόπο άρχισε να αναπτύσσει την ποιητική φωνή της.

Ο πρόεδρος της επιτροπής του Νομπέλ Λογοτεχνίας επισημαίνει ότι «στα ποιήματά της, ο εαυτός ακούει ό,τι απομένει από τα όνειρα και τις αυταπάτες του και κανείς δεν μπορεί να είναι πιο σκληρός από εκείνη την ίδια όταν αντιμετωπίζει τις ψευδαισθήσεις του εαυτού. Αλλά ακόμη κι αν η Γκλικ δεν θα αρνιόταν ποτέ τη σημασία του αυτοβιογραφικού υπόβαθρου, δεν πρέπει να θεωρηθεί ως εξομολογητική ποιήτρια. Γιατί αναζητά το καθολικό, και σε αυτό εμπνέεται από μύθους και κλασικά μοτίβα, που υπάρχουν στα περισσότερα έργα της. Οι φωνές της Διδούς, της Περσεφόνης και της Ευρυδίκης – οι εγκαταλελειμμένες, οι τιμωρημένες, οι προδομένες – είναι μάσκες για έναν εαυτό που μετασχηματίζεται. Τόσο προσωπικές, αλλά και με παγκόσμια ισχύ.

Με τις συλλογές “The Triumph of Achilles” (1985) και “Ararat” (1990) η Γκλικ βρήκε ανταπόκριση και σε ένα διεθνές κοινό. Σε αυτά τα ποιήματά της η ίδια έχει επισημάνει ότι κατάλαβε πώς να χρησιμοποιεί ένα συνηθισμένο ύφος λόγου στον στίχο της. Το αποτέλεσμα ήταν οι σχεδόν βίαιες ειλικρινείς εικόνες οδυνηρών οικογενειακών σχέσεων χωρίς ίχνος ποιητικής διακόσμησης. Αποκαλύπτει πολύ περισσότερα για τη δική της ποίηση, όταν στα δοκίμιά της, η Λουίζ Γκλικ αναφέρει τον τόνο του επείγοντος στην ποίηση του Ελιοτ, την τέχνη της ενδόμυχης ακρόασης στον Κιτς ή την εκούσια σιωπή στον Τζορτζ Οπεν. Αλλά στη δική της σοβαρότητα και απροθυμία να δεχτεί απλές αρχές πίστης, μοιάζει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ποιήτρια στην Εμιλι Ντίκινσον».