Ως εδώ…

Ο σημαντικός συνταγματολόγος Αριστόβουλος Μάνεσης έγραφε το 1968, λίγο πριν συλληφθεί από τη χούντα, «κάτω από τις συνθήκες που ζούμε η σιωπή δεν είναι “χρυσός”· είναι “λίβανος και σμύρνα”. Διότι η σιωπή μπορεί να ερμηνευθεί σαν αποδοχή ή συναίνεση: “ο σιωπών δοκεί συναινείν”».

Στην περίπτωση της Χρυσής Αυγής, η σιωπή και κυρίως η ανοχή πολλών τη βοήθησαν να γιγαντωθεί. Πολλοί φάνηκαν να συναινούν, διά της σιωπής τους, στις ενέργειές της.

Από την ηλικιωμένη κυρία στο σουπερμάρκετ που μπροστά μου απειλούσε το 2012 τον διευθυντή του καταστήματος ότι θα φωνάξει τη Χρυσή Αυγή εάν δεν μεταφέρει τα ψώνια της στο σπίτι, μέχρι τους «εξεγερμένους» της πλατείας Συντάγματος που τους ανέχονταν δίπλα τους. Προφανώς η συγκυρία είχε προκαλέσει τότε ετερόκλητες συμμαχίες. Είναι ξεκάθαρο επίσης ότι οι πολίτες δεν έβλεπαν καθαρά. Το είδαμε και από την άνοδο άλλων, λιγότερο επικίνδυνων, αλλά εξίσου καταστροφικών τάσεων.

Τα πολιτικά κόμματα δεν στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων. Από το 0,29% των εκλογών του 2009 η Χρυσή Αυγή εκτοξεύτηκε σε λιγότερο από μια τριετία, αντλώντας ψηφοφόρους από όλο το πολιτικό φάσμα. Από το εθνικιστικό ΛΑΟΣ ως το κομμουνιστικό ΚΚΕ.

Η αδυναμία του πολιτικού συστήματος να ομονοήσει στα αυτονόητα, δηλαδή τη διάσωση της χώρας, δημιούργησε ανεξέλεγκτες καταστάσεις. Η κρίση ήταν το άλλοθι. Δεν ήταν η αιτία. Κρίση πέρασαν και η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Ισπανία και η Κύπρος, τέτοιες καταστάσεις δεν καταγράφηκαν. Το πολιτικό τους σύστημα στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων.

Αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθεί σε λιγότερο από τέσσερις δεκαετίες ένα ακόμα κωμικό μόρφωμα αντίστοιχο της χούντας, αλλά με τις ίδιες καταστροφικές συνέπειες για την κοινωνία και τη δημοκρατία. Σαν να μη μάθαμε τίποτα από την επτάχρονη δικτατορία. Σαν να πήγε χαμένη όλη η μεταπολιτευτική περίοδος.

Την περίοδο της εκτίναξής της, στην καρδιά της κρίσης και των σκληρών νόμων των μνημονίων, το 2012, σε ένα αφιέρωμά του το πρακτορείο Reuters αναρωτιόταν πώς οι Ελληνες που υπέστησαν τις ναζιστικές θηριωδίες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την επταετή χούντα ανέχονται μια τέτοια ομάδα.

Το σχόλιο ήταν εύστοχο, γιατί εκείνη την περίοδο, έναν χρόνο πριν από τη δολοφονία Φύσσα, σπερνόταν το κακό. Με γελοία υλικά, που όποιος είχε κανονικά γυαλιά και όχι αυτά του φανατισμού μπορούσε να τα δει.

Ενδεικτικά ο Η. Παναγιώταρος ζητούσε από το αρμόδιο υπουργείο να μάθει ποια μωρά που εισήχθησαν σε κρατικά κέντρα παιδικής μέριμνας ήταν στην πραγματικότητα ελληνικά. Η μέχρι χθες εν δυνάμει υπάλληλος της Βουλής Ελένη Ζαρούλια, σύζυγος του αρχηγού του κόμματος Μιχαλολιάκου, χαρακτήριζε τους μετανάστες ως «κάθε είδος υπο-ανθρώπου που εισβάλλει στη χώρα μας που μεταφέρει κάθε είδους ασθένειες».

Στα σοβαρά. Το αφιέρωμα του Reuters έγραφε ότι ήδη είχαν καταγραφεί 87 ρατσιστικές επιθέσεις μέσα σε εννέα μήνες το 2012. Εκτιμάτο δε ότι οι ρατσιστικές επιθέσεις είναι περισσότερες. Απλά πολλοί μετανάστες δίσταζαν να τις αναφέρουν λόγω της παράνομης κατάστασής τους ή της δυσπιστίας τους στην Αστυνομία.

Εκείνη την περίοδο όλα αυτά τα περιστατικά έπρεπε να ξυπνήσουν συνειδήσεις. Να αμβλύνουν αντιπαραθέσεις. Ανθρωποι να μιλήσουν. Αλλά τα πολιτικά πάθη δεν επέτρεψαν να δουν οι πολίτες και οι πολιτικοί το προφανές. Αυτό που αποφάσισε χθες το δικαστήριο. Οτι η Χρυσή Αυγή ήταν πάντα εγκληματική οργάνωση.

Πώς το είπε το 1968 ο Α. Μάνεσης, «υπάρχουν στη ζωή, την ατομική και την κοινωνική, στιγμές που πρέπει κανείς να πει το μεγάλο “ναι” ή το μεγάλο “όχι”. Η Δικαιοσύνη, θα πρόσθετα εγώ, είπε χθες ένα μεγάλο «ως εδώ».