Βραβείο Νομπέλ Χημείας στις εφευρέτριες των γενετικών ψαλιδιών

Δύο γυναίκες τιμήθηκαν φέτος με το Νομπέλ Χημείας για την εφεύρεση ενός από τα πιο «αιχμηρά» εργαλεία της γονιδιακής τεχνολογίας, τα γενετικά ψαλίδια CRISPR/Cas9. Οι Εμανουέλ Σαρπεντιέ και Τζένιφερ Ντόουντνα χρησιμοποίησαν τα γενετικά αυτά ψαλίδια για να αλλάξουν με εξαιρετική ακρίβεια το DNA ζώων, φυτών και μικροοργανισμών. Χάρις στη μέθοδο αυτή βελτιώθηκαν θεραπείες για τον καρκίνο και άλλες κληρονομικές παθήσεις, ενώ παράλληλα άνοιξε ο δρόμος και για νέες θεραπείες. Η Εμανουέλ Σαρπεντιέ είναι Γαλλίδα και διευθύνει τη Μονάδα Μαξ Πλανκ για την Επιστήμη και τα Παθογόνα στο Βερολίνο. Η Τζένιφερ Ντόουντνα είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ. Η γαλλίδα επιστήμονας δήλωσε «χαρούμενη» για το γεγονός πως είναι μια από τις λίγες γυναίκες που έχουν λάβει το Νομπέλ Χημείας, ενώ εξέφρασε την ελπίδα πως η βράβευσή της θα οδηγήσει και άλλες νέες γυναίκες να πάρουν το μονοπάτι της επιστήμης. «Η βράβευση δύο γυναικών σε έναν επιστημονικό τομέα που ακόμη ανδροκρατείται στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα στα νέα κορίτσια» είπε ακόμη. Η 51χρονη Σαρπεντιέ γνώρισε την 56χρονη Ντόουντνα το 2011 σε ένα καφέ στο Πουέρτο Ρίκο στο περιθώριο ενός συνεδρίου. Εναν χρόνο αργότερα θα δημοσίευαν την πρώτη τους έρευνα για τη μέθοδο CRISPR/Cas9.

Η μέθοδος αυτή συνίσταται σε ένα μοριακό ψαλίδι που κόβει και ενώνει συγκεκριμένα τμήματα του DNA. Η ευκολία στη χρήση και το χαμηλό της κόστος επέστρεψαν την ευρεία χρήση της. Δεν λείπουν όμως και τα προβλήματα καθώς η πρωτεΐνη Cas9 που χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό βλαβών στο DNA μπορεί πολύ καλά να απενεργοποιήσει ένα «ένοχο» γονίδιο, αλλά δεν τα καταφέρνει και τόσο καλά όταν ταυτόχρονα θα πρέπει να προσθέσει και ακόμη ένα επιθυμητό τμήμα DNA. Οι ερευνητές προσπάθησαν να διορθώσουν το πρόβλημα συγχωνεύοντας την πρωτεΐνη Cas9 με μια άλλη. Η νέα «υβριδική» πρωτεΐνη που προέκυψε επιτρέπει να προγραμματισθεί εκ των προτέρων με μεγαλύτερη ακρίβεια και ασφάλεια η επιθυμητή τροποποίηση γονιδίων.

Εως σήμερα έχουν απονεμηθεί 112 Νομπέλ Χημείας, ενώ το πρώτο δόθηκε το 1901. Από αυτά τα 112 βραβεία έως τώρα, τα 63 έχουν δοθεί σε έναν επιστήμονα, τα 24 έχουν μοιραστεί δύο ερευνητές, ενώ τα υπόλοιπα 25 έχουν μοιραστεί σε τρεις. Ανάμεσα στους 183 επιστήμονες που έχουν βραβευτεί, ο Φρέντερικ Σάνγκερ, είναι ο μοναδικός που το έχει πάρει δύο φορές – το 1958 και το 1980. Ο νεότερος νομπελίστας Χημείας ήταν 35 ετών (Φρεντερίκ Ζολιό το 1935, μαζί με τη γυναίκα του Ιρέν Ζολιό-Κιουρί) και ο γηραιότερος 97 ετών (Τζον Γκούντιναφ, το 2019). Πριν από την Εμανουέλ Σαρπεντιέ και την Τζένιφερ Ντόουντνα είχαν βραβευτεί άλλες πέντε γυναίκες, ανάμεσα στις οποίες είναι η μητέρα και η κόρη Κιουρί με μια διαφορά 24 χρόνων. Μια άλλη Κιουρί της οικογένειας, η Εβα, θα παραλάμβανε το Νομπέλ Ειρήνης το 1965 εκ μέρους της UNICEF.